Τεκμήρια για την 21η Απριλίου

 

 

Τεκμήρια από το αρχείο της Ελένης Βλάχου για το τι συνέβη την 21η Απριλίου 1967, καθώς και μία πιο επίκαιρη από ποτέ ανάλυση του εκλιπόντος Αντώνη Καρκαγιάννη, παρουσιάζει σήμερα η «Κ», επ’ ευκαιρία της συμπλήρωσης 45 ετών από το στρατιωτικό πραξικόπημα. Στη φωτογραφία, η διασταύρωση των οδών Πειραιώς και Σωκράτους (όπου τα γραφεία της τότε «Κ») την ημέρα του πραξικοπήματος.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/4/2012

 

Παναγούλης, ο πρωταγωνιστής του αντιδικτατορικού αγώνα

Του Νικου Xρυσολωρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/4/2012

Οταν εκδηλώθηκε η «επανάσταση», ο Αλέκος Παναγούλης, γιος και αδελφός αξιωματικών του Στρατού Ξηράς, υπηρετούσε τη θητεία του στη Βέροια. Ξαφνικά, άρχισε να παριστάνει τον παράφρονα. «Γιατί δεν κάθεσαι Παναγούλη;» τον ρωτούσαν οι ανώτεροί του. «Γιατί είμαι ο Ακάθιστος Υμνος» απαντούσε. Μετήχθη στη Θεσσαλονίκη για ψυχιατρική εξέταση, όπου «επείσθη» τελικά να καθήσει. Κατά την επιστροφή του στη μονάδα του λιποτάκτησε, αδίκημα που λόγω της ισχύος του στρατιωτικού νόμου ετιμωρείτο με θάνατο. Γνωστός για τους δημοκρατικούς του αγώνες πριν από τη δικτατορία, δραπέτευσε κυνηγημένος για την Κύπρο και στη συνέχεια, με τη βοήθεια της κυβέρνησης Μακαρίου, κατάφερε να διαφύγει στην Ευρώπη. Οταν επέστρεψε -κρυφά φυσικά- στην Ελλάδα οργάνωσε με τους συντρόφους του απόπειρα δολοφονίας του επικεφαλής της χούντας, Γεωργίου Παπαδόπουλου.

Ο Παναγούλης, ακολουθώντας το κλασικό παράδειγμα του Αρμόδιου και του Αριστογείτονα, θεωρούσε ότι ο «αποκεφαλισμός» του καθεστώτος πριν προλάβει να εδραιώσει την κυριαρχία του θα οδηγούσε στην κατάρρευσή του. Στις 13 Αυγούστου 1968 έστησε ενέδρα με εκρηκτικό μηχανισμό στο 31ο χιλιόμετρο της παραλιακής οδού Αθηνών – Σουνίου (Βάρκιζα), περιμένοντας την αυτοκινητοπομπή του Παπαδόπουλου. Για τεχνικούς λόγους όμως, η έκρηξη δεν σκοτώνει τον δικτάτορα. Ο Παναγούλης συλλαμβάνεται επί τόπου και η ενέργειά του αποδοκιμάζεται από σύσσωμο τον πολιτικό κόσμο της εποχής, εκτός του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος την επικροτεί (παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις των δύο ανδρών ήταν και παρέμειναν τεταμένες, αν όχι ψυχρές).

 

Β΄ έκδοση: «Την 2αν πρωινήν εξερράγη στρατιωτικόν κίνημα»

Των Αγγελου Πετροπουλου και Μαριαννας Kακαουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/4/2012

«Νόμιζα ότι ξυπνούσα σε κακό ελληνικό φιλμ· έχουν πιάσει την Αθήνα, με τανκς και στρατό» ακούγεται να λέει η Ελένη Βλάχου λίγο μετά τις 3 τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967 στο ηχητικό ντοκουμέντο της σύσκεψης της «Καθημερινής» για τη Β΄ έκδοση της εφημερίδας που θα ενέτασσε στο πρωτοσέλιδό της την είδηση του πραξικοπήματος. Οπως η ίδια σημειώνει στα απομνημονεύματα και τις σημειώσεις της δεν δίσταζε ποτέ να μεταχειριστεί το μαγνητόφωνο και το μικρόφωνο που στεκόταν πάντα στην αριστερή γωνιά του γραφείου της, στον πέμπτο όροφο των γραφείων της «Καθημερινής» στην οδό Σωκράτους 57. Ετσι, με το ξέσπασμα του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου, και με τη βοήθεια του συζύγου της Κώστα Λούνδρα φτάνει λίγο μετά τις 3 τα ξημερώματα στην «Καθημερινή» για να ηχογραφήσει λεπτό προς λεπτό τα γεγονότα που βλέπει από το παράθυρο του γραφείου της, όσα έχει δει προηγουμένως στους δρόμους της πόλης, αλλά και τις εκτιμήσεις για όσα γίνονται εκείνη την νύχτα και τις συζητήσεις που προκύπτουν ανάμεσα στην ίδια και τους συντάκτες της εφημερίδας που επιχειρούν χωρίς τηλέφωνα ή ραδιόφωνο μέχρι τις 6 το πρωί να καταγράψουν την αλλαγή της ιστορικής πορείας της Ελλάδος.

 

Τι άφησε πίσω της η χούντα του ’67

Προξένησε πλήγμα διαρκείας στη δημοκρατική διαδικασία και τη βαθιά πληγή του Κυπριακού που χαίνει ακόμη 45 χρόνια πριν

Tου Αντωνη Kαρκαγιαννη*Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/4/2012

Κυπριακή τραγωδία, εθνική ήττα, πλήγμα διαρκείας στη δημοκρατική διαδικασία. Το οδυνηρότερο κατάλοιπο το άφησε ο εγκληματικός τυχοδιωκτισμός της χούντας του Ιωαννίδη στην Κύπρο. Προκάλεσε τη στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας, με τη συνενοχή ή την ανοχή Αμερικανών και Αγγλων και την αδράνεια της διεθνούς κοινότητας. Το πλήγμα αυτό δεν επουλώνεται, από τότε τα πράγματα στην Κύπρο είναι δύσκολο να επανέλθουν στην προηγούμενη κατάσταση· θα πρέπει να αναζητήσουμε νέες καταστάσεις και νέες μορφές συμβίωσης των δύο κυπριακών κοινοτήτων, πράγμα που αποδείχθηκε ακόμη πιο δύσκολο.

Οι συνέπειες στο φρόνημα και στην ψυχή μας είναι ακόμα πιο σοβαρές. Η κατάρρευση της δικτατορίας το καλοκαίρι του 1974 ήρθε μαζί με την πίκρα της εθνικής ήττας, στρατιωτικής και πολιτικής. Είναι δύσκολο να την αποδεχθούμε και να αντιμετωπίσουμε με τις δυνάμεις μας τις συνέπειές της. Μαζί με την πίκρα της ήττας, μας έμεινε και η εσωστρέφεια του προβληματικού αδικημένου που αποδίδει στους άλλους τις αιτίες της κακομοιριάς του και πιστεύει ότι όλοι οι άλλοι συνωμοτούν και βυσσοδομούν εναντίον του. Κατά βάθος ζούμε με το όνειρο μιας «ρεβάνς», χωρίς να ξέρουμε ποια μπορεί να είναι η μορφή της και ποιος ο χαρακτήρας της, με ποιες δυνάμεις και ποιες συμμαχίες θα την επιχειρήσουμε.

 

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ Ο τελευταίος των Απριλιανών

• Μπήκε στη φυλακή το 1975 με ισόβια αλλά από το 1990 κυκλοφορεί ελεύθερος. Σε έξι μήνες κλείνει τα 100

Του Γιώργου Λακόπουλου, ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 21 Απριλίου 2012

Ο Παπαδόπουλος και ο Μακαρέζος έφυγαν νωρίς, για τον Ιωαννίδη δεν ενδιαφερόταν ποτέ αν ζει ή αν πέθανε, έμεινε μόνος αυτός να υπερασπίζεται τα κατορθώματα όλων τους. Πάντα διανθισμένα με παραπομπές στο πεπρωμένο του έθνους που τους επιστράτευσε για να τα κάνουν όλα ρημαδιό. Ο Παττακός ζει και θυμίζει ότι η Δημοκρατία στην Ελλάδα δεν ήταν πάντα δεδομένη και αυτονόητη 

Καθώς συμπληρώνονται 45 χρόνια από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1967, ο Στυλιανός Παττακός παραμένει η πιο αντιπροσωπευτική φιγούρα των κολονέλων της 21ης Απριλίου – περισσότερο και από τον Γ. Παπαδόπουλο. Ημιμαθής, παρά την ιδιότητα του «συγγραφέα» που κοτσάρει δίπλα στο «στρατηγός» – ενώ καθαιρέθηκε σε απλό στρατιώτη -, θρησκόληπτος και κάπως πρωτόγονος στη συμπεριφορά του, δεν βρήκε ώς τώρα τίποτε κακό, παράνομο ή έστω αντικανονικό σε όσα του καταλογίστηκαν. Παραμένει αμετανόητος.

Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1912 στο Αμάρι Ρεθύμνου σε πολύτεκνη οικογένεια με επτά παιδιά. Αποφοίτησε από τις στρατιωτικές σχολές το 1937. Πήρε μέρος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο αλλά ήταν επίσης παρών, ως διοικητής μονάδων αρμάτων, στα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο – εξυπακούεται από ποια πλευρά. Εν συνεχεία πήγε στη Σχολή Πολέμου και με τον βαθμό του ταξίαρχου πήρε τη θέση για την οποία θα τον έγραφε – στα μαύρα κατάστιχά της – η Ιστορία: διοικητής στο Κέντρο Εκπαιδεύσεως Τεθωρακισμένων, στο Γουδή.

 

Πόσο απέχει η 21η Απριλίου 1967

[Ανορθόδοξα] Του Τάκη Θεοδωρόπουλου, ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 21 Απριλίου 2012

Η 21η Απριλίου του 1967 απέχει από την 21η Απριλίου του 2012 σαράντα πέντε συναπτά έτη, μισόν αιώνα, μια ολόκληρη εποχή και μιαν άλλη Ελλάδα. Πόσο μακριά είναι η μικρή βαλκανική χώρα της δεκαετίας του εξήντα, με τις ανοιχτές ακόμη πληγές του Εμφυλίου, τα σύνορα με το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, τον αβέβαιο κοινοβουλευτισμό, το παπαδοπούλειο καθαρευουσιάνικο ιδιόλεκτο και την παντοδύναμη αμερικανική πρεσβεία; Αρκετά μακριά ώστε οι παλαιότεροι, όσοι την έζησαν, να την έχουν αρχειοθετήσει κάπου στα ράφια του παρελθόντος και οι νεότεροι να μην έχουν τα μέσα για να την αναγνωρίσουν.

 

45 χρόνια μετά, το μάθημα ισχύει…

H θέα από το μπαλκόνι του γραφείου μου, πρωί της 21ης Aπριλίου 1967. Mια σπάνια εμπόλεμη εικόνα των οδών Πειραιώς και Σωκράτους. Περίμενα να γυρίσουν την πλάτη οι στρατιώτες γιατί διαφορετικά απειλούσαν να πυροβολήσουν.

Tης Eλενης Mπιστικα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 21/4/2012

Tι σημαίνει όταν η αποφράς επέτειος της 21ης Aπριλίου 1967 έχει την ηλικία της κόρης σου; Δεν είχε σαραντίσει ακόμη το δεύτερο μωρό της δημοσιογραφικής οικογένειας, έκλαιγε όπως όλα τα βρέφη, το είχα πάρει αγκαλιά για να ησυχάσει και βηματίζαμε στον διάδρομο μην ξυπνήσουν οι άλλοι. Aνοιχτή η μπαλκονόπορτα, γλυκιά η νύχτα όταν ακούστηκαν οι ερπύστριες… Σκύβοντας από το μπαλκόνι της Σεμιτέλου 1 είδα στη λεωφόρο Kηφισίας να περνούν τα τανκς, το ένα μετά το άλλο, σε απόσταση. «Δοκιμή για κάποια παρέλαση ετοιμάζουν» είπα στο βρέφος που είχε σταματήσει να κλαίει. Σειρά της Eλλάδας να θρηνήσει για τη στυγνή δικτατορία που άρχιζε εκείνη τη νύχτα – ξημέρωμα της 21ης Aπριλίου 1967 και κράτησε «7 χρόνια και 5 μήνες, όταν όλες οι εκδόσεις της οδού Σωκράτους σταμάτησαν», όπως γράφει η Eλένη Bλάχου στη λεζάντα του ιστορικού «μονόστηλου» στην «Kαθημερινή» της Παρασκευής 21 Aπριλίου 1967, στο βιβλίο της «Στιγμιότυπα», Eκδόσεις «Kαθημερινής», Iούλιος 1986.

 

Πώς και γιατί φτάσαμε στην 21η Απριλίου 1967

Η ΑΥΓΗ: 22/04/2012

ΤΟΥ ΑΛΚΗ ΡΗΓΟΥ

Το δικτατορικό καθεστώς της 21ης Απριλίου 1967 επεβλήθη με την απροκάλυπτη βία των όπλων, και τουλάχιστον την ηθική αυτουργία των Ηνωμένων Πολιτειών, από μια ομάδα (χούντα) επίορκων αξιωματικών, τη νύκτα της 20ης προς 21η Απριλίου, και κατέρρευσε την 23η Ιουλίου 1973, κάτω από το βάρος του προδοτικού και εγκληματικού πραξικοπήματος, εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας και του προέδρου της Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, με επακόλουθο την τουρκική εισβολή στη νήσο. Η «Εθνική Επανάστασις», όπως αυτοχαρακτηρίστηκε αυτή η στρατοκρατική δικτατορία, διήρκεσε επτά χρόνια, τρεις μήνες και τρεις μέρες. Πρόκειται για το μεγαλύτερο διάστημα δικτατορικής εκτροπής από τη σύσταση του ελληνικού κράτους.

Κάθε απόπειρα προσέγγισης, της φύσης και της πορείας αυτού του «καθεστώτος εκτάκτου ανάγκης», απαιτεί πρωταρχικά γνώση του ιδεολογικο-πολιτικού πλαισίου μέσα στο οποίο γεννήθηκε, των συνθηκών, εσωτερικών και διεθνών, μέσα στις οποίες αναπτύχθηκε η ελληνική πολιτική σκηνή, από το τέλος του εμφυλίου πολέμου μέχρι το 1967, τον ρόλο που σ’ αυτή την πολιτική σκηνή διαδραμάτιζε ο ελληνικός στρατός -ορθότερα, το σώμα των μονίμων αξιωματικών- τις δομικές, οικονομικές, ιδεολογικές οσμώσεις του με τους αμερικανούς εκπαιδευτές του.

 

Η καλλιτεχνική δημιουργία των πολιτικών εξόριστων

Η ΑΥΓΗ: 22/04/2012

ΤHΣ SOPHIE FARDELLA*

Κατά τη διάρκεια της χούντας, αρκετοί πολιτικοί κρατούμενοι, σε κατάσταση αιχμαλωσίας στον Άη-Στράτη, στη Γυάρο και αλλού, αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο, καταπιάστηκαν με καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Απέναντι στο φαινόμενο αυτό, το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε με πιο τρόπο άνθισε μέσα στην αρνητική και τρομερή εμπειρία του εγκλεισμού, αυτή η θετική άσκηση.

Στρέφοντας την προσοχή μας στα αντικείμενα αυτής της τέχνης, ανακαλύπτουμε έναν μοναδικό καλλιτεχνικό χώρο που δεν έχει αξιωθεί ανάλογης αναγνώρισης, λόγω του ιδιαίτερου και πιεστικά παρόντος ιστορικού περιβάλλοντος, αλλά χωρίς αμφιβολία απαραίτητου για την κατανόηση του γεγονότος. Καταλαβαίνουμε επίσης πως οι συνθήκες πρόσληψης δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί, ώστε να αποκαταστήσουμε την αισθητική αντίληψη τού εν λόγω χώρου. Το γεγονός ότι οι εξόριστοι άφησαν στους μεταγενέστερους αντικείμενα καλλιτεχνικού χαρακτήρα, μας οδηγεί στο ενδεχόμενο της «γόνιμης» φύσης της εμπειρίας του εγκλεισμού. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι γυναίκες και άνδρες μέσα στην απομόνωση ξεκίνησαν να εκφράζονται καλλιτεχνικά. Παραδόξως, η εξορία εμφανίζεται εδώ σαν χώρος ανοιχτός σε μια διαδικασία που υποτάσσεται στο δυναμισμό του μετασχηματισμού και του απροσδόκητου, που διέπει τη καλλιτεχνική δημιουργία.

 

Η τέχνη στήριγμα στις φυλακές της χούντας

Η ΑΥΓΗ: 22/04/2012

ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ*

Δεν είμαι ειδικός κι έχω μάθει από τη δουλειά μου και τη ζωή μου να αναζητάω και να υπολογίζω τη γνώμη των ειδικών, που άλλωστε έχουν μιλήσει συστηματικά για το θέμα και δεν θα πάψουν να ασχολούνται με τις διάφορες πτυχές του.

Ως γενικό και περιεκτικό σχόλιο θα ήθελα να επαναλάβω αυτό που η Έλενα Πατρικίου πρόσφατα έγραψε στην Αυγή (14-15 Απριλίου 2012) για την έκκληση προς τις νέες γενεές των επιζώντων, πριν από οκτώ χρόνια, Γάλλων αντιστασιακών, «Η δημιουργία είναι αντίσταση. Η αντίσταση είναι δημιουργία».

Και δύο ακόμα ευρύτερες αναφορές. Αυτό που πήγαινε να ανθίσει στη δεκαετία του 1960, την ακρωτηριασμένη τελικά δεκαετία, ήταν τόσο ορμητικό κι επίφοβο, που για να ανακοπεί γίνανε τρία πραξικοπήματα: το εκλογικό της βίας και νοθείας, του 1961, το κοινοβουλευτικό-ανακτορικό της αποστασίας του 1965 και το στρατιωτικό του 1967. Οι αγώνες εκείνης της περιόδου ήταν έκφραση του διεκδικητικού συνταγματικού πατριωτισμού, της αγωνιστικής δημοκρατικής ανιδιοτέλειας, που αποτελούν στάσεις ζωής εντελώς διαφορετικές από τη μεταπολιτευτική, αγοραία και αγελαία πολιτικοκοινωνική και παραταξιοποιημένη συναλλαγή.

Η καταφυγή στις καλλιτεχνικές ενασχολήσεις, όπως και στη μελέτη, σε συνθήκες εγκλεισμού και καθήλωσης, στις φυλακές κι εξορίες της Χούντας, έδινε ανάσα ζωής στην ασφυξία του περιχαρακωμένου χώρου, άνοιγε ορίζοντες πέρα από τα περίκλειστα προαύλια και κελιά, λειτουργούσε ως δύναμη καρτερικότητας κι αισιοδοξίας. Σκαλίζοντας το ξύλο της ελιάς, ζωγραφίζοντας την πέτρα, τρίβοντας το κόκκαλο, ντύνοντας με ξύλο και δέρμα τα βιβλία, φτιάχνοντας χαρακτικά και πίνακες για κάρτες, βυθιζόσουν βαθιά στον εαυτό σου κι απλωνόσουν στον έξω κόσμο, σμίλευες τη βασανιστική εμπειρία σου κι έδινες έκφραση στην συνομιλία σου με την εποχή, με την καθημερινότητα, με τη μνήμη και την προσδοκία.