RSS

Monthly Archives: October 2009

Εθνικές επέτειοι εν έτει 2040

Αν κάνουμε μια προβολή στο εγγύς μέλλον και φθάσουμε στο έτος 2040, η Ελλάδα θα γιορτάζει την εκατονταετηρίδα της 28ης Οκτωβρίου 1940. Τα μωρά που είναι τώρα στο καρότσι θα είναι σαραντάρηδες και οι σημερινοί έφηβοι θα είναι «κατεστημένο». Το ΠΑΣΟΚ και η Ν.Δ. θα έχουν μια ιστορία 66 ετών και η Πτώση του Τείχους του Βερολίνου θα απέχει μισόν αιώνα. Σχετικό πράγμα ο χρόνος…

Αντίστοιχα, στο παρελθόν, το 1921 τιμήθηκε η εκατονταετηρίδα από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, το 1930 τα 100 χρόνια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους και το 1934, τα 100 χρόνια από την ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας. Ως το 2040, που θα εορτασθούν τα 100 χρόνια της 28ης Οκτωβρίου, θα έχουν ήδη τιμηθεί τα 200 χρόνια από τις προηγούμενες επετείους.

Προσπαθώ να φανταστώ πώς θα είναι μια εθνική εορτή σε 30 χρόνια. Βέβαιον είναι ότι η σύνθεση της κοινωνίας θα είναι διαφορετική. Θα υπάρχουν χιλιάδες Ελληνόπουλα που θα έχουν προέλθει από μεικτούς γάμους και οι κύκλοι της μετανάστευσης θα έχουν κλείσει, τουλάχιστον, όπως τους γνωρίζουμε σήμερα. Θα είναι η Τουρκία μέλος της Ενωμένης Ευρώπης; Πολύ πιθανόν να είναι και ακόμη πιο πιθανόν οι Τούρκοι τουρίστες, χωρίς βίζα, να κατακλύζουν τα νησιά.

Ενα ακόμη ενδεχόμενο είναι να έχουν καταργηθεί οι στρατιωτικές παρελάσεις στην Ελλάδα αν, εν τω μεταξύ, κερδίσει έδαφος η άποψη που σήμερα υποστηρίζει ότι η διεξαγωγή τους απηχεί μια παρωχημένη αντίληψη περί παρουσίας του κράτους και του στρατού στη δημόσια ζωή. Αλλά, επειδή η εξέλιξη των κοινωνιών δεν ακολουθεί γραμμική πρόοδο, είναι, επίσης, σοβαρό ενδεχόμενο, οι στρατιωτικές παρελάσεις όχι μόνο να μην έχουν καταργηθεί στην Ελλάδα, αλλά να έχουν επανέλθει, έστω και με άλλον τύπο, στις χώρες της Ευρώπης, όπου από χρόνια έχουν καταργηθεί.

Πέραν όμως της εθιμοτυπίας, η εθνική εορτή του μέλλοντος είναι πολύ πιθανόν να λειτουργεί περισσότερο ενωτικά απ’ ό, τι σήμερα που οι μνήμες είναι ζώσες. Το 1940 θα αχνοφαίνεται από τα βάθη του μακρινού 20ού αιώνα, όπως μας φαίνονται σήμερα ο Μακεδονικός Αγώνας και οι Βαλκανικοί Πόλεμοι. Αλλά, παρά την απόσταση του χρόνου, υπάρχει το ενδεχόμενο η αυριανή κοινωνία να έχει επαναπροσδιορισθεί πάνω σε άλλες συντεταγμένες, στις οποίες το «1940» να έχει ρόλο κομβικό. Περισσότερο και από το «1821», η 28η Οκτωβρίου μπορεί ευκολότερα να συμβάλει σε συνεκτικότητα και ηρωισμό, ίσως διότι πιο εύκολα μπορεί κανείς να ταυτιστεί με τον «ανώνυμο» στρατιώτη του αλβανικού μετώπου παρά με τον ανάστημα ενός επώνυμου ήρωα του 1821, δίπλα στον οποίο ο ρόλος του ανώνυμου συχνά θαμπώνει.

Το 2040, που είναι τόσο κοντά, όσο είναι το 1978 πίσω στον χρόνο, θα υπάρχει μία εντελώς νέα γενιά Ελλήνων που θα ασκεί την κριτική της για όλους εμάς που δουλεύουμε σήμερα στην κοινωνία.

  • Tου Νικου Βατοπουλου, Η Καθημερινή, 28/10/2009
 
Leave a comment

Posted by on October 28, 2009 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, Σημαιοφόρος της Εθνικής Επετείου

Οι σημαίες μας γνέφουν στο σταυροδρόμι προς την Εθνική Οδό. Είτε μείνετε είτε φύγετε, πάρτε μας μαζί σας (φωτο ΕΛΜΠΙ).

Tης Eλενης Mπιστικα, Η Καθημερινή, 28/10/2009

Σαν τα κυκλάμινα, όπως κάθε τέτοια εποχή, ξεφύτρωσαν οι γαλανόλευκες σημαίες στα σταυροδρόμια των προαστίων, έξω από γήπεδα και σχολεία, υπόμνηση πως για να τιμήσουμε τους αγώνες για την ελευθερία, πρέπει να κυματίσει από το μπαλκόνι μας, από το παράθυρό μας η ελληνική σημαία. Πόσοι το αντιλαμβάνονται, πόσοι το τηρούν; Τέτοιες δημοσκοπήσεις δεν είναι «της μόδας», εξάλλου αρκεί μια ματιά μέσα από το τζάμι του αυτοκινήτου να δει κανείς πόσοι λίγοι τιμούν τη σημαία μας! Σημαιοφόρος του επίσημου εορτασμού της εθνικής επετείου είναι και παραμένει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας που βρίσκεται από την Κυριακή στη Θεσσαλονίκη για τη μεγάλη τριπλή εορτή, για την απελευθέρωσή της από τον τουρκικό ζυγό, για το έπος του 1940 και για τον πολιούχο της πόλης Αγιο Δημήτριο. Οπως ήδη τόνισε στην ομιλία του, στη Θεσσαλονίκη «ο πατριωτισμός έχει ουσία όταν δεν αποτελεί αποκλειστικά σημείο αναφοράς στο παρελθόν, αλλά έχει υπόσταση στο παρόν και στο μέλλον. Κοιτάζουμε πίσω και τιμάμε όσους προσέφεραν στην πατρίδα με το βλέμμα μπροστά και με τη διαρκή αγωνία για τη δική μας προσφορά στον τόπο μας σήμερα… Με μεγάλη χαρά βρίσκομαι ξανά μαζί σας, για να τιμήσουμε τις εθνικές επετείους και να κάνουμε σκέψεις που μας βοηθούν να νοηματοδοτήσουμε συλλογικά ιδανικά, αρχές και αξίες. Οι επόμενοι θα κρίνουν τον δικό μας πατριωτισμό αξιολογώντας όχι μόνο τις τιμές που αποδώσαμε στους προγόνους μας, αλλά και τι κάναμε εμείς για την πατρίδα μας». Και κατέληξε «ας αφήσουμε κι εμείς κάτι σ’ αυτόν τον τόπο. Ας μετρήσουμε την προσφορά μας και ας μετρηθούμε με βάση το μέγεθος και την ποιότητα της προσφοράς αυτής»…

Σήμερα, Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2009, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καταθέτει στις 10.30 στέφανον στο Ηρώο του Γ΄ Σώματος Στρατού, συνοδευόμενος από τον υπουργό Εθνικής Αμυνας κ. Ευάγγελο Βενιζέλο και τον διοικητή ΓΣΣ.

Στη συνέχεια, μεταβαίνει στον χώρο της παρελάσεως για να την παρακολουθήσει και με την οποία κλείνει και το τριήμερο πρόγραμμα παραμονής του στη Θεσσαλονίκη. Πριν από την αναχώρησή του θα παρακαθήσει σε γεύμα προς τιμήν του που παραθέτει ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Βασίλης Παπαγεωργόπουλος. Ωρα 15.00 το αεροσκάφος Embpaer της Πολεμικής Αεροπορίας απογειώνεται με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, όπου αναμένεται να προσγειωθεί στις 16.15.

 

Το «Διαμαντής» και το «Πηλέας»: δύο όψεις του ίδιου νομίσματος

«Η συμβολή του ελληνικού εμπορικού ναυτικού κατά τη διάρκεια του πολέμου είναι πολύ σημαντική», επισημαίνει ο Γιάννης Μ. Χατζηπατέρας. Υπενθυμίζει πως «μόνο ένα εγνουσσιώτικο πλοίο επέστρεψε πίσω μετά τον πόλεμο» και πως οι πλοιοκτήτες, που έχασαν στη διάρκεια του πολέμου τα καράβια τους, αγόρασαν από την αμερικανική κυβέρνηση, με τη λήξη του πολέμου, πλοία Liberties. Πάνω από 2.000 Ελληνες ναυτικοί υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται όσοι παραφρόνησαν μπροστά στη φρίκη του τορπιλισμού.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο ελληνικός εμπορικός στόλος -περίπου 600 πλοία- επιτάχθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, η οποία στη συνέχεια τον χρονοναύλωσε στους Βρετανούς για την εξυπηρέτηση των συμμαχικών αναγκών. Χρησιμοποιήθηκε σε νηοπομπές στον Ατλαντικό ωκεανό. Ολα όσα διαδραματίστηκαν στη διάρκεια του Πολέμου αποδεικνύουν πως δυστυχώς το «Διαμαντής» είναι η εξαίρεση από τον κανόνα.

Στον αντίποδά του είναι η περίπτωση του φορτηγού πλοίου «Πηλέας». Τορπιλίσθηκε στις 13/3/1944 στον Ατλαντικό ωκεανό από το γερμανικό υποβρύχιο U-852, του οποίου ο κυβερνήτης διέταξε εν ψυχρώ τη ρίψη χειροβομβίδων εναντίον των ναυαγών, ώστε να εξαφανισθούν τα ίχνη τους. Από τα 40 μέλη του πληρώματος διασώθηκαν μόνον τα τρία! Υστερα από 36 ημέρες, πάνω σε μία σχεδία και κάτω από τον δυνατό ήλιο του Ισημερινού, περισυνελέγησαν από διερχόμενο εμπορικό πλοίο. Με βάση τη μαρτυρία του διασωθέντος υποπλοιάρχου, το δικαστήριο της Νυρεμβέργης καταδίκασε σε θάνατο τον κυβερνήτη του υποβρυχίου και πλωτάρχη Erick Wilhem. Οπως φαίνεται, η στάση του Werner Lott και του U-35 δεν βρήκε πολλούς μιμητές…

  • Το πλήρωμα του πλοίου

1. Πανάγος Πατέρας, πλοίαρχος, 2. Ζαννής Λεμός, υποπλοίαρχος, 3. Πέτρος Ποντικός, ανθυποπλοίαρχος, 4. Δαμιανός Τσιγκάρης, δόκιμος πλοίαρχος, 5. Κωνσταντίνος Βαλάσης, ασυρματιστής, 6. Κωνσταντίνος Μονσελάς, Α΄ μηχανικός, 7. Πέτρος Ποντικός, Β΄ μηχανικός, 8. Νικόλαος Γαληνός, Γ΄ μηχανικός, 9. Νικόλαος Ψαρέλης, Γ΄ μηχανικός, 10. Διαμαντής Ποντικός, ναύκληρος, 11. Παναγιώτης Συρίχης, θαλαμηπόλος, 12. Γεώργιος Ποντικός, μάγειρας, 13. Αντώνιος Σπύρου, αρχιθερμαστής, 14. Δημήτριος Δημόπουλος, ναύτης, 15. Μιχαήλ Λοΐζος, ναύτης, 16. Παντελής Κυπραίος, ναύτης, 17. Νικόλαος Καρβέλης, ναύτης, 18. Ιωάννης Ζαγοριανός, ναύτης, 19. Θεμιστοκλής Τσαρνάς, ναύτης, 20. Μιχαήλ Φωτεινός, ναυτόπαις, 21. Θεόδωρος Ματρώζος, θερμαστής, 22. Νικόλαος Καραγκιόζης, θερμαστής, 23. Γεώργιος Κουτσουράς, θερμαστής, 24. Γεώργιος Μαρκάκης, θερμαστής, 25. Ιωάννης Σταμπουλής, θερμαστής, 26. Νικόλαος Γουμάνης, ανθρακεύς, 27. Μιχαήλ Ρομσπόγλου, ανθρακεύς, 28. Δημήτριος Καπίρης, ανθρακεύς.

 
 

Ανθρωπιά στις φλόγες του πολέμου

  • Συγκλονιστικές αφηγήσεις 70 χρόνια μετά τον τορπιλισμό του ελληνικού ατμόπλοιου «Διαμαντής» από το γερμανικό υποβρύχιο U-35
  • Του Λεωνιδα Nτιλσιζιαν, Η Καθημερινή, 28/10/2009

«Είμαι η μοναδική εν ζωή Ιρλανδή μάρτυρας», λέει στο ανοιχτό μαγνητόφωνο η ηλικιωμένη Ιρλανδή Αϊλιν Κλίρι. «Δηλαδή, τους είδατε;», η ερώτηση. «Τους είδα. Είδα και τους 28 με τα ίδια μου τα μάτια. Διέσχισαν το χωράφι του πατέρα μου», αποκαλύπτει όρθια στην κεντρική πλατεία του Βέντρι, κωμόπολη της Δυτικής Ιρλανδίας, με φόντο την ιρλανδική ακτή και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Οπου αμέσως μετά την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στις 4 Οκτωβρίου 1939, το γερμανικό υποβρύχιο U-35 αποβίβασε τα μέλη του πληρώματος του οινουσσιακού ατμοπλοίου «Διαμαντής», αφού την προηγουμένη το είχε τορπιλίσει και βυθίσει στις ακτές της νότιας Ουαλλίας. Το «Διαμαντής» μετέφερε ορυκτό μαγγάνιο -πρώτη ύλη για την κατασκευή πολεμικού υλικού- από τη Δυτική Αφρική στην εμπόλεμο τότε Αγγλία. Το πλήρωμα; Ολοι Ελληνες.

Ο Γερμανός κυβερνήτης Werner Lott την ώρα μεγάλης θαλασσοταραχής και πριν από τον τορπιλισμό λαμβάνει μια ασυνήθιστη απόφαση: τη μεταφορά τους με βάρκα στο υποβρύχιο. Τους προσφέρουν ρούχα, φαγητό, τσιγάρα και την επόμενη μέρα, τους αποβιβάζουν στο μικρό, απομακρυσμένο, αλλά εξαιρετικά βαθύ και επομένως κατάλληλο για υποβρύχιο, λιμάνι του Βέντρι. «Ηταν μεγάλοι άντρες», θυμάται ύστερα από 70 χρόνια η Αϊλιν, μικρό παιδί εκείνη την εποχή. «Ετρεμαν από το κρύο και δεν είχαν παπούτσια. Πήγαν στο γειτονικό μας σπίτι, όπου τους προσέφεραν ζεστή σούπα και ψωμί. Επειτα μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο και φιλοξενήθηκαν από κατοίκους της περιοχής. Δεν είχα ακούσει λέξη μέχρι τότε για την Ελλάδα». Με αυτό τον τρόπο σώζεται το ελληνικό πλήρωμα.

  • Συμβολική πράξη

Με μια πρωτοβουλία γεμάτη συμβολισμούς, η νεοσύστατη «Ιστορική Εταιρεία του Βέντρι» πραγματοποίησε φέτος εκδήλωση μνήμης στην περιοχή (Βέντρι 17/10/2009), όπου παρέστησαν όχι μόνο οι 80 περίπου κάτοικοι του χωριού, αλλά και ο Γερμανός πρέσβης στην Ιρλανδία, εκπρόσωποι των αρχών της χώρας και ο κ. Ευάγγελος Αγγελάκος, δήμαρχος Οινουσσών και ανιψιός του υποπλοίαρχου Ζαννή Ε. Λεμού. Από τους συγγενείς του πληρώματος παρευρίσκονται ο γιος του δημάρχου, Ηλίας Αγγελάκος, ο Γιάννης Δ. Πατέρας, εγγονός του πλοιάρχου, ο Μιχάλης Μονιός, πρόεδρος του Ταμείου Ευπραγίας Οινουσσών, που ιδρύθηκε το 1942 με έδρα το Λονδίνο για να αποστέλλεται οικονομική ενίσχυση στις οικογένειες των ναυτικών, οι οποίες κατά τη διάρκεια του πολέμου παρέμειναν στο νησί, και ο αντιπρόεδρός του, Γιάννης Μ. Χατζηπατέρας, σύζυγος της εγγονής του υποπλοιάρχου και εγγονός του Κώστα Δ. Πατέρα, ενός εκ των ιδιοκτητών του «Διαμαντής» και αδελφού του πλοιάρχου.

«Καπετάνιος του «Διαμαντής» ήταν ο Καπτα-Πανάγος Δ. Πατέρας και σχεδόν το μισό πλήρωμα ήταν Εγνουσσιώτες», σημειώνει ο κ. Αγγελάκος. «Το «Διαμαντής» ήταν το πρώτο ελληνικό εμπορικό πλοίο, που τορπιλίσθηκε και βυθίσθηκε ένα μήνα μετά την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ένα χρόνο πριν από την εμπλοκή της Ελλάδας σε αυτόν».

Η βοήθεια που προσέφερε ο κυβερνήτης και τα μέλη του πληρώματος του γερμανικού U-35, έτυχε ανταπόδοσης μερικές εβδομάδες αργότερα. Καθώς το υποβρύχιο έπλεε στη Βόρεια Θάλασσα, εντοπίστηκε από βρετανικά καταδιωκτικά. Αναγκάστηκε να αναδυθεί, καθώς είχε πληγεί από βόμβες βυθού και υπέστη βλάβες. Ο λόρδος Μάουντμπατεν διατάζει να διασωθεί το πλήρωμα του υποβρυχίου.

«Ο παππούς πέθανε όταν ήμουν ενάμισι έτους. Το είχα συζητήσει αρκετά με τη γιαγιά», εξηγεί ο Γιάννης Δ. Πατέρας, εγγονός του πλοιάρχου. «Μέσα στο υποβρύχιο ο Werner Lott του είπε «έλα να δεις πού θα ρίξω τις τορπίλες». Εκείνος δεν μπόρεσε να κοιτάξει από το τηλεσκόπιο. Του είπε «δεν θέλω». Θεωρούνταν χαμένοι για τρεις μέρες, Στο τηλέφωνο ο παππούς το πρώτο που ρώτησε είναι αν και τι είδους ασφάλεια έχει το πλοίο. Αυτά τα περιστατικά γνωρίζω για τον παππού». Οσο για το σήμερα; «Η ιστορία των Οινουσσών θα ήταν διαφορετική, αν ο κυβερνήτης είχε πάρει άλλη απόφαση», συνεχίζει ο ίδιος. Μετά τα αποκαλυπτήρια του μνημείου, ο δήμαρχος συμβολικά φυτεύει στην αυλή του σχολείου του Βέντρι μια ελιά από την Ελλάδα.

Εκεί και ένας ακόμη εγγονός: όχι από την ελληνική, αλλά από την ιρλανδική οικογένεια. Αγέννητος τότε, ο Μόρις Κλίρι μεταφέρει σήμερα τις διηγήσεις: «Η γιαγιά μου μού έλεγε ότι ήρθαν στο σπίτι, πως παρέλυαν από το κρύο, και ήταν σε άσχημη ψυχολογική κατάσταση. Η θεία μου, νοσηλεύτρια από την Αγγλία, έτυχε να είναι εδώ και έκανε τα αδύνατα δυνατά. Οι αρχές στη συνέχεια τους μετέφεραν στο νοσοκομείο». Τι άλλο έλεγε η γιαγιά; «H γιαγιά μου το θεωρούσε φυσιολογικό να ανοίξει την πόρτα του σπιτιού, ειδικά για ένα τέτοιο γεγονός. Θα ανοίγαμε τις πόρτες μας από όποιο σημείο της γης κι αν ήταν». Ο Ιρλανδός δημοσιογράφος Μάρκος από το κρατικό ραδιόφωνο ΡΤΕ τον διακόπτει: «Ηταν ένα μεγάλο θέμα στις ειδήσεις. Να φανταστείς, ήταν στην πρώτη σελίδα του αμερικανικού περιοδικού LIFE. Και την ίδια την περιοχή το γεγονός τη συγκλόνισε».

  • Ο ρόλος της Εταιρείας

«Διεθνή γεγονότα δεν συμβαίνουν εδώ. Είμαστε σε μια απομακρυσμένη γωνιά της Ευρώπης. Εχουμε χάσει τη ναυτική μας παράδοση, την αίσθηση και επαφή με τον ωκεανό», σημειώνει δείχνοντας τη θάλασσα ο ιστορικός BreandaO’ Ciobhain, γραμματέας της «Ιστορικής Εταιρείας του Βέντρι» (Ventry Historical Society). Ποιος ο ρόλος της Εταιρείας; «Να καλλιεργήσει την αίσθηση της κοινότητας και τη διαμόρφωση συνείδησης όλων όσων έχουν διαδραματιστεί στην περιοχή. Αν ενώσουμε τις δύο μικρές μας κοινωνίες, ίσως αναπτυχθεί μια νέα αίσθηση ταυτότητας, μέσα από τις αξίες του περιστατικού του 1939». Για τον ίδιο υπάρχει και άλλος «δεσμός» με την Ελλάδα: «Γιορτάζουμε την Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας στις 25 Νοεμβρίου κάθε χρόνο. Εχουμε μεγάλη γιορτή και επισκεπτόμαστε τα ερείπια του ναού μας, που φέρει ελληνικό όνομα».

  • Συγκινητική πράξη

Στην κεντρική πλατεία του Βέντρι υψώθηκαν από προσκόπους η ιρλανδική, η ελληνική, η γερμανική, καθώς και η σημαία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αναμνηστική πλάκα μνημονεύει πια το γεγονός. «Είναι πολύ συγκινητική ως πράξη», επισημαίνει στην «Κ» ο Γερμανός πρέσβης στην Ιρλανδία Dr. Busso voAlvensleben. «Οι μνήμες από τον πόλεμο είναι τόσο τρομακτικές που είναι μεγάλη ανακούφιση να θυμόμαστε τέτοια γεγονότα». Εξηγεί πως οι σχέσεις με την Ιρλανδία είναι εξαιρετικά καλές, αφού οι δύο χώρες δεν βρέθηκαν αντιμέτωπες στον πόλεμο, επισημαίνοντας πως «δεν θα πρέπει να αναδεικνύουμε το γεγονός σε εθνικό επίπεδο, αφού είναι ένα θέμα με πανανθρώπινη σημασία, και όχι τόσο εθνική διάσταση».

Τηλεγραφήματα μεταξύ Ιρλανδίας-Γερμανίας στον εκθεσιακό χώρο του Βέντρι αποκαλύπτουν τα κρυφά σχέδια επίθεσης της ναζιστικής Γερμανίας στην Ιρλανδία. Ο επισκέπτης, μέσα από σπάνια δημοσιεύματα και ντοκουμέντα της εποχής, βλέπει την ιστορία να περνάει μπροστά του σαν ταινία. Θυμάται πως ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Εϊμον ντε Βαλέρα τήρησε στάση ουδετερότητας κατά τη διάρκεια του πολέμου, παρά τις πιέσεις και από τις δύο πλευρές, και πως η ιρλανδική ουδετερότητα ερμηνεύθηκε ως γερμανόφιλη, κυρίως από τη Σοβιετική Ενωση, εμποδίζοντας μέχρι το 1955 τις απόπειρες της Ιρλανδίας να γίνει μέλος του ΟΗΕ. Μεταξύ άλλων, αίσθηση κάνει και η μοναδική φωτογραφία μελών του πληρώματος του «Διαμαντής», στα σκαλοπάτια του Νοσοκομείου του Ντινγκλ, της μικρής ιρλανδικής πόλης, όπου είχαν μεταφερθεί.

Το 1939 η βάρκα του U-35 κάνει 7 φορές τη διαδρομή μέχρι την ακτή για να αποβιβάσει και τα 28 μέλη. «Στο υποβρύχιο μάς έδωσαν στεγνά ρούχα, ζεστό φαγητό και τσιγάρα», σημειώνει σε μαρτυρία του ο καπετάνιος του ελληνικού ατμόπλοιου, ο οποίος μάλιστα στέλνει από το ταχυδρομείο του Βέντρι και ένα γράμμα του Γερμανού κυβερνήτη που του το ζήτησε ως χάρη. Το 1984 ο κυβερνήτης Lott επιστρέφει στο Βέντρι για να δει από κοντά την ακτή όπου αποβίβασε τους Ελληνες ναυτικούς. Η ενέργειά του, η φιλοξενία των ντόπιων Ιρλανδών κατοίκων και η παρουσία Ελλήνων συγγενών του πληρώματος «φωτίζουν» 70 χρόνια μετά τον άνθρωπο πίσω από τον πόλεμο.

Υ.Γ.: Για την ιστορία, ο άνθρωπος που συγκέντρωσε ύστερα από έρευνες σπάνια ντοκουμέντα για το U-35 και την υπόθεση «Διαμαντής» φέρει το όνομα Hans U. Mair. Είναι ο μακρινός συγγενής του α΄ Μηχανικού του γερμανικού U-35 που κινητοποίησε την κοινότητα του Βέντρι, αν και δεν κατόρθωσε να παρευρεθεί στην εκδήλωση. Ζει στην Αμερική και διαρκώς «βομβαρδίζει» με στοιχεία τόσο την ιστοσελίδα του (http://www.u-35.com) όσο και το σχετικό βιβλίο που ετοιμάζει. Στη συγκέντρωση στοιχείων συνεισέφερε εσχάτως και ο δήμαρχος Οινουσσών, έπειτα από συνομιλίες με συγγενείς των μελών του πληρώματος και από βιβλία ή εφημερίδες της εποχής κατά την οποία έλαβε χώρα το περιστατικό. Χάρη στις πληροφορίες του Mair, ο δήμαρχος Οινουσσών κατόρθωσε να συναντήσει από κοντά τις επόμενες μέρες τρία εν ζωή μέλη του U 35, 90άρηδες πλέον. Συγκεκριμένα, τον ναύτη Johannes Thieme, που ζει στη Σκωτία, τον τεχνίτη τορπιλών Willi Jacob στο Μέντεν της Γερμανίας και τον επίσης ναύτη Gerhard Freier, που κατοικεί σε χωριό κοντά στα σύνορα της Γερμανίας με την Πολωνία. Οι συναντήσεις δημοσιεύθηκαν στα τοπικά μέσα ενημέρωσης.

 

Η οργή του Χίτλερ και τα πετρέλαια της Ρουμανίας

  • Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ «ΟΧΙ»

  • Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2009

Oύτε συναισθηματικοί ούτε ρατσιστικοί λόγοι- ότι οι Ελληνες ήταν οι κατ΄ εξοχήν Αριοι, κατά τον Χίτλερ- υπαγόρευαν τη στάση του Φύρερ. Το γερμανικό Επιτελείο, έναν και πλέον χρόνο πριν από την εισβολή στην Πολωνία, είχε προειδοποιήσει ότι οι πετρελαιοπηγές της Ρουμανίας ήταν ζωτικής σημασίας για τη Βέρμαχτ και ότι θα έπρεπε να παραμείνουν εκτός εμβέλειας της αγγλικής αεροπορίας.

Γι΄ αυτό ο Χίτλερ επιθυμούσε μια «φιλικώς ουδέτερη Ελλάδα», όπως διαβεβαίωνε τον Μεταξά ο γερμανός πρεσβευτής στην Αθήνα, Γκραφ τσου Ερμπαχ, και το ενδεχόμενο εμπλοκής της Ελλάδας στον πόλεμο, εξ υπαιτιότητος της Ιταλίας, θα έφερνε τα αγγλικά βομβαρδιστικά στο έδαφός της, οπότε οι ρουμανικές πετρελαιοπηγές θα βρίσκονταν εντός ακτίνας δράσης τους. Ας σημειωθεί σχετικά ότι η γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας έγινε όταν οι Ιταλοί δεν κατόρθωσαν να την καταλάβουν και η Αγγλία, η οποία έσπευσε σε βοήθεια της Ελλάδας, άρχισε να προετοιμάζει βάσεις για την αεροπορία της.

Ο Μουσολίνι δεν έδειξε να ενδιαφέρεται για τους υπολογισμούς του γερμανικού Επιτελείου και τις «υποδείξεις» του συμμάχου του, Χίτλερ. Αποφασίζει να του γράψει παίρνοντας αφορμή από «το ζωηρό ενδιαφέρον,το οποίο εξέφρασε (σσ. ο Χίτλερ) και ανώτατα στελέχη» του ναζισμού για τα «προβλήματα που αντιμετωπίζει η πολεμική προσπάθεια» στην Αφρική – έτσι ονόμασε τις εντυπωσιακές ήττες των Ιταλών στο Μέτωπο της Βόρειας Αφρικής- και εντελώς παρεμπιπτόντως πληροφορεί τον Χίτλερ ότι αποφάσισε να επιτεθεί στην Ελλάδα «επειδή η κατάσταση έχει αποβεί αφόρητη».

Δεν ανέφερε καν την ημερομηνία της επίθεσης που σχεδίαζε. Γνωρίζουμε ότι ο Μουσολίνι έγραψε την επιστολή στις 22 Οκτωβρίου, αλλά βάζει ημερομηνία 19, για να είναι τυπικώς εντάξει, ότι δήθεν εγκαίρως ενημέρωσε τον σύμμαχό του. Ελπίζει ότι ο Χίτλερ, ο οποίος βρίσκεται στη Γαλλία εκείνες τις ημέρες, θα διαβάσει την επιστολή όταν θα έχει ήδη αρχίσει την επίθεσή του στην Ελλάδα, οπότε δεν θα μπορέσει να τον εμποδίσει. Πράγματι, η επιστολή έφθασε στα χέρια του Χίτλερ στις 25, αλλά ο Χίτλερ δεν αντέδρασε. Ζήτησε μόνο από τον Ρίμπεντροπ να κλείσει συνάντηση με τον Μουσολίνι στη Φλωρεντία στις 28 Οκτωβρίου και έδωσε εντολή το τρένο να αλλάξει κατεύθυνση στην επιστροφή του από το Παρίσι.

Ε ν τω μεταξύ όμως το σχέδιο εισβολής ήταν έτοιμο. Το επιθεώρησε ο Τσιάνο μαζί με τον υπασπιστή του, Φραντζέσκο Πίκολο, το βρήκαν και οι δύο «αξιόλογο.Θα αρχίσουμε με ένα ισχυρό πλήγμα και είναι πολύ πιθανόν να καταρρεύσουν τα πάντα (σσ. στην Ελλάδα) εντός ολίγων λεπτών». Ο υφυπουργός Εξωτερικών Μπαστιανίνι, ο οποίος παρίσταται, δεν είναι τόσο βέβαιος. «Οι Ελληνες θα αντισταθούν σαν λιοντάρια» λέει, αλλά ο υπουργός «έκανε μια χαρακτηριστική κίνηση με τα δύο δάχτυλα που σήμαινε ότι είχε πληρωμένους» τους Ελληνες, γράφει ο Μπαστιανίνι. Ο Τσιάνο επιμένει. «Θα κάνουμε στρατιωτικό περίπατο. O λα τα έχω κανονίσει.Θα γίνουν όλα εντάξει» . Την ίδια ημέρα κάθησε και έγραψε «μόνος του», όπως καυχήθηκε την επομένη στο προσωπικό επιτελείο του, το τελεσίγραφο που θα επέδιδε ο πρέσβης Γκράτσι στον Μεταξά. Το έδειξε όταν το τελείωσε στον Τζιουζέπε Μπότα, ο οποίος σημειώνει στο «Ημερολόγιό» του: «Ο Γκαλεάτσο (σσ. Τσιάνο) επανέλαβε τη φράση που προχθές εξεστόμισε ο Μουσολίνι στο υπουργικό συμβούλιο.Αν δεν είμαστε σε θέση να νικήσουμε τους Ελληνες ευθύς αμέσως, θα παραιτηθώ από το να είμαι Ιταλός». Αλλοι είχαν διαφορετικές αντιδράσεις. Ο Τσιάνο μάς λέει στο «Ημερολόγιό» του, με ημερομηνία 27 Οκτωβρίου: «Οι τέσσερις διπλωμάτες στους οποίους ενεχείρισα το κείμενο του τελεσιγράφου προς την Ελλάδα- ο Γερμανός, ο Ιάπων,ο Ισπανός και ο Ούγγροςέμειναν κάπως έκπληκτοι».

Στις 2.30 μετά τα μεσάνυχτα προς την 28η Οκτωβρίου, λίγο προτού ο Γκράτσι ξυπνήσει τον Μεταξά για να του επιδώσει το τελεσίγραφο, έφθανε στο υπουργείο Εξωτερικών στο Βερολίνο τηλεγράφημα από τον γερμανό πρεσβευτή στη Ρώμη, με την ένδειξη «απολύτου προτεραιότητος». Ο πρέσβης Φον Μακένσεν ειδοποιούσε τον Ρίμπεντροπ ότι «η ιταλική επίθεση φαίνεται ότι είναι ήδη γεγονός». Οταν, αρκετές ώρες αργότερα, έφθασε στα χέρια του Ρίμπεντροπ, ήταν πράγματι γεγονός. Λίγο πριν από τις δέκα το πρωί της 28ης Οκτωβρίου η ειδική αμαξοστοιχία του Χίτλερ φθάνει στη Φλωρεντία και εκεί ο Φύρερ πληροφορείται από τον Μουσολίνι- και όχι από τις εφημερίδες- για την επίθεση στην Ελλάδα. Οι φωτογραφίες και τα γερμανικά κινηματογραφικά επίκαιρα της συνάντησης δείχνουν έναν περιχαρή Μουσολίνι να σφίγγει το χέρι του Χίτλερ, ο οποίος τον κοιτάζει με βλέμμα ψυχρό και ερωτηματικό, πολύ εύγλωττο της αντίδρασής του.

Πάντως, εύχεται στον σύμμαχό του «καλή επιτυχία», χωρίς όμως να παραλείψει να προειδοποιήσει ότι «ελπίζω ότι αυτή η εκστρατεία θα τελειώσει σύντομα». Ο Ντούτσε τον διαβεβαίωσε γι΄ αυτό. Τα αρχεία της καγκελαρίας αποκαλύπτουν ότι ο Χίτλερ μετά βίας έκρυψε την «οργή» του. Ο Ρέι Μόσλεϊ, με βάση αυτά τα αρχεία, γράφει: «Ο Φύρερ ήταν έξω φρενών. Δεν μπορούσε ναεννοήσει πώς ελήφθη μια απόφαση για πόλεμο τη στιγμή που οι βροχές του χειμώνα είχαν ήδη αρχίσει. Γνώριζε πολύ καλά ότι αυτός ο πόλεμος θα προσφέρει στα βρετανικά αεροπλάνα βάσεις στην Ελλάδα, από τις οποίες μπορούσαν να βομβαρδίσουν το (σσ. διυλιστήριο στο) Πλοέστι και τις πετρελαιοπηγές της Ρουμανίας».

 
Leave a comment

Posted by on October 28, 2009 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

Οι βλέψεις του Μουσολίνι για τις ακτές της Δαλματίας

  • Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ «ΟΧΙ»

  • Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2009

Δύο τουλάχιστον αξιωματούχοι του στενού περιβάλλοντος του Μουσολίνι, ο γραμματέας του Φασιστικού Κέντρου, Γκίντο Γκαρότσι, και ο επιτελάρχης Ούγκο Καβαλέρο, υποστήριξαν- ο πρώτος σε ιταλούς αντάρτες που τον συνέλαβαν το 1943 και ο δεύτερος αρθρογραφώντας μετά τον πόλεμο σε ιταλικές εφημερίδες- ότι ο Μουσολίνι δεν είχε ενδιαφέρον να εισβάλει στην Ελλάδα, μολονότι «οραματιζόταν το λιμάνι της Πάτρας να πάρει το όνομα κάποιου της οικογένειάς του». Τη Γιουγκοσλαβία, τις αδριατικές ακτές της συγκεκριμένα, είχε στο μάτι. Στα πρώτα χρόνια του φασιστικού καθεστώτος αποτελούσε κύριο επιχείρημα εναντίον της ηγεσίας όλων των κομμάτων και δικαιολογία της επιβολής της φασιστικής δικτατορίας ότι «οι δημοκράτες» , όταν κατέρρευσε η Αστροουγγαρία, το 1918, δεν κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν για την Ιταλία «τις απέναντι ακτές», δηλαδή τη Δαλματία. Οταν ο Χίτλερ κατέλαβε, το 1936, την Αυστρία, ο Μουσολίνι φοβήθηκε ότι τελικός στόχος του Γ΄ Ράιχ ήταν η κάθοδός του στη Μεσόγειό «του». Για να αποτρέψει ένα τέτοιο ενδεχόμενο, σκέφθηκε να καταλάβει τη Σλοβενία και την Κροατία, που αποτελούσαν τμήματα της Γιουγκοσλαβίας- μάλιστα εξασφάλισε την ανοχή της Αγγλίας. Ο Χίτλερ όμως τον διαβεβαίωσε ότι προς άλλες κατευθύνσεις ήταν οι επεκτατικές βλέψεις του, μάλιστα τον παρέσυρε με το μέρος του. Το ζήτημα της Δαλματίας εμφανίστηκε εκ νέου το καλοκαίρι του 1939 και μάλιστα ήταν η Γερμανία που έριξε την ιδέα στην Ιταλία, όταν ο Τσιάνο επισκέφθηκε τον γερμανό ομόλογό του, Γιοακίμ φον Ρίμπεντροπ, στο Σάλτσμπουργκ στις 11 Αυγούστου, για να τον μεταπείσει να μην επιτεθεί η Γερμανία στην Πολωνία. Επειδή «ο κίνδυνος γενικότερης σύγκρουσης θα είναι μεγάλος» , δεν έλαβε απλώς μια αρνητική απάντηση. Πήρε και μια υπόδειξη. Γιατί να μην επωφεληθεί η Ιταλία από την κατάσταση που θα δημιουργούσε ο πόλεμος και «να λύσει έτσι τις διαφορές της με τη Γιουγκοσλαβία στην Κροατία και στη Δαλματία;» γράφει ο Ρέι Μόσλεϊ.

Ο Χίτλερ ήταν πιο επιφυλακτικός, αν κρίνουμε από τη συνομιλία που είχε με τον Τσιάνο έναν χρόνο αργότερα και μετά τη συντριβή της Γαλλίας. Οταν ο ιταλός υπουργός «μίλησε στον Φύρερ φανφαρονικά», γράφουν τα αρχεία της καγκελαρίας, για να τον πληροφορήσει ότι «έφθασε η ώρα να εξαφανίσουμε από τον χάρτη τη Γιουγκοσλαβία», ο Χίτλερ τού απάντησε ότι «θα ήταν λάθος να ανάψουμε πρόωρα φωτιές στα Βαλκάνια», επειδή αυτό μπορεί «να προκαλέσει ρωσική επέμβαση», γράφει ο Ρέι Μόσλεϊ. Το Βερολίνο είχε και άλλες ευκαιρίες να εκφράσει δυσφορία για τα σχέδια της συμμάχου του Ιταλίας στα Βαλκάνια. Οταν το ιταλικό υποβρύχιο τορπίλισε την «Ελλη», στο λιμάνι της Τήνου, αντέδρασε έντο να. Τη νύχτα της 15ης προς τη 16η ο Χέρμαν Γκέρινγκ με επείγον τηλεγράφημα προς τον στρατιωτικό ακόλουθο στη Ρώμη και ο Φον Ρίμπεντροπ σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρεσβευτή του, τον Μακένσεν, ζητούν να πληροφορηθούν τι σημαίνει αυτή «η ενέργεια». Ας σημειωθεί εδώ, ως ένδειξη της γερμανικής δυσφορία, ότι με εντολή του υπουργού Προπαγάνδας, Γιόζεφ Γκέμπελς, η επίσημη εφημερίδα του ναζισμού, η «Voelkischer Βeobachter», μόλις στις 18 Αυγούστου έγραψε για την «Ελλη» δημοσιεύοντας μια άνευ πατρότητας ιταλική «δήλωση» ότι το ελληνικό πολεμικό βυθίστηκε από αγγλικό υποβρύχιο. Υπάρχει όμως και σαφέστερη, πιο επίσημη εκδήλωση της γερμανικής θέσης. Ο γερμανός πρεσβευτής στη Ρώμη Φον Μακένσεν ζητεί ακρόαση από τον Τσιάνο στις 19 Αυγούστου και «με τον πλέον σαφή τρόπο διαβιβάζει […] ότι αυτή τη στιγμή όλη η προσπάθεια των δύο χωρών πρέπει να στραφεί εναντίον της Αγγλίας» και του τονίζει ότι επίθεση εναντίον της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας «δεν τυγχάνει του ενδιαφέροντος του Φύρερ». Το μήνυμα εστάλη και στον ίδιο τον Μουσολίνι. Τρεις ημέρες μετά το διάβημα του γερμανού πρέσβη, ο Ντούτσε καλεί στο γραφείο του τον αρχηγό του Επιτελείου Ούγκο Καβαλέρο και «του ζητεί εξηγήσεις» για τις προετοιμασίες στην Αλβανία. Δεν είναι ικανοποιημένος από την απάντηση και την επομένη καλείται στο Παλάτσο Βενέτσια ο Τσιάνο, στον οποίο απερίφραστα δηλώνει ότι «επί του παρόντος πρέπει να αναβληθεί» η επίθεση κατά της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας. Το Βερολίνο τα πληροφορείται και επανέρχεται.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου οι δύο υπουργοί Εξωτερικών, Φον Ρίμπεντροπ και Τσιάνο, συναντώνται στη Βιέννη για να «διευθετήσουν» τις συνοριακές διάφορες μεταξύ Ρουμανίας και Ουγγαρίας και ο Ρίμπεντροπ επαναλαμβάνει την ίδια «σύσταση». Δέκα ημέρες αργότερα, στις 19 Σεπτεμβρίου, φθάνει στη Ρώμη απροειδοποίητα ο Φον Ρίμπεντροπ για την υπογραφή της γερμανοιταλο-ιαπωνικής στρατιωτικής συμμαχίας και στο περιθώριο των σχετικών συνομιλιών, οι οποίες κράτησαν τέσσερις και πλέον ώρες, ο γερμανός υπουργός «υπενθυμίζει» στον Ντούτσε ότι «κάθε εμπλοκή στα Βαλκάνια θα έπρεπε να αποφευχθεί».

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

Αννίβας Βελλιάδης «Μεταξάς- Χίτλερ».

Σπύρος Λιναρδάτος «Ο Μεταξάς και οι Μεγάλες Δυνάμεις».

Σπύρος Μαρκεζίνης «Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος».

Ιωάννης Μεταξάς:«Το Ημερολόγιό μου».

«Το Ελεύθερον Βήμα», έτη 1940 και 1941. Ε. G. Βosworth «Μussolini΄s Ιtaly».

Galeazzo Ciano «Diary 1937-1943».

Christopher Ηibbert «Μussolini. Τhe Rise and Fall of Ιl Duce».

ΜacGregor Κnox «Destiny. Foreign Ρolicy and War in Ιtaly and Germany».

Ray Μosley «Μussolini».

 
Leave a comment

Posted by on October 28, 2009 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

«Αν βρίσκονταν κάποιοι Αλβανοί που θα ξεκαθάριζαν τον βασιλέα της Ελλάδας»

  • Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ «ΟΧΙ»

  • Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2009

Σε μια δεξίωση λίγο μετά την Πρωτοχρονιά του 1940, στη Ρώμη, στην οποία παρευρίσκονταν όλοι σχεδόν οι ξένοι διπλωμάτες, ο Τσιάνο απαντώντας στον εκπρόσωπο του Βατικανού, ο οποίος τον ρώτησε για τα σχέδιά του στην Αλβανία, ακούστηκε να λέει, με φωνή που να τον προσέξουν οι ξένοι, ότι η Ελλάδα «είναι τόσο φτωχή, που μόνο ένας τρελός θα την εποφθαλμιούσε». Μία εβδομάδα αργότερα ο ίδιος ο Τσιάνο γράφει στο «Ημερολόγιό» του: «Ολο το πρόγραμμα οδοποιίας στην Αλβανία έχει κατεύθυνση τα ελληνικά σύνορα». Αλλωστε, όταν η Ιταλία κατέλαβε την Αλβανία, τον Απρίλιο του 1939, πάλι για να κοιμίσει την Αθήνα, τηλεγραφεί στον ιταλό πρεσβευτή στην Αθήνα Εμμανουέλε Γκράτσι «να επισκεφθεί το ταχύτερον τον πρωθυπουργό, στρατηγό Μεταξά, και να τον διαβεβαιώσει ότι οι φήμες για ιταλικές προετοιμασίες με στόχο την Ελλάδα είναι απολύτως ψευδείς και τις κυκλοφορούν agents provicateurs» (η λέξη provοcateurs είναι γραμμένη ανορθόγραφα, στο πρωτότυπο). Ο Μεταξάς σημειώνει κάπου στο δικό του «Ημερολόγιο» αυτή την «ψευδή διαβεβαίωση». Ο Γκράτσι στο βιβλίο του «Ιl Ρrincipio della fine» (1945) αποκαλύπτει ότι στις 30 Απριλίου 1940 είχε συνάντηση με τον υπουργό του, κατόπιν σχετικής πρόσκλησης, και αφού συζήτησαν για την «αγγλική διείσδυση» στην Ελλάδα και στην «ηττοπάθεια των φιλοπόλεμων» ελλήνων αξιωματικών, ο Τσιάνο, προσποιούμενος ότι δήθεν αναρωτιέται, ζήτησε τη γνώμη του πρέσβη του πώς θα ήταν δυνατόν «να βρεθούν κάποιοι Αλβανοί που θα ξεκαθάριζαν τον βασιλέα της Ελλάδας». Ο Γκράτσι εξανίσταται. Πώς ήταν δυνατόν ο υπουργός του να νομίζει ότι «ένας άνθρωπος [σαν τον Γκράτσι] θα μπορούσε να κάνει τέτοια δουλειά». Τα γερμανικά αρχεία, προφανώς πληροφορίες του Κανάρις, αναφέρουν ότι το ίδιο ερώτημα έθεσε ο Τσιάνο και στον υπαρχηγό της Μυστικής Υπηρεσίας του Φασιστικού Κόμματος Ετορε Γκαλβάνι.

 
Leave a comment

Posted by on October 28, 2009 in 28 Οκτωβρίου 1940