RSS

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι εδώ

06 Sep

  • Του ΝΙΚΟΛΑ ΒΟΥΛΕΛΗ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009
  • Οι επετειακές εκδηλώσεις για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έδειξαν τα τεράστια βήματα που έχουν γίνει από όλους για να παραμεριστούν οι προκαταλήψεις και οι καχυποψίες, αλλά τα ιστορικά διδάγματα που έχουν αντληθεί δεν καταφέρνουν ακόμη να ξεπεράσουν την ξεχωριστή, από κάθε πλευρά, εθνική πρόσληψη της Ιστορίας.

Οι σημερινοί ηγέτες εμφανίζονται πρόθυμοι να αναγνωρίσουν ακόμη και όσα αρνούνταν κατηγορηματικά μέχρι πρόσφατα, πάντα όμως στο φως της συγκυρίας, με βάση τις σημερινές ισορροπίες, τους συσχετισμούς δύναμης και τις προσδοκίες τους.

  • Και έτσι, και αλλιώς

Ετσι η Αγκελα Μέρκελ παραδέχθηκε, στην εκδήλωση στο ιστορικό οχυρό Βέστερπλατερ, τις ευθύνες της χώρας της -όπως κάνουν όλοι οι γερμανοί καγκελάριοι- αλλά θυμήθηκε και την «άδικη» εκδίωξη δώδεκα εκατομμυρίων Γερμανών από την Πολωνία.

Ο ρώσος πρωθυπουργός Βλαντίμιρ Πούτιν, αξιοποιώντας τις όχι και τόσο θερμές σχέσεις των ΗΠΑ με την Πολωνία, έκανε εντυπωσιακό αυτοκριτικό άνοιγμα, τονίζοντας ότι όλες οι προσπάθειες να κατευναστούν οι ναζί με συνθήκες ήταν ηθικά απαράδεκτες, εννοώντας το σύμφωνο Μολότοφ- Ρίμπεντροπ.

Αλλά πρόσθεσε ότι αναμένει την ίδια καταδίκη και από άλλες χώρες που υπέγραψαν συμφωνίες με τη ναζιστική Γερμανία, υπονοώντας τη συμφωνία του Μονάχου.

Οσο για τους πολωνούς ηγέτες, αυτοί δεν έχασαν την ευκαιρία για διμέτωπα πυρά, υπενθυμίζοντας τα θύματα της χώρας τους τόσο από τη γερμανική όσο και αργότερα, από τη σοβιετική εισβολή.

Εφτά δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η κληρονομιά του γίνεται αισθητή, γιατί ουσιαστικά ύστερα από αυτόν διαμορφώθηκε το πλαίσιο στο οποίο κινείται ακόμη ο κόσμος. Οι νεότερες γενιές δυσκολεύονται, ίσως, να καταλάβουν ότι η συμμαχία του δυτικού καπιταλιστικού κόσμου με τη Σοβιετική Ενωση εναντίον του φασισμού ήταν καθοριστικής σημασίας και χωρίς τη νίκη της η Ευρώπη ίσως να είχε ακόμη καθεστώτα σαν κι αυτά των αρχών του 1970 σε Ελλάδα, Ισπανία και Πορτογαλία.

Ανεξάρτητα, λοιπόν, από εκτιμήσεις για «έντιμες» ή «ανήθικες» συνθήκες ή για τις ευθύνες της μιας ή της άλλης πλευράς, η αναμφισβήτητη αλήθεια είναι ότι αυτός ο πόλεμος ήταν ο φονικότερος όλων, αλλά και ο πιο «καινοτόμος», αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος για ένα καταστροφικό ανθρώπινο έργο.

Ο πόλεμος ξεκίνησε ως ευρωπαϊκός, αλλά μετατράπηκε γρήγορα σε παγκόσμιο. Κυρίως, όμως, ήταν ένας μαζικός πόλεμος, ένας ολοκληρωτικός πόλεμος, όπως γράφει ο ιστορικός Ερικ Χόμπσμπάουμ στην «Εποχή των Ακρων».

  • Αδιανόητη καταστροφή

Ταυτόχρονα, ο πόλεμος αυτός κατέστρεψε αδιανόητες ποσότητες αγαθών, ξερίζωσε εκατομμύρια ανθρώπους από τα σπίτια τους και τελείωσε αφήνοντας πίσω του, πέρα από το φριχτό μακελειό, την πυρηνική καταστροφή και το Ολοκαύτωμα – εφιάλτες για τις επόμενες γενιές.

Η Ευρώπη της φρίκης και του πολέμου έχει πλέον μεταμορφωθεί σε Ευρώπη της ελευθερίας και της ειρήνης. Πόσο διδάχθηκε όμως από τη μεγάλη σφαγή του 1939 -1945;

Δεν πέρασαν ούτε πενήντα χρόνια από τότε και ανέχθηκε στην καρδιά των Βαλκανίων, όχι μόνο βομβαρδισμούς ανοχύρωτων πόλεων, όπως το Σεράγεβο, αλλά εθνοκάθαρση και προσφυγοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων…

Μήπως, λοιπόν, δεν έχουμε ξεκαθαρίσει ακόμη τους λογαριασμούς μας ως ευρωπαϊκοί λαοί, ο καθένας με τον εαυτό του, και γι’ αυτό δυσκολευόμαστε να συνυπάρξουμε και να πορευτούμε όλοι μαζί;

Γιατί ο τρόπος με τον οποίο προσλαμβάνει κάθε λαός τη δική του ιστορία επηρεάζει τις σχέσεις του όχι μόνο με όσους ζουν μέσα στα όρια του κράτους του, π.χ. μειονότητες, αλλά και με άλλους λαούς.

Αναμφίβολα είναι θετικές οι τοποθετήσεις σημερινών ηγετών απέναντι σε σκοτεινά γεγονότα του παρελθόντος, αλλά αρκεί αυτό όταν γνωρίζουμε ότι και σήμερα οι ίδιοι ηγέτες συνάπτουν ανήθικες συμφωνίες ή συγκαλύπτουν εγκλήματα δικά τους ή άλλων;

Πόσο πραγματικά αξίζει η αναγνώριση λαθών όταν οι ίδιοι αυτοί ηγέτες «ξαναγράφουν» την Ιστορία ή την εξωραΐζουν για να αναδείξουν την παρέμβασή τους στο ιστορικό γίγνεσθαι;

Πρόσφατη είναι η συγκρότηση επίσημης ρωσικής «επιτροπής για την αντιμετώπιση των προσπαθειών παραποίησης της ιστορίας εις βάρος των συμφερόντων της Ρωσίας»!

  • Αποκατάσταση του Στάλιν

Ταυτόχρονα, επιχειρείται ευρύτερα η πλήρης παλινόρθωση του Στάλιν με την «πονηρή» ταύτιση του σταλινισμού με το «μεγάλο πατριωτικό πόλεμο», που ήταν πραγματικά η καθοριστική συμβολή των λαών της Σοβιετικής Ενωσης στη συντριβή του φασισμού.

Η 70ή επέτειος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι ευκαιρία ουσιαστικής αυτογνωσίας για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η ανησυχητική άνοδος της ακροδεξιάς, η αντιμετώπιση των μεταναστών με ξεπερασμένα στερεότυπα και η αδυναμία των κρατών να παρέμβουν θετικά σε συγκρούσεις στις παρυφές της Ευρώπης -Μέση Ανατολή, Καύκασος- πρέπει να αφυπνίσουν τους Ευρωπαίους για να σφυρηλατήσουν την πολυπόθητη πολιτική ενοποίηση στα ισχυρά θεμέλια της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού και της ανοχής.

Η ουσιαστική πολιτική ενοποίηση συνεπάγεται και την υπέρβαση από κάθε ευρωπαϊκή χώρα της τυποποιημένης -σε «εθνικά καλούπια»- Ιστορίας.

Advertisements
 
 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: