RSS

Το ξημέρωμα που έφερε τη φρίκη στον πλανήτη

06 Sep

  • Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΗΝ 1η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1939 ΤΑ ΝΑΖΙΣΤΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΕΜΠΑΙΝΑΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ ΚΑΙ «ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΑΝ» ΤΟ ΚΟΛΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΟΥΣΒΙΤΣ, ΤΟΝ «ΘΥΡΕΟ» ΤΟΥ Γ’ ΡΑΪΧ

Στις 04.45 τα χαράματα της 1ης Σεπτεμβρίου, ακριβώς την ώρα που πριν από εβδομήντα χρόνια γερμανικό πλοίο έριχνε τα πρώτα πυρά εναντίον του πολωνικού οχυρού στη χερσόννησο Βέστερπλατε έξω από το Γκντανσκ, ξεκινούσαν σε ένα παγωμένο σκηνικό με φόντο τη Βαλτική οι εκδηλώσεις μνήμης για την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο δήμαρχος της πόλης του Γκντανσκ, ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, εκπρόσωποι της Εκκλησίας και του Στρατού, αξιωματούχοι, βετεράνοι απευθύνθηκαν στο συγκεντρωμένο πλήθος, σε μια λιτή τελετή που ολοκληρώθηκε με την κατάθεση στεφάνων. Ο υπόλοιπος κόσμος ξυπνούσε πιο ήσυχα.

Στον βασικό κορμό των εκδηλώσεων μετά το μεσημέρι, το σκηνικό είχε εντελώς αλλάξει. Ενας λαμπερός ήλιος ζέσταινε τις μνήμες και φωτογράφιζε κάθε λεπτομέρεια στα πρόσωπα των ηγετών από συνολικά 70 χώρες που συγκεντρώθηκαν για να ξεφυλλίσουν ξανά τις πιο αιματοβαμμένες σελίδες της Ιστορίας, με περισσότερα από 50 εκατομμύρια θύματα. Ο Ρώσος πρωθυπουργός, Βλαντιμίρ Πούτιν, η καγκελάριος της Γερμανίας, Αγκελα Μέρκελ, ο Γάλλος πρωθυπουργός Φρανσουά Φιγιόν, ο Ιταλός πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι παραβρέθηκαν μεταξύ πολλών άλλων, υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, ενώ πλήθος ανθρώπων των μέσων ενημέρωσης και απλών πολιτών κρατούσε ολόλευκες ομπρέλες με την υπογραφή «1939» σε ένα ανακατεμένο φολκλόρ που όμως δεν άφηνε κανέναν να χαλαρώσει μακριά από τις σκοτεινές μνήμες.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν είχε προετοιμάσει το έδαφος για την επίσκεψή του με επιστολή του στη μεγαλύτερη πολωνική εφημερίδα «Γκαζέτα Βιμπρόσκα», αλλά δεν έκανε καμία εντυπωσιακή κίνηση ούτε στην επίσημη ομιλία του στον τόπο των εκδηλώσεων ούτε και κατά τη συνάντηση που είχε προηγουμένως με τον Πολωνό ομόλογό του, Ντόναλντ Τουσκ.

«Δεν είναι δουλειά μας να αποφασίσουμε την τρέχουσα εκδοχή της Ιστορίας αλλά μαζί μπορούμε να φθάσουμε στην αλήθεια», είπε, απευθυνόμενος στον Ρώσο ομόλογό του ο Πολωνός πρωθυπουργός, Ντόναλντ Τουσκ, στην κοινή συνέντευξη Τύπου που έδωσαν μετά τη συνάντησή τους, σε προάστιο του Γκντανσκ.

Πριν ακόμη την άφιξη του Ρώσου πρωθυπουργού στην Πολωνία δημιουργήθηκε σάλος για ό,τι θεωρείται εκστρατεία της Μόσχας να «διορθώσει» όσα κρίνει ως ιστορικές ανακρίβειες βάζοντας στο στόχαστρο κυρίως τις κυβερνήσεις πρώην κομμουνιστικών κρατών όπως η Πολωνία, η Ουκρανία και οι χώρες της Βαλτικής που αντιμετώπιζαν τη Σοβιετική Ενωση του Στάλιν ως κατακτητή και εχθρό τους.

Ετσι κι αλλιώς η επίσκεψη του Ρώσου πρωθυπουργού πέρασε μέσα από ένα τοπίο με αγκάθια όπως η ιστορική εκτίμηση για την πολυσυζητημένη συνθήκη Ρίμπεντροπ-Μολότοφ από την πλευρά της Πολωνίας, η συμφωνία μη-επίθεσης των Σοβιετικών με τη ναζιστική Γερμανία αλλά και η σφαγή στο Κατίν.

Η άρνηση της Πολωνίας να αφήσει την Ελεύθερη Πόλη του Γκντανσκ να ενσωματωθεί στο Τρίτο Ράιχ και να δημιουργηθεί μεγάλος αυτοκινητόδρομος και σιδηροδρομική γραμμή κατά μήκος της πολωνικής Πομερανίας έδωσε την αφορμή για τη γερμανική επίθεση, τα ξημερώματα της 1ης Σεπτεμβρίου του 1939. Για μια χώρα που είχε κερδίσει την ανεξαρτησία της μόλις πριν από είκοσι χρόνια, η προοπτική της υποδούλωσης στη Γερμανία ήταν μη αποδεκτή.

Η υπεροχή της ισχυρότατης γερμανικής στρατιωτικής μηχανής ήταν σαφέστατη και παρά την ηρωική τους αντίσταση, οι πολωνικές δυνάμεις εξουδετερώθηκαν ολοκληρωτικά έπειτα από πέντε εβδομάδες. Η καταστροφή για το πολωνικό κράτος συμπληρώθηκε με το χτύπημα από τη Σοβιετική Ενωση, που εισέβαλε στις 17 Σεπτεμβρίου στην ανατολική Πολωνία. Περίπου 60 χιλιάδες Πολωνοί στρατιώτες σκοτώθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες φυλακίστηκαν και το πολωνικό κράτος εξαφανίστηκε γι’ άλλη μία φορά από τον χάρτη της Ευρώπης.

  • Η φρίκη κατοικεί στο Αουσβιτς

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, με ένα τεράστιο δίκτυο υπο-στρατοπέδων (που έφθαναν τις 3 χιλιάδες στα πολωνικά εδάφη) ήταν ένα σημαντικό εργαλείο άμετρης φρίκης της ναζιστικής Γερμανίας. Στην πραγματικότητα, το πρώτο στρατόπεδο δημιουργήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1939, στο Στάτχοφ, κοντά στο Γκντανσκ, ειδικά για Πολωνούς. Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αουσβιτς, όπου περίπου ένα εκατομμύριο Εβραίοι από ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη θα εξουδετερώνονταν αργότερα, δημιουργήθηκε αρχικά επίσης για ακτιβιστές της πολωνικής αντίστασης. Συνολικά, περίπου ένα εκατομμύριο Πολωνοί έχασαν τη ζωή τους στις γερμανικές φυλακές και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη διάρκεια του πολέμου.

Οι Εβραίοι, που ο πληθυσμός τους στην προ-πολεμική Πολωνία έφθανε τα 3 εκατομμύρια, από το 1939 απωθούνταν βίαια από τις περιοχές που ενσωματώνονταν στο Γ’ Ράιχ και συγκεντρώνονταν σε εκατοντάδες γκέτο, όπου πέθαιναν από την πείνα και τις κακουχίες. Ο διωγμός τους εξελίχθηκε σε μαζικής κλίμακας «γενοκτονία» μετά τη γερμανική επίθεση στη ΕΣΣΔ, τον Ιούνιο του 1941. Από το καλοκαίρι του 1942 έως το φθινόπωρο του 1943 το σύστημα εξόντωσης των Εβραίων στο πλαίσιο της «Επιχείρησης Ράινχαρντ» εξάλειψε περίπου 2 εκατομμύρια, κυρίως στους θαλάμους αερίων των πολλών στρατοπέδων, που δημιουργήθηκαν ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό στην Πολωνία.

Ο χώρος του Αουσβιτς-Μπιρκενάου, είναι σήμερα επισκέψιμος, δομημένος στη λογική ενός μουσείου, χωρίς ιδιαίτερη επιτήδευση και με πολλές αφορμές για να βρίσκουν οι μνήμες τον δρόμο τους. Τεράστιες προθήκες με μαλλιά κομμένα από τους κρατουμένους στα στρατόπεδα, παπούτσια, προσωπικά τους αντικείμενα, τις βαλίτσες τους και κυρίως μια απόκοσμη αίσθηση της παρουσίας τους. ‘Η της φρικτής απουσίας τους, καλύτερα.Περπατώντας ανάμεσα στις εγκαταστάσεις του στρατοπέδου, πάντα μέσα από το συρματόπλεγμα, στους κοιτώνες, στις τουαλέτες, στις αίθουσες των βασανιστηρίων, στους τοίχους των εκτελέσεων και τα κρεματόρια, η λογική του επισκέπτη μπορεί και να σταματά κάθε φορά που χτυπάει με φόρα πάνω στις «λεπτομέρειες» που αναπτύσσονται ψύχραιμα από τη φωνή κάποιου ξεναγού.

Αλλοι δεν βρίσκουν τόσο ατμοσφαιρικό το περιβάλλον ενώ πολλοί μοιάζουν να έχουν φθάσει εδώ από όλες τις γωνιές της γης, σε ένα τραγικό προσκύνημα. Για τα θύματα που θρηνεί ολόκληρη η ανθρωπότητα.

Ο ήλιος καίει και η σκόνη από τα ατέλειωτα πήγαιν’ – έλα των χιλιάδων επισκεπτών, οι ξεναγήσεις, η εκμετάλλευση της παραμικρής ευκαιρίας για μια «καλή» φωτογραφία ή ένα πλάνο, δίνουν ζωή σε έναν χώρο τον οποίο δεν θα εγκαταλείψει ποτέ το φάντασμα του φρικτού θανάτου…

Ο διευθυντής του υπό ανέγερση Μουσείου Ιστορίας των Εβραίων της Πολωνίας, Jerzy Halberszaldt, στη Βαρσοβία, αναλύει με ενθουσιασμό τα σχέδια για το νέο μουσείο και τονίζει την ανάγκη, εκτός από έναν χώρο προσκυνήματος όπως είναι το μνημείο που ήδη είναι αφιερωμένο στα θύματα της μεγάλης εξόντωσης, να δημιουργηθεί κι ένας χώρος όπου η Ιστορία θα ξετυλίγεται αβίαστα μπροστά στα μάτια των επισκεπτών. Σε μια περιοχή που ισοπεδώθηκε κατά τον βομβαρδισμό της Βαρσοβίας.

  • ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΖΑΒΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2009
Advertisements
 
 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: