RSS

Monthly Archives: January 2011

Τα εγκλήματα των ναζί στην Ελλάδα

  • Η απόφαση του Γ. Παπανδρέου να παρέμβει η κυβέρνηση στη Χάγη για τη σφαγή του Διστόμου φέρνει στην επιφάνεια τις θυσίες του ελληνικού λαού στη διάρκεια της Κατοχής. Συνολικά, 269 πόλεις και χωριά δέχθηκαν μαζικά δολοφονικά χτυπήματα

Οι πολυαίμακτες θυσίες, που πρόσφερε ο ελληνικός λαός για τη συντριβή του φασισμού στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έρχονται με ορμή πάλι στην επιφάνεια. Τις φέρνει η απόφαση του πρωθυπουργού, Γιώργου Παπανδρέου, για παρέμβαση της κυβέρνησης στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης σχετικά με την εκκρεμή διαφορά μεταξύ Γερμανίας και Γερμανίας για τη σφαγή του Διστόμου.

Τα εγκλήματα των ναζί στην Ελλάδα

Στη διάρκεια της Κατοχής ήταν 269 οι πόλεις και τα χωριά της ανυπόταχτης Ελλάδας, που δέχτηκαν τα μαζικά δολοφονικά χτυπήματα.

Η σφαγή του Διστόμου, στις 10 Ιουνίου 1944, υπήρξε ένα από τα πιο στυγερά εγκλήματα των ναζί στην Ελλάδα. Τα SS θανάτωσαν 228 κατοίκους. Απ΄ αυτούς 117 ήταν γυναίκες και 111 άνδρες. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται 20 βρέφη, 45 παιδιά και 42 υπερήλικες.

Χαρακτικό του Τάσσου για το μπλόκο της Κοκκινιάς

Χαρακτικό του Τάσσου για το μπλόκο της Κοκκινιάς

Δεκάδες ήταν και οι άμαχοι, που εκτέλεσαν κατά την πορεία τους προς τη βοιωτική κωμόπολη. Oμως δεν τους έφτανε ο θάνατος των άοπλων ανθρώπων. Κτηνώδη ένστικτα τους έκαναν να κατακρεουργήσουν και τα πτώματα. Eσφαξαν ακόμα και τα ζώα. Πυρπόλησαν το χωριό.

Eνας από τους επικεφαλής αξιωματικούς, που θεωρήθηκε υπεύθυνος για τη σφαγή, ήταν ο Χανς Τσάμπελ. Μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στη Γαλλία. Εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στη Γερμανία για να γίνουν, λέει, εκεί έρευνες. Eμεινε ελεύθερος.

Σήμερα το Βερολίνο αρνείται να καταβάλει ακόμα και τις οφειλόμενες αποζημιώσεις σε απογόνους θυμάτων της χιτλερικής αγριότητας.

Από τα μέσα του 1943, καθώς οι πολεμικές επιχειρήσεις είχαν πάρει άσχημη τροπή για τον Aξονα, οι Γερμανοί ξεκίνησαν μια άνευ προηγουμένου επιχείρηση μαζικών εκτελέσεων.

  • Τυφεκισμός 106 κρατουμένων στο Κούρνοβο.
  • Εκτέλεση 317 κατοίκων στο Κομμένο Aρτας.
  • Σφαγή 700 γυναικόπαιδων στο Βιάνο της Κρήτης και ισοπέδωση της Κάνδανου.
  • Θανάτωση περισσότερων από 1.000 κατοίκων στα Καλάβρυτα και πυρπόληση της πόλης.
  • Εκτέλεση 118 αγωνιστών στο Μονοδένδρι, Λακωνίας.
  • Δολοφονία 640 αμάχων στην Κατράνιτσα (Πύργος) της Δυτικής Μακεδονίας.
  • Αφανισμός 233 παιδιών και γυναικών στην Κλεισούρα της Καστοριάς.

Την Πρωτομαγιά του 1944 στήθηκαν στον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής οι 200 κομμουνιστές. Τον Αύγουστο στήθηκαν τα φοβερά μπλόκα σε Κοκκινιά, Βύρωνα, Δουργούτι (Νέο Κόσμο). Τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν, επιτέλους, φύγουν, έκαναν τα ίδια σε Αιγάλεω και Καλογρέζα.

  • Η ηρωική στάση των πατριωτών
    Οι εκτελέσεις στην Καισαριανή και στο Μονοδένδρι Λακωνίας

Την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή θα μπορούσε να είχε γλιτώσει την εκτέλεση ο Ναπολέων Σουκατζίδης, γιατί γνώριζε τη γερμανική γλώσσα. Ομως αρνήθηκε την προτροπή των κατακτητών, αφού τον αριθμό των 200 θα συμπλήρωνε άλλος σύντροφός του.

Στις 26 Νοεμβρίου 1943, στο Μονοδένδρι Λακωνίας το ίδιο θα μπορούσε να κάνει και ο γιατρός Χρήστος Καρβούνης. Ομως πήρε μόνος του θέση μπροστά στο απόσπασμα μαζί με άλλους 117 πατριώτες.

Στην Καισαριανή εκτελέστηκαν με πολυβόλα όμηροι του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, παλιοί κρατούμενοι στην Ακροναυπλία και εξόριστοι της Ανάφης.

Στο Μονοδένδρι οι ναζί εξόντωσαν τον ανθό της λακωνικής εθνικής αντίστασης. Μεταξύ των 118 νεκρών συμπεριλαμβάνονταν ολόκληρες οικογένειες, ανήλικα παιδιά και μία γυναίκα, η Βασιλική Μαρινάκη. Οι 89 προέρχονταν από τη Σπάρτη, οι άλλοι από γειτονικά χωριά.

Ο Χρήστος Καρβούνης είχε γεννηθεί στην Αράχοβα Λακωνίας και είχε σπουδάσει στη Γερμανία. Μέσα στην ασύλληπτη τραγωδία του μακελειού σκέφτηκε ότι ανάμεσα στους μελλοθάνατους βρίσκονταν και επτά παιδιά.

Παρακάλεσε τους δήμιους να μην τα σκοτώσουν. Του απάντησαν ότι το μόνο που γινόταν ήταν να σωθεί ο ίδιος. Εκείνος τους έβρισε και διάλεξε τον δοξασμένο θάνατο. Ανάμεσα στους πεσόντες για την ελευθερία βρίσκονταν ο διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Σπάρτης (Ζερβομπεάκος), δικηγόροι (Φικιώρης, Σαλμάς, Αλεμαγκίδης, Θεοφίλης), καθηγητές (Χίος, Παπαδάκος, Κουτρουμάνος), δημοσιογράφοι (Τριήρης, Γκουζούλης), άνθρωποι του καθημερινού μόχθου, τσοπάνηδες.Παραδόθηκαν στον κατακτητή από μασκοφορεμένους προδότες και από το δωσιλογικό Φρουραρχείο της Σπάρτης. Την ανάμειξη του Φρουραρχείου αποκάλυψε σε συγγενείς ο ίδιος ο διοικητής της Γκεστάπο Τριπόλεως, ταγματάρχης Μπόσελ. Είπε την παραμονή της εκτέλεσης: «Εχετε πολλούς εχθρούς. Οι κατηγορίες και οι αποκαλύψεις, που μας έδωσε το Ελληνικό Φρουραρχείο Σπάρτης είναι σοβαρές. Οι δικοί σας δεν πρόκειται να βγουν. Μην ελπίζετε».

Οι συλλήψεις είχαν γίνει περί τα τέλη Οκτωβρίου βάσει καταλόγων, που είχαν συντάξει συνεργάτες των Γερμανών. Ουδείς απ΄ αυτούς πλήρωσε μετά την απελευθέρωση. Αντίθετα έσπευσαν να υπηρετήσουν τη νέα εξουσία.

  • Το μπλόκο της Κοκκινιάς στις 17 Αυγούστου 1944
    Τα SS σε συνεργασία με τους ταγματασφαλίτες δολοφόνησαν 315 πατριώτες

Λίγους μήνες πριν αποχωρήσουν από την Ελλάδα οι ναζί ξεκίνησαν μεγάλες επιχειρήσεις στις περιοχές που αντιστέκονταν. Τα περισσότερα μπλόκα έγιναν με διαταγή των αξιωματικών των SS Μπλούμερ και Σιμάνα. Κύριο ρόλο ανέθεσαν στα Τάγματα Ασφαλείας και στη Χωροφυλακή, που πάντα είχαν μαζί τους ισχυρές γερμανικές δυνάμεις.

Το μπλόκο της Κοκκινιάς στήθηκε στις 17 Αυγούστου 1944. Πριν από τρεις μέρες ο ΕΛΑΣ είχε αποκρούσει προσπάθεια των κατακτητών και των συνεργατών τους να εισβάλουν στην προσφυγούπολη. Από τα ξημερώματα γερμανικά καμιόνια περικύκλωσαν τις περιοχές που περικλείουν την Κοκκινιά. Μαζί τους και τσολιάδες με επικεφαλής τον Πλυτζανόπουλο. Με χωνιά κάλεσαν τους άνδρες ηλικίας 14 – 60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Οσοι πιάνονταν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονταν επιτόπου. Συγκεντρώθηκαν γύρω στις 20.000.

  • Με κουκούλα

Ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ υποδείχτηκαν αμέσως από τους καταδότες και εκτελέστηκαν. Μέσα σε ατμόσφαιρα τρόμου ο κουκουλοφόρος διέκρινε μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου. Τον χαιρέτησε με ειρωνεία: «Τα σέβη μου, λοχαγέ!». Οι ταγματασφαλίτες τον άρπαξαν, του έβγαλαν το μάτι με ξιφολόγχη, του ξέσκισαν τα μάγουλα και άρχισαν να τον σέρνουν μέσα στον κόσμο για να υποδείξει συντρόφους του. «Πατριώτες, ψηλά το κεφάλι, δεν θα προδώσω κανέναν», φώναξε. Τον βούτηξαν και σχεδόν αναίσθητο τον κρέμασαν.

Στη Μάντρα της Οσίας Ξένης εκτελέστηκαν 76 Κοκκινιώτες. Αλλοι 50 εκτελέστηκαν στα Αρμένικα, άλλοι στο Σχιστό και άλλοι δολοφονήθηκαν στους δρόμους και τα σπίτια τους. Συνολικά 315 ήταν τα θύματα της θηριωδίας. Στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου μεταφέρθηκαν όμηροι 8.000 από τους οποίους 1.000 στάλθηκαν στα κάτεργα της Γερμανίας. Πολλοί δεν γύρισαν ποτέ. Μεταξύ των μαρτύρων συγκαταλέγονται και δυο 19χρονοι. Ο Στέλιος Ευσταθιάδης και η Διαμάντω Κουμπάνη.

  • Μαζικές σφαγές αμάχων
    Οι μαρτυρικές πόλεις της Κατοχής

Το Δίστομο, τα Καλάβρυτα, το Κομμένο και το Κοντομαρί Χανίων είναι τέσσερις από τις μαρτυρικές πόλεις της ναζιστικής κατοχής.

Το αποτρόπαιο έγκλημα των Καλαβρύτων έγινε στις 13 Δεκεμβρίου 1943, στις 2.34 το μεσημέρι, όπως δείχνουν οι σταματημένοι δείκτες του ρολογιού της εκκλησίας.

Το σύνθημα της εκτέλεσης δόθηκε με δύο φωτοβολίδες από το ξενοδοχείο «Μέγας Αλέξανδρος». Τα πολυβόλα θέρισαν τους Καλαβρυτηνούς, στο σημείο που τους είχαν συγκεντρώσει οι δήμιοι. Ακολούθησαν οι χαριστικές βολές. Διασώθηκαν μόλις 13 άτομα.

Οι ναζί έβαλαν φωτιά και στο σχολείο, όπου είχαν κλείσει τις γυναίκες και τα παιδιά. Κατάφεραν να γλιτώσουν σπάζοντας πόρτες και παράθυρα. Εφυγαν μακριά από τα σπίτια, που επίσης φλέγονταν.

Ανηφόρισαν στο σημείο όπου είχαν οδηγηθεί οι άντρες. Βρέθηκαν μπροστά στο φρικτό θέαμα. Ανδρες, πατεράδες, γιοι και αδέρφια κείτονταν πλημμυρισμένοι στο αίμα.

Οπως στο Δίστομο και τα Καλάβρυτα, έτσι και στο Κομμένο της Αρτας πρόσχημα για την ανθρωποσφαγή ήταν η δράση των ανταρτών του ΕΛΑΣ.

Στο Κομμένο η μηχανοκίνητη γερμανική μονάδα έφτασε τα χαράματα της 16ης Αυγούστου 1943. Το χωριό κοιμόταν ήσυχο μετά από ένα γαμήλιο γλέντι, που έγινε την προηγουμένη, ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο.

Οι ναζί έστησαν πολυβόλα στις εισόδους του χωριού και ο λόχος εισέβαλε στα σπίτια και ξεκλήρισε ολόκληρες οικογένειες. Στο τέλος έβαλαν φωτιά και τα έκαψαν. Οσοι κατάφεραν να σωθούν ξέφυγαν με βάρκες στον Αμβρακικό.

Στο τέλος της σφαγής οι Γερμανοί στρατιώτες κάθισαν στην πλατεία, όπου έφαγαν και ήπιαν μπίρες δίπλα σε επτά πτώματα. Συνολικά οι νεκροί ήταν 317 άτομα. Δύο μωρά του Στάθη Κολιοκώτση, ηλικίας 7 μηνών, πέθαναν από ασφυξία. Οι κακούργοι γέμισαν τα στόματά τους με βαμβάκι βρεγμένο με βενζίνη και κατόπιν το άναψαν.

Στο Κοντομαρί Χανίων διαπράχτηκε η πρώτη μαζική εκτέλεση αμάχων στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Στις 2 Ιουνίου 1941, κατά το απογευματάκι, μπήκαν στο χωριό οι αλεξιπτωτιστές του υπολοχαγού Τρέμπες, κατά διαταγή του στρατηγού Στούντεντ. Συνέλαβαν 25 κατοίκους, ηλικίας 18 έως 50 ετών, και τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ χωρίς καμιά άλλη διαδικασία. Μάλιστα, ο υπολοχαγός Βάιξλερ φωτογράφησε τα γεγονότα χωρίς καμιά αναστολή.

Η Κάντανος Χανίων πυρπολήθηκε και ισοπεδώθηκε στις 3 Ιουνίου 1941. Οι ναζί άφησαν πίσω τους τρεις επιγραφές που ανέφεραν ότι η εκθεμελίωση του χωριού έγινε για λόγους εκδίκησης, επειδή αντιστάθηκε στο Γ΄ Ράιχ: «Εδώ υπήρχε η Κάντανος…».

  • ΘΟΔΩΡΗΣ ΡΟΥΜΠΑΝΗΣ, ΕΘΝΟΣ, 15/01/2011
Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on January 17, 2011 in Γερμανική κατοχή

 

Ο Συμμαχικός βομβαρδισμός του Πειραιά

  • Καίριο πλήγμα στην πόλη και στον ανεφοδιασμό του κατοχικού στρατού αλλά και του πληθυσμού 67 χρόνια πριν
  • Επιμέλεια: Στεφανος Xελιδονης, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 9 Iανoυαρίου 2011

«Εμάθατε στον Πειραιά επιδρομή μεγάλη, γκρεμίσανε τα σπίτια μας, πω-πω ζημιά μεγάλη / Μέρα και νύχτα ρίχνανε μπόμπες τα αεροπλάνα και χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα / Σκορπούσανε το θάνατο και ρίχνανε αράδα και το λιμάνι γκρέμισαν και την Αγια Τριάδα / Μπόμπες πολλές ερίξανε μέσα στο τελωνείο και τον Περαία κάνανε σωστό νεκροταφείο». Το τραγούδι αυτό, με τίτλο «Επιδρομή στο Πειραιά», που γράφτηκε από τον Πειραιώτη ρεμπέτη Μιχάλη Γενίτσαρη, αναφέρεται στον βομβαρδισμό του Πειραιά από αμερικανικά και βρετανικά αεροσκάφη την Τρίτη 11 Ιανουαρίου του 1944. Τον Πειραιά «αποτελείωσαν» αργότερα οι Γερμανοί, κατά την αποχώρησή τους εκείνον τον Οκτώβρη. Ο Συμμαχικός βομβαρδισμός ήταν βέβαια το καίριο πλήγμα από το οποίο η πόλη δεν ανέκαμψε παρά μόνο έπειτα από πολλά χρόνια. Γιατί όμως οι Σύμμαχοι αιματοκύλισαν τη λιμενική πύλη της κατεχόμενης Ελλάδας; Ποιο ήταν το ιστορικό και στρατηγικό πλαίσιο μιας από τις μεγαλύτερες καταστροφές που προκάλεσαν βομβαρδιστικά στη Μεσόγειο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου;

Ο στρατηγικός σχεδιασμός του πολέμου στον αέρα

  • Του Ζηση Φωτακη*

Στις απαρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Luftwaffe διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην επιτυχή εφαρμογή του κεραυνοβόλου πολέμου που επέτρεψε στις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις να καταβάλλουν ισχυρότερους αντιπάλους, όπως το Βρετανικό Ναυτικό κατά τη γερμανική εισβολή στη Νορβηγία και τον Γαλλικό Στρατό και τις Συμμαχικές δυνάμεις που τον πλαισίωναν στην προάσπιση του γαλλικού εδάφους την άνοιξη του 1940. Μετά την πτώση της Γαλλίας στον Αξονα και τη συνειδητοποίηση της αδυναμίας της Βρετανίας να επανέλθει στρατιωτικά στη Γηραιά Ηπειρο μεσοπρόθεσμα, μορφοποιήθηκε μια νέα βρετανική στρατηγική η οποία προσέβλεπε στην οικονομική και ψυχολογική εξάντληση του Ράιχ μέσω του βρετανικού ναυτικού αποκλεισμού της Αξονικής Ευρώπης, αλλά και του συνεπούς στρατηγικού βομβαρδισμού των οικονομικών κέντρων της Γερμανίας. Αποφασίσθηκε ακόμα η ενίσχυση των αντιστασιακών οργανώσεων της κατεχόμενης Ευρώπης που θα προλείαιναν το έδαφος για τη στρατιωτική επάνοδο των Βρετανών στις περιοχές αυτές, όταν η συνδυασμένη αυτή στρατηγική θα είχε αποδώσει καρπούς.

Ο ανωτέρω επαναπροσδιορισμός της βρετανικής πολεμικής προσπάθειας το καλοκαίρι του 1940 υπήρξε στρατηγικά καινοτόμος, αν όχι και παρακινδυνευμένος, δεδομένου ότι ο στρατηγικός βομβαρδισμός και το αντάρτικο χρησιμοποιούνταν για πρώτη φορά σε ευρεία κλίμακα, ενώ η ευόδωση του ναυτικού αποκλεισμού απαιτούσε, ιστορικά, την παράλληλη δράση φίλιων χερσαίων δυνάμεων εναντίον του εκάστοτε κύριου ηπειρωτικού αντιπάλου της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Βασικές προϋποθέσεις ενός επιτυχούς στρατηγικού βομβαρδισμού, όπως η ασφαλής αεροπλοΐα και άμυνα των βομβαρδιστικών κατά των αντίπαλων καταδιωκτικών, η ακρίβεια στόχευσης των βομβών τους και γενικότερα η αποκρυστάλλωση του δόγματος του στρατηγικού βομβαρδισμού ήταν ακόμα ζητούμενα. Παρά, όμως, τις θεμελιώδεις αυτές επιφυλάξεις η νέα βρετανική στρατηγική τελικά εφαρμόσθηκε επειδή εξυπηρετούσε και ευρύτερες πολιτικές σκοπιμότητες. Η αναγκαιότητα της τόνωσης του ηθικού του βρετανικού λαού μέσω του κινηματογραφικού θεάματος των ισοπεδωμένων γερμανικών πόλεων από βρετανικούς βομβαρδισμούς, η σχετική επισήμανση του αξιόμαχου των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων στην κυβέρνηση Ρούζβελτ, η οποία ήταν θιασώτης της αεροπορικής ισχύος, και η μικρή μα έμπρακτη στήριξη που παρείχαν αργότερα ανάλογες επιχειρήσεις στον αγωνιζόμενο Κόκκινο Στρατό, στήριξαν την εφαρμογή της νέας στρατηγικής.

Η πρακτική επιβεβαίωση της ορθότητας της βρετανικής στρατηγικής και της συνάρθρωσής της με τις στρατηγικές των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ από το 1942 και μετά, ιδιαίτερα όσον αφορά το αεροπορικό της σκέλος, εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από την επίτευξη ποσοτικής και ποιοτικής υπεροχής των Συμμαχικών Αεροπορικών Δυνάμεων έναντι της Luftwaffe. Οι υπέρτεροι οικονομικοί πόροι των Συμμάχων δεν εξασφάλιζαν απαραίτητα την επιδιωκόμενη αεροπορική υπεροχή, τουλάχιστον σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα. Η αποτελεσματική και συντονισμένη κινητοποίηση των επιστημονικών πόρων των Αγγλοσαξόνων και η διασύνδεσή τους με την ευρύτερη διεθνή επιστημονική κοινότητα, καθώς και η επιτυχής σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την τεχνολογία, από την πολεμική βιομηχανία, οδήγησε στη Συμμαχική απόκτηση της αεροπορικής υπεροπλίας έναντι του Αξονα ήδη περί τα τέλη του 1942. Το επίτευγμα αυτό οφειλόταν στην ώριμη λειτουργία του πραγματιστικού και ευέλικτου καπιταλιστικού συστήματος των αγγλοσαξονικών δυνάμεων, διευκολύνθηκε όμως και από τις πολυποίκιλες αγκυλώσεις του ναζιστικού ολοκληρωτισμού. Παρά την προπολεμική επιστημονική ισχύ του γερμανικού κόσμου και την ερευνητική αρτιότητά του κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η έλλειψη συντονισμού του, τα αντιμαχόμενα ενδοκομματικά συμφέροντα που επηρέαζαν την εργασία του και η διάχυση των ερευνητικών του προσπαθειών σε έναν ανώφελα μεγάλο αριθμό προγραμμάτων, που μικρή σχέση είχαν με τις παραγωγικές δυνατότητες της γερμανικής πολεμικής βιομηχανίας, εξασφάλισαν ότι τόσο στον τομέα της αεροπορικής ισχύος, όσο και στους περισσότερους άλλους χώρους της οπλικής ισχύος, η Γερμανία έχασε γρήγορα το όποιο πλεονέκτημα είχε την πρώτη διετία του πολέμου από τον πρώιμο χρονικά επανεξοπλισμό της στη δεκαετία του 1930.

Η επίτευξη της αεροπορικής υπεροπλίας από τους Συμμάχους συνιστούσε σίγουρα μια πολύ θετική εξέλιξη στον αγώνα κατά του Αξονα, δεν εξασφάλιζε όμως την πολεμική τους κατίσχυση δεδομένης της τακτικής δεξιότητας του προσωπικού της Luftwaffe και του ευάλωτου των Συμμαχικών βομβαρδιστικών στα καταδιωκτικά της Γερμανικής Αεροπορίας. Με την κατασκευή όμως Συμμαχικών καταδιωκτικών μεγάλης ακτίνας δράσης από τα μέσα του 1943 και με την επιθετική τους χρήση το πρώτο εξάμηνο του 1944 συνοδεύοντας Συμμαχικά βομβαρδιστικά εναντίον Αξονικών στόχων, επιτεύχθηκαν δύο, εν πολλοίς, αλληλένδετοι στόχοι: η μεγέθυνση του καταστροφικού αποτελέσματος των Συμμαχικών βομβαρδισμών της Αξονικής Ευρώπης και η τεράστια τριβή του γερμανικού στόλου καταδιωκτικών. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι ευρωπαϊκοί αιθέρες ήταν ουσιαστικά ελεύθεροι για τη Συμμαχική Αεροπορία από την απόβαση στη Νορμανδία το καλοκαίρι του 1944 ώς την πτώση του Βερολίνου τον Μάιο του 1945.

  • Εκατοντάδες νεκροί στα ερείπια

Το δοκιμαστικό, εν πολλοίς, θέατρο εφαρμογής της εντατικοποίησης του καταστροφικού αποτελέσματος των Συμμαχικών βομβαρδισμών και του πολέμου τριβής εναντίον των γερμανικών καταδιωκτικών υπήρξε η Μεσόγειος λόγω των καλών καιρικών της συνθηκών και της μικρότερης σχετικά συγκέντρωσης Αξονικών αεροπορικών δυνάμεων. Μέσα στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο Συμμαχικός βομβαρδισμός του Πειραιά της 11ης Ιανουαρίου 1944. Οπως προκύπτει από τη μελέτη των φακέλων WO 252/1428-1431, των Βρετανικών Γενικών Αρχείων του Κράτους, οι Βρετανοί είχαν στην κατοχή τους λεπτομερείς και, κατά κανόνα, ακριβείς πληροφορίες για τις συγκοινωνιακές, βιομηχανικές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές της ελληνικής επικράτειας και ειδικότερα του Πειραιά που αποτελούσε τη βιομηχανική καρδιά της κατεχόμενης Ελλάδας και τη λιμενική της πύλη. Η σημασία του πειραϊκού λιμένος για τη συντήρηση των κατοχικών δυνάμεων και του ελληνικού πληθυσμού είχε οπωσδήποτε αναβαθμιστεί δεδομένης της αλματώδους αύξησης του εισαγωγικού εμπορίου που διεξαγόταν από αυτόν τα χρόνια εκείνα. Ο Πειραιάς λοιπόν αποτελούσε προφανή στόχο για τη Συμμαχική Αεροπορία και είναι άλλωστε γεγονός ότι στην Κατοχή υπέστη 161 συνολικά Συμμαχικές αεροπορικές επιδρομές, με μικρές, ως επί το πλείστον, υλικές ζημιές και ανθρώπινες απώλειες. Η συνθηκολόγηση όμως της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 1943 και η παρεπόμενη δυνατότητα Συμμαχικής χρήσης των εγγύτερα ευρισκόμενων νοτιο-ιταλικών αεροδρομίων για βομβαρδισμούς εναντίον της κατεχόμενης Ελλάδας προετοίμασε το έδαφος για την κλιμάκωση της αεροπορικής βίας επ’ αυτής.

Το πρωινό της 11ης Ιανουαρίου 1944 ένας μεγάλος σχηματισμός αμερικανικών βομβαρδιστικών B 17 Flying Fortress που προέρχονταν από την 5η πτέρυγα μάχης της 15ης Αεροπορικής Στρατιάς απογειώθηκε από την ιταλική βάση Φότζια με συνοδεία δικινητήριων μονοθέσιων καταδιωκτικών Lockheed P 38 «Lightning». Ο αμερικανικός σχηματισμός εκμεταλλεύτηκε την πυκνή νέφωση που συνάντησε στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής και προσέγγισε, όχι χωρίς απώλειες λόγω της μειωμένης ορατότητας, τον Πειραιά που χαιρόταν μια πρώιμη αλκυονίδα ημέρα. Μεταξύ 12.35 και 13.43 ο αμερικανικός σχηματισμός βομβάρδισε με σφοδρότητα την πόλη με τουλάχιστον 100 βόμβες, οι μισές εκ των οποίων ισοπέδωσαν το ιστορικό του κέντρο. Την πρωινή αυτή επιδρομή διαδέχτηκαν δύο ακόμα την ίδια μέρα, η πρώτη μεταξύ 19.22 και 21.40 και η δεύτερη μεταξύ 21.57 και 23.15. Οι δύο αυτές επιδρομές πραγματοποιήθηκαν από βρετανικά βομβαρδιστικά, έπληξαν περισσότερους στρατιωτικούς στόχους απ’ ό,τι ο αμερικανικός σχηματισμός το πρωί και ανέκοψαν τις προσπάθειες ανάσυρσης επιζώντων από τα ερείπια που είχε αφήσει ο πρωινός βομβαρδισμός. Το αποτέλεσμα ήταν ότι στον μεγάλο αριθμό των Πειραιωτών που είχαν πεθάνει ακαριαία από τις εμπρηστικές συνέπειες των βομβαρδισμών προστέθηκε κι ένας σημαντικός αριθμός πολιτών που πέθανε από ασφυξία εγκλωβισμένος στα ερείπια.

Οι συνολικές ανθρώπινες απώλειες του αμάχου πληθυσμού είναι δύσκολο να εκτιμηθούν επακριβώς, γιατί τα θύματα του βομβαρδισμού ετάφησαν σε διαφορετικές ημερομηνίες και σε διαφορετικά νεκροταφεία, και γιατί κάποια απ’ αυτά δεν κατέστη δυνατό να ταυτοποιηθούν. Η πλέον αξιόπιστη εκτίμηση ομιλεί για περίπου 700 νεκρούς, αριθμός μεγάλος, που ως ένα βαθμό εξηγείται από το γεγονός ότι ικανός αριθμός Πειραιωτών δεν έσπευσε σε αντιαεροπορικά καταφύγια με το που σύριξε η σχετική σειρήνα, νομίζοντας ότι επρόκειτο για άλλη μία δοκιμή της σαν κι αυτή που είχε προηγηθεί νωρίτερα το ίδιο πρωινό. Οι αρνητικές συνέπειες του Συμμαχικού βομβαρδισμού του Πειραιά δεν εξαντλούνται στα ανθρώπινα θύματα και στο ισοπεδωμένο ιστορικό του κέντρο. Η απορφάνιση της πόλης από το δυναμικότερο ποιοτικά και σημαντικό αριθμητικά τμήμα του πληθυσμού της, που κατέφυγε στην ασφάλεια της Αθήνας που είχε κηρυχθεί ανοχύρωτη πόλη, είχε ευρύτερες οικονομικές συνέπειες για την κατεχόμενη Ελλάδα και τους Γερμανούς κατακτητές. Η μετέπειτα και επί μακρόν υπολειτουργία της βιομηχανικής και λιμενικής καρδιάς της χώρας -παρά τα πλείστα σχετικά αποτρεπτικά διοικητικά μέτρα που έλαβαν οι κατοχικές αρχές- και η παρεπόμενη εκτίναξη του, ούτως ή άλλως, υψηλού πληθωρισμού επιβεβαίωσαν την αποτελεσματικότητα της Συμμαχικής επιδρομής. Το ότι ελάχιστες απώλειες υπέστησαν τα γερμανοϊταλικά στρατεύματα, αλλά και τα γερμανικά καταδιωκτικά, που άλλωστε δεν έδειξαν ιδιαίτερη μαχητικότητα εναντίον των Συμμαχικών σχηματισμών, πειθαρχώντας μάλλον στις γενικές οδηγίες του Goering, δεν αναιρεί την αποτελεσματικότητα της Συμμαχικής επιχείρησης κατά του Πειραιά.

Ο Συμμαχικός βομβαρδισμός του Πειραιά υπήρξε επίσης σημαντικός γιατί ενεργοποιήθηκε, για μία ακόμη φορά, η εθνική αλληλεγγύη μέσα από τις φιλανθρωπικές δραστηριότητες πλειάδας οργανώσεων υπέρ των βομβόπληκτων του Πειραιά και γιατί έπεσε και πάλι στο κενό η γερμανική προπαγάνδα εναντίον των Συμμάχων που επιχείρησε με πλείστους τρόπους να εκμεταλλευθεί πολιτικά την περίσταση. Θα ήταν όμως ιστορικά άσκοπο να μην επισημανθούν οι λεηλασίες που ακολούθησαν τον Συμμαχικό βομβαρδισμό στον Πειραιά, η απροθυμία αστικών αθηναϊκών οικογενειών να φιλοξενήσουν στις ευρύχωρες οικείες των βομβόπληκτους του Πειραιά, αλλά και η κερδοσκοπία που ανέπτυξαν ορισμένοι μεταφορείς της εποχής σε βάρος πανικόβλητων ή τραυματιών Πειραιωτών που επιδίωκαν την τάχιστη μεταφορά τους στην Αθήνα. Η Ελλάδα της Κατοχής, όπως και η Ελλάδα του σήμερα, είχε κι αυτή τη δική της, σκοτεινή πλευρά.

* Ο δρ Ζήσης Φωτάκης είναι λέκτορας Ναυτικής Ιστορίας στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων.

 
Leave a comment

Posted by on January 9, 2011 in Πειραιάς

 

Σημείο Σταθερής Αναφοράς

Εκατό χρόνια από τον θάνατό του ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης εξακολουθεί να αποτελεί σημείο σταθερής αναφοράς, ακόμη και ως υπόθεση αμφιλεγόμενη, απόδειξη αναμφισβήτητη της δύναμης του έργου του. Σε μιαν εποχή παγκοσμιοποίησης κοσμοπολιτισμού και πολυεθνικότητας, όπου η έννοια της ρίζας υπονομεύεται, όταν δεν αμφισβητείται, το έργο του ζωογονεί την αίσθηση της ιθαγένειας, χωρίς την οποία ο άνθρωπος μπορεί να γίνει φτερό στον άνεμο. Η σημερινή επικαιρότητά του θρέφεται κυρίως από τούτο· γιατί ως αντίβαρο στο φυγόκεντρο πνεύμα της εποχής μας μπορεί, με τον ποιητικό ρεαλισμό του (και πάνω από συντηρητικές και προοδευτικές ιδεολογίες), να βοηθήσει στην αναζήτηση μιας πνευματικής και συναισθηματικής εξισορρόπησης.

 
Leave a comment

Posted by on January 3, 2011 in ΓΡΑΜΜΑΤΑ

 

Tags:

Περίστροφο Κολτ. Το 45άρι που «θερίζει»

  • ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

  • 100 χρόνια από την κατασκευή του περιστρόφου Colt Μodel 1911

  • ΔΗΜ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ | Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2010

«O σύντροφος που έπρεπε να πυροβολήσει πλησίασε τον Γουέλτς και διέταξε ξανά: “Ψηλά τα χέρια”. Ο Γουέλτς, που μιλούσε πολύ καλά ελληνικά, απάντησε στα αγγλικά: “What;”. Εκείνη τη στιγμή ο σύντροφος πυροβόλησε γρήγορα τρεις φορές με το πιστόλι του Κολτ (διαμετρήματος 45). Με τον πρώτο πυροβολισμό ο Γουέλτς έπεσε καταγής. Ο σoφέρ μόλις άκουσε τον πρώτο πυροβολισμό έκανε μια βουτιά και μισοκρύφθηκε πίσω από τη Φορντ». Ηταν λίγο πριν από τις έντεκα το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου 1975 και το περίφημο Κολτ, το «45άρι», έμπαινε στην ελληνική πολιτική ζωή με τη δολοφονία του αμερικανού σταθμάρχη της CΙΑ στην Ελλάδα Ρίτσαρντ Γουέλς από τη «17 Νοέμβρη».

  • Εφευρέτης ο… Μπράουνινγκ

Πήρε το όνομά του από τον Κολτ, αλλά εφευρέθηκε από τον Μπράουνινγκ. Οι αδικίες της Ιστορίας είναι μεγάλες, ακόμη και όταν μιλάμε για περίστροφα ή πιστόλια, όπως άδικες είναι και οι «αποφάσεις» που λαμβάνουν οι κάτοχοί τους.

Αν το Καλάσνικοφ έμεινε στην Ιστορία ως το αυτόματο τουφέκι που συντρόφευσε εκατομμύρια στρατιώτες και αντάρτες, το 45άρι Κολτ είναι το αντίστοιχο συνώνυμo στα όπλα χειρός, πιστόλια ή περίστροφα, για αστυνομικούς, στρατιωτικούς αλλά και παρανόμους.

Δύο διάνοιες της παγκόσμιας οπλουργίας χάραξαν το όνομά τους στο πιο δημοφιλές πιστόλι που δημιουργήθηκε ποτέ. Ο Σάμιουελ Κολτ που επινόησε το περίστροφο και ο Τζον Μόουζες Μπράουνινγκ, ο οποίος δουλεύοντας για την εταιρεία του Κολτ σφράγισε την οπλουργία αλλά και το περίφημο 45άρι.

  • Νονός… μια επιτροπή

Ο τύπος του Colt 45 που άφησε εποχή είναι το μοντέλο 1911. Πήρε το όνομά του από μια… επιτροπή που δημιουργήθηκε ειδικά για την επιλογή του από τον αμερικανικό στρατό. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας των ΗΠΑ ενάντια στους Μόρος στις Φιλιππίνες, ο στρατός ζήτησε ένα ισχυρότερο και πιο γρήγορο όπλο από τα 38άρια περίστροφα που χρησιμοποιούσε ως τότε. Ο Τζον Μόουζες Μπράουνινγκ, που εργαζόταν ως σχεδιαστής όπλων για την Colt, κατασκεύασε το 45άρι μοντέλο, που ακόμη ως σήμερα αποτελεί τον πρωτοπόρο των πιστολιών- σε «κόντρα» με το Γκλοκ που γεννήθηκε τη δεκαετία του 1980.

Ο διαγωνισμός για την επιλογή του όπλου ξεκίνησε το 1906. Συμμετείχαν τα μεγαθήρια της βιομηχανίας όπλων εκείνη την εποχή: η Colt, η Savage, η Κnoble, η Luger, η Βergmann, η Smith & Wesson και η White-Μerrill. Το δημιούργημα του Μπράουνινγκ και το πιστόλι της Savage κέρδισαν την κούρσα, αν και ο αμερικανικός στρατός απο φάνθηκε ότι κανένα από τα δύο δεν ήταν όσο τέλειο επιθυμούσε για τις μάχες στις Φιλιππίνες. Υστερα από πέντε χρόνια αντιπαραθέσεων, δοκιμών και αξιολογήσεων, το 1911 ορίστηκε μια επιτροπή επιλογής.

  • Ρεκόρ βολών

Ο ίδιος ο Μπράουνινγκ επόπτευσε τη διαδικασία παραγωγής του στο εργοστάσιο της Colt στο Χάρτφορντ. Το δημιούργημά του έγινε το πρώτο πυροβόλο όπλο που έριξε 6.000 βολές- ρεκόρ που κατερρίφθη το 1917 από το πολυβόλο του ίδιου οπλουργού που έριξε 40.000 βολές! Στις 20 Μαρτίου 1911 η επιτροπή αξιολόγησης αποφάνθηκε για τον διαγκωνισμό Colt και Savage: «Το Κολτ είναι ανώτερο. Είναι περισσότερο αξιόπιστο, περισσότερο ανθεκτικό, αποσυναρμολογείται ευκολότερα για να αντικατασταθούν τα μέρη του, και είναι μεγαλύτερης ακριβείας». Στις 29 Μαρτίου η απόφαση είχε ληφθεί: το Colt Μodel 1911, σχεδιασμένο από τον Μπράουνινγκ και κατασκευασμένο από την Colt, επελέγη από τον αμερικανικό στρατό.

Τίποτε δεν θα είχε γίνει βέβαια αν ο δημιουργός της διάσημης εταιρείας κατασκευής όπλων, ο Σάμιουελ Κολτ, δεν είχε επινοήσει μόλις σε ηλικία 17 ετών τον μύλο που απετέλεσε τη βάση για κάθε περίστροφο και, αργότερα, όταν εξελίχθηκε, για κάθε πιστόλι. Ο Κολτ δεν εμπνεύστηκε από μάχες ή αρχαία όπλα, αλλά από τον τρόπο κίνησης των… ποταμόπλοιων. Δουλεύοντας στη ναυτιλία, παρατήρησε ότι ο ξύλινος τροχός με τον οποίο «έσπρωχναν» το νερό τα ποταμόπλοια ίσως μπορούσε να χρησιμεύσει στην κατασκευή ενός ατομικού όπλου. Η σκέψη ήταν απλή: να διαθέτει θαλάμες, οι οποίες θα ευθυγραμμίζονταν με την κάννη απ΄ όπου θα εκτοξευόταν η σφαίρα.

  • Γεννήθηκε σε… ξύλο

Ο Κολτ στην αρχή χάραξε σε ένα ξύλο το μοντέλο που επινόησε και δούλεψε σε αυτή την πρώτη πατέντα προκειμένου να δημιουργήσει το πιο δημοφιλές περίστροφο που σχεδιάστηκε ποτέ. Ενας μεταλλικός κύλινδρος που φιλοξενούσε έξι θαλάμες για σφαίρες και ο οποίος περιστρεφόταν κάθε φορά κατά μία θέση όταν η σκανδάλη πιεζόταν και ο κόκορας του πιστολιού σηκωνόταν. Το revolver μόλις είχε γεννηθεί.

Το 1835 κατοχύρωσε την πατέντα του με το όνομα «Ρaterson Colt» και έναν χρόνο μετά ίδρυσε την εταιρεία Ρatent Αrms Μanufacturing Company, η οποία έβαλε σε παραγωγή τα πιστόλια Κολτ. Ωστόσο μόλις το 1842 ο Κολτ αναγκάστηκε να κλείσει το εργοστάσιο λόγω ελλείψεως παραγγελιών.

Η βιομηχανία των όπλων απαιτεί… πολέμους και το 1847 η αφορμή δόθηκε με την παραγγελία των ΗΠΑ εν όψει του πολέμου με το Μεξικό. Το εργοστάσιο άνοιξε ξανά, πούλησε 1.000 revolver στον αμερικανικό στρατό και η εφεύρεση του Κολτ ξαναγεννήθηκε. Ο ανήσυχος εφευρέτης όμως δεν σταμάτησε στην επιτυχία του revolver του. Σχεδίασε ακόμη τρία περίστροφα και δύο τουφέκια, ενώ λίγα χρόνια αργότερα δημιούργησε και ένα δεύτερο εργοστάσιο κατασκευής όπλων, στο Χάρτφορντ, που θεωρείται η επίσημη έδρα της Colt.

 
Leave a comment

Posted by on January 3, 2011 in Τεχνολογία

 

Tags:

Λύκειο των Ελληνίδων. Η «επανάσταση» της Καλλιρρόης Παρρέν

  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

  • 100 χρόνια από την ίδρυση του Λυκείου των Ελληνίδων

  • ΣΠΥΡΟΣ ΦΡΑΓΚΟΣ | Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2010
Καλλιρρόη Παρρέν

Oταν πριν από 100 χρόνια η Καλλιρρόη Παρρέν και μια μικρή ομάδα από γυναίκες της αστικής κοινωνίας των Αθηνών ίδρυαν το Λύκειον των Ελληνίδων, δεν μπορούσαν ποτέ να φανταστούν ότι έναν αιώνα μετά το δημιούργημά τους θα ήταν ένας ζωντανός και δυναμικός οργανισμός που μπαίνει στη δεύτερη εκατονταετία του με τον ίδιο ενθουσιασμό και την ίδια διάθεση για προσφορά, όπως και τότε.

«Ο μεταξύ γυναικών των γραμμάτων, των επιστημών, των τεχνώνσύνδεσμος προς εξυπηρέτησιν και προστασίαν αυτών και προς αναγέννησιν και διατήρησιν των ελληνικών εθίμων και παραδόσεων» ήταν ο σκοπός του Λυκείου των Ελληνίδων σύμφωνα με το καταστατικό του. Ας μην ξεχνάμε ότι εν έτει 1911 οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και ότι οι Βαλκανικοί Πόλεμοι δεν είχαν ακόμη ξεκινήσει. Η χειραφέτηση των γυναικών ήταν άγνωστη έννοια και οι Ελληνίδες αντιμετώπιζαν ένα σωρό από απαγορεύσεις στην οικογενειακή, στην κοινωνική και στην επαγγελματική τους ζωή.

Από τα πρώτα βήματά της στον δημόσιο βίο η Καλλιρρόη Παρρέν είχε θέσει ως στόχο της την ανύψωση του βιοτικού και μορφωτικού επιπέδου της Ελληνίδας. Γεννημένη το 1861 (κατ΄ άλλους το 1859), κόρη της κρητικής οικογένειας Σιγανού, σπούδασε δασκάλα στο Αρσάκειο και ανέλαβε για ένα μικρό διάστημα τη διεύθυνση του ελληνικού παρθεναγωγείου στην Οδησσό. Ο γάμος της με τον μετέπειτα διευθυντή του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων Ιωάννη Παρρέν την έβαλε στον κόσμο της δημοσιογραφίας και της συγγραφής.

Η έκδοση της «Εφημερίδας των Κυριών», το 1887, ήταν η πρώτη απόπειρα της Παρρέν να ανοίξει νέους ορίζοντες στις Ελληνίδες, οι οποίες μέσα από τις σελίδες της επί 30 χρόνια θα παρακολουθούσαν συστηματικά την αρθρογραφία της ίδιας και των συνεργατών της. «Αρχηγό και απόστολο του σεμνού ελληνικού φεμινισμού» την είχε αποκαλέσει ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν πήγαιναν στο πανεπιστήμιο και ασχολούνταν μόνο με δευτερεύουσες εργασίες ή έμεναν στο σπίτι. Η μέριμνά της για την κατάργηση των απαγορεύσεων- νομικών και κοινωνικών- που ίσχυαν για τις γυναίκες, για την ανύψωση του βιοτικού και μορφωτικού επιπέδου τους και για τη φροντίδα των εχόντων ανάγκη την οδήγησε στην απόφαση να δημιουργήσει το Κυριακό Σχολείο (1889) για εργάτριες και υπηρέτριες, το Ασυλο της Αγίας Αικατερίνης, το Ασυλο Ανιάτων (1892) και τον Πατριωτικό Σύνδεσμο (1898), το μετέπειτα ΠΙΚΠΑ.

Επηρεασμένη από τα ταξίδια της στο εξωτερικό και τις επαφές της με το Διεθνές Συμβούλιο Γυναικών ίδρυσε την Ενωση των Ελληνίδων (1896), που αργότερα συμμετείχε στη δημιουργία του Εθνικού Συνδέσμου μέσω του οποίου προώθησε πρωτοποριακές για την εποχή εκείνη νομοθετικές πρωτοβουλίες. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η κατάργηση της νυχτερινής εργασίας των γυναικών, η αργία της Κυριακής, η εισαγωγή των γυναικών στην ανωτάτη εκπαίδευση, η προστασία της παιδικής ηλικίας και άλλες πολλές.

Το επιστέγασμα των προσπαθειών της Παρρέν ήταν η ίδρυση του Λυκείου των Ελληνίδων στις αρχές του 1911, πάνω στα πρότυπα των Lyceum Clubs που υπήρ χαν ήδη σε πολλά μέρη του κόσμου. Γυναίκες και έθνος ήταν ο στόχος της και πάνω σε αυτόν τον άξονα κινήθηκε η δράση του Λυκείου την περίοδο της προεδρίας της, που κράτησε ως τον θάνατό της το 1940, αλλά και στη συνέχεια, με τις άξιες διαδόχους της Αννα Τριανταφυλλίδου, Μαρία Μομφερράτου, Χρυσούλα Καλλία, Ιωάννα Ζαΐμη και Τότα Βαληνάκη.

Εκπαιδευτική δράση, διατήρηση και καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, εκδοτικό και αρχειακό έργο συνθέτουν το τρίπτυχο των δραστηριοτήτων του Λυκείου των Ελληνίδων σήμερα. Η μεταβίβαση της παράδοσης από γενιά σε γενιά γίνεται με τη διδασκαλία των ελληνικών χορών από τις μικρές ηλικίες. Η ενδυματολογική συλλογή διασώζει και αναπαράγει τις παραδοσιακές φορεσιές του τόπου μας. Το πλούσιο φωτογραφικό, δισκογραφικό, οπτικοακουστικό, λαογραφικό και ιστορικό αρχείο του Λυκείου διαφυλάσσει τις ιστορικές μνήμες. Πέραν των μαθημάτων χορού, το εκπαιδευτικό έργο του Λυκείου των Ελληνίδων απλώνεται στη διδασκαλία μιας σειράς δεξιοτήτων (χορωδιακό τραγούδι, κρουστά, θεατρικό παιχνίδι, ζωγραφική και ρυθμική γυμναστική), αλλά και στη δωρεάν διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας σε αλλοδαπές και ομογενείς γυναίκες. Το τελευταίο είναι ένα σημαντικό και μάλλον άγνωστο στο ευρύ κοινό έργο που ξεκίνησε το 1998 και έχει σήμερα 300 σπουδάστριες, οι οποίες με την αποφοίτησή τους μπορούν να περάσουν με άριστα τις εξετάσεις ελληνομάθειας. «Στη νεότερη ελληνική ιστορία εμφανίστηκαν κατά καιρούς διάφορα γυναικεία σωματεία με ενδιαφέρουσα και συχνά πρωτοποριακή στην εποχή τους δράση, τα οποία προϋπήρξαν του Λυκείου των Ελληνίδων» αναφέρει η σημερινή πρόεδρός του Ελένη Τσαλδάρη στον αφιερωματικό τόμο για τα εκατόχρονα του Λυκείου. «Εκείνο που τους έλειψε ήταν η οραματική στόχευση και η εμβέλεια που κατέστησαν διαχρονικό το Λύκειον των Ελληνίδων και μακροχρόνια την πορεία του». Τα 15.000 μέλη του Λυκείου των Ελληνίδων στα 50 παραρτήματά του ανά την Ελλάδα και σε 16 πόλεις του εξωτερικού αποτελούν ζωντανή απόδειξη ότι ο σπόρος που έσπειρε η Καλλιρρόη Παρρέν έπιασε βαθιές ρίζες.

 
Leave a comment

Posted by on January 3, 2011 in ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Tags: ,

Μεξικανική Επανάσταση. Ο ληστής, ο «τίγρης» και οι κολασμένοι

  • ΙΣΤΟΡΙΑ

  • 100 χρόνια από τη «Revolucion Ιnterrumpida» στο Μεξικό

  • ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ | Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2010

Ο Εμιλιάνο Ζαπάτα

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν από την έκρηξη της Μεξικανικής Επανάστασης- μιας «Revolucion Ιnterrumpida», επανάστασης που διακόπηκε στα μισά, χωρίς να εκπληρώσει τους πραγματικούς στόχους της, όπως εύστοχα την αποκάλεσε στο ομώνυμο βιβλίο του ο μεξικανός καθηγητής Ιστορίας Αντόλφο Τζίλι.

Οπως οι περισσότερες επαναστάσεις, έτσι και αυτή του Μεξικού ήταν μια επανάσταση «από τα κάτω»- από αυτούς που δεν είχαν τίποτε να χάσουν. Και δεν είχαν τίποτε να χάσουν, διότι στο Μεξικό του 1910- όπως σημειώνει ο Τζίλι- το 81% της γης ήταν ιδιοκτησία των μεγάλων γαιοκτημόνων-τσιφλικάδων, οι οποίοι μαζί με τα κτήματα διαφέντευαν τη μοίρα εκατομμυρίων ακτημόνων χωρικών, με την πλήρη ανοχή του ισόβιου «πρεζιντέντε» Πορφίριο Ντίαζ.

Η δυσαρέσκεια τμήματος της αστικής τάξης ενάντια στο καθεστώς αποτέλεσε βέβαια τη θρυαλλίδα όσων ακολούθησαν. Ο Φρανσίσκο Μαδέρο, γόνος πλούσιας οικογένειας γαιοκτημόνων, τόλμησε να βάλει υποψηφιότητα κόντρα στον Ντίαζ, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί και τελικά να βρει καταφύγιο στις ΗΠΑ, όπου με τα χρήματα της οικογένειάς του συνέστησε έναν μικρό μισθοφορικό στρατό για να επιχειρήσει την ένοπλη ανατροπή της κυβέρνησης. Η δύναμή του ήταν ισχνή, αλλά και το καθεστώς του 80χρονου πια Ντίαζ αποδείχθηκε ετοιμόρροπο: μέσα σε λίγους μήνες ο Ντίαζ παραιτήθηκε και ο Μαδέρο έγινε πρόεδρος ύστερα από κανονικές εκλογές τον Νοέμβριο του 1910.

  • Ακτήμονες στα όπλα

Αυτή η μάχη όμως στο εσωτερικό της άρχουσας τάξης άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου: η αγροτική εξέγερση ήταν πλέον αναπόφευκτη. Και οι εμβληματικοί ήρωές της δεν άργησαν να εμφανιστούν: στο Βόρειο Μεξικό με τη μορφή του Φρανσίσκο «Πάντσο» Βίγια, ενός πρώην οδηγού κοπαδιών, λαθρέμπορου και ληστή, ο οποίος μπήκε επικεφαλής της εξέγερσης, και στον ακόμη φτωχότερο Νότο με τον Εμιλιάνο Ζαπάτα, έναν τοπικό ηγέτη ακτημόνων στην Πολιτεία Μορέλος.

Τον «μεστίζο» (μιγά) ορφανό Ζαπάτα τον είχαν εκλέξει οι συγχωριανοί του για να υπερασπίζει την κοινοτική γη, τα «εχίδος», από την αρπακτικότητα των τσιφλικάδων. Στις 29 Μαρτίου 1911 αυτός και οι άνδρες του επιτέθηκαν στο εργοστάσιο ζάχαρης του τσιφλικιού Τσιναμένα και «απαλλοτρίωσαν» σύγχρονο οπλισμό και άλογα. Μέσα σε λίγες εβδομάδες η φάλαγγα του Ζαπάτα διέθετε περισσότερους από 1.000 οπλισμένους άνδρες, τον «κορμό» του «Απελευθερωτικού Στρατού του Νότου». Υπό την ηγεσία του, οι ένοπλοι αγρότες άρχισαν να μοιράζουν τη γη. Η περιουσία όλων των εχθρών της Επανάστασης πρέπει να εθνικοποιηθεί, αυτό ήταν το πρόγραμμα του κινήματος του Ζαπάτα- και ας τον αποκαλούσαν οι αστικές εφημερίδες και οι τρομαγμένοι κάτοικοι των πόλεων «Αττίλα του Νότου». Στον Βορρά σχηματίστηκε η περίφημη «Μεραρχία του Βορρά» του Πάντσο Βίγια, που θα έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη δεύτερη και πιο κρίσιμη φάση της επανάστασης, μετά το 1914. Τέτοια ήταν η ανησυχία της άρχουσας τάξης, ώστε ο ανίκανος να καταστείλει την αγροτική εξέ γερση Μαδέρο σύντομα ανατράπηκε από έναν «πορφιρίστα» (οπαδό του Ντίαζ) στρατηγό του, τον Βικτοριάνο Χουέρτα. Ούτε αυτός όμως αποδείχθηκε ικανός να καταστείλει τους αποφασισμένους αγρότες: στις 22 Ιουνίου του 1914 η Μεραρχία του Βορρά τσάκισε τους «ομοσπονδιακούς» του Χουέρτα στη μάχη της Σακατέκας, στον δρόμο προς την πρωτεύουσα. Οι δυνάμεις του Ζαπάτα κινούνταν προς την ίδια κατεύθυνση από τον Νότο.

  • Ο θρίαμβος και η πτώση

Το καθεστώς του Χουέρτα κατέρρευσε τον Αύγουστο. Και τον Δεκέμβριο, ενώ στην Ευρώπη μαινόταν ήδη το μακελειό του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Μεραρχία του Βορρά και ο Απελευθερωτικός Στρατός του Νότου μπήκαν θριαμβευτικά στην Πόλη του Μεξικού και εγκατέστησαν μια νέα κυβέρνηση. Οι ηγέτες τους, ο Ζαπάτα και ο Βίγια, εισήλθαν στο Εθνικό Μέγαρο, την έδρα της εξουσίας των γαιοκτημόνων, και άπλωσαν τις λασπωμένες μπότες τους στα πανάκριβα έπιπλα.

Αλλά την εξουσία δεν την πήραν οι στρατοί του Βίγια και του Ζαπάτα, και οι χιλιάδες αγρότες και εργάτες που τους στελέχωσαν. Γιατί; Διότι, όπως λένε οι περισσότεροι ιστορικοί, ντόπιοι και ξένοι, δεν αρκεί να ρίξεις το προηγούμενο σάπιο καθεστώς: πρέπει να διαθέτεις και πολιτικό πρόγραμμα που να απαντά στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Και κάτι τέτοιο ούτε διέθεταν ούτε και μπορούσαν να συλλάβουν οι νικητές αλλά στην πλειονότητά τους αγράμματοι, δεισιδαίμονες αγρότες. Ετσι οι «προοδευτικοί» αστοί, που ήξεραν ακριβώς τι έπρεπε να κάνουν, τελικά νίκησαν. Αυτοί θα χάραζαν το μέλλον του Μεξικού.

Χρειάστηκε βέβαια να ξανακερδίσουν την εμπιστοσύνη των μεσαίων στρωμάτων και να εκτονώσουν την επαναστατικότητα του «σκληρού πυρήνα» των εξεγερμένων. Και το έκαναν, όπως συνήθως, με ωραία λόγια: το Σύνταγμα του 1917 ήταν ίσως το πιο προχωρημένο πολιτικό κείμενο της εποχής, αφού δεν προέβλεπε μόνο την αναδιανομή των λατιφουντίων αλλά και μια σειρά από πρωτοφανή εργατικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στον οργανωμένο συνδικαλισμό, τις συλλογικές συμβάσεις, το οκτάωρο, τις συντάξεις χηρείας και πολλά ακόμη… Το μόνο πρόβλημα ήταν πως όλα αυτά ήταν υποσχέσεις: μόλις οι αστοί ξαναπήραν τα γκέμια, το μεγαλύτερο μέρος των «δεσμεύσεών» τους παραπέμφθηκε στις ελληνικές καλένδες.

  • Το όνειρο της Κομμούνας

Η επανάσταση φυσικά δεν εξαφανίστηκε εν μια νυκτί: από το 1914 ως το 1919 ο Πάντσο Βίγια και ο Ζαπάτα έδωσαν έναν απελπισμένο αγώνα ενάντια στις δυνάμεις των «Συνταγματικών», που πλέον είχαν την ανοιχτή στρατιωτική υποστήριξη των ανήσυχων ΗΠΑ. Στον Βορρά, ο «στριμωγμένος» από δύο πλευρές Βίγια ηττήθηκε το 1917 και κατέφυγε στον ανταρτοπόλεμο. Στον Νότο, και ιδιαίτερα στην Πολιτεία του, το Μορέλος, ο Ζαπάτα επιχείρησε το «άλμα στο αδύνατον»: συλλογική καλλιέργεια της γης, «εθνικοποίηση» και αυτοδιαχείριση των εργοστασίων ζάχαρης, οργανωμένες πολιτοφυλακές.

Αλλά το όνειρο της «Κομμούνας του Μορέλος» δεν μπορούσε να κρατήσει: ο Ζαπάτα, ο «τίγρης του Νότου», δολοφονήθηκε πισώπλατα το 1919. Τέσσερα χρόνια αργότερα τον «ακολούθησε» και ο Βίγια. Μαζί τους χάθηκε το όραμα ενός άλλου, λαοκρατικού Μεξικού. Και από την επανάσταση των κολασμένων απέμειναν μόνον οι σκιές και τα φαντάσματα του 1 εκατομμυρίου ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους. Το πνεύμα τους βέβαια επέζησε πολύ περισσότερο από τους ίδιους: ζει ακόμη στις καρδιές των αυτοχθόνων «Ζαπατίστας» της επαρχίας Τσιάπας και στο σύνθημά τους: Τierra y Libertad, Γη και Ελευθερία…

 
Leave a comment

Posted by on January 3, 2011 in ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Tags:

Ο Γυάλινος Κόσμος του συγγραφέα

  • ΘΕΑΤΡΟ

  • 100 χρόνια από τη γέννηση του Τενεσί Γουίλιαμς και 60 χρόνια από την ταινία «Λεωφορείον ο Πόθος»

  • ΜΥΡΤΩ ΛΟΒΕΡΔΟΥ | Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 2010

Γιος ενός πλασιέ παπουτσιών και της κόρης ενός υπουργού, το δεύτερο από τα τρία παιδιά της οικογένειας, ο Τόμας Λάνιερ Γουίλιαμς (Τhomas Lanier Williams) γεννήθηκε στις 26 Μαρτίου 1911 στο Κολόμπους του Μισισιπί. Ο τόπος καταγωγής του πατέρα του, το Τενεσί, δεν άργησε να αντικαταστήσει το βαφτιστικό του όνομα, ενώ οι οικογενειακές εμπειρίες στάθηκαν η πρώτη- και καθοριστική- ύλη για το έργο του. Οι νευρώσεις της οικογένειας, ο αλκοολικός πατέρας που θεωρούσε ότι ο γιος του έδειχνε (από νωρίς) θηλυπρεπής, η σχιζοφρενής και αργότερα λοβοτομημένη αδελφή του Ρόουζ, όλοι και όλα στο περιβάλλον του συνέβαλαν σε αυτό που έμελλε να γίνει. Ισως άλλωστε ένα από τα πιο βασικά χαρακτηριστικά (αν όχι το βασικότερο) του Τενεσί Γουίλιαμς είναι η μετουσίωση του προσωπικού σε τέχνη.

«Υποθέτω ότι σχεδόν δεν χρειάζεται να δηλώσω πως υπήρξα το θύμα μιας ιδιαίτερα ταραγμένης εφηβείας. Οι σκοτούρες είχαν αρχίσει πριν από την εφηβεία:νομίζω πως είχαν ολοφάνερα τη ρίζα τους στα παιδικά μου χρόνια» γράφει στις «Αναμνήσεις» του («Μemoirs»), αυτοβιογραφικό βιβλίο που κυκλοφόρησε στις αρχές του ΄70 (εκδόσεις Ινδικτος, 2003).

  • Δίπλα στον… τσαγκάρη Κοβάλσκι

Ο σπουδαιότερος αμερικανός θεατρικός συγγραφέας της μεταπολεμικής σκηνής – μαζί με τον Αρθουρ Μίλερ – έκανε ακατάστατες σπουδές, ενώ υπό την πίεση του πατέρα του εργάστηκε και σε υποδηματοποιείο- εκεί ένας συνάδελφός του άκουγε στο όνομα Στάνλεϊ Κοβάλσκι! Ωστόσο το 1929 μια παράσταση, «Οι Βρικόλακες» του Ιψεν, τον οδήγησε στην απόφαση να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στο θέατρο. Είχε προηγηθεί, δύο χρόνια πριν, μια διάκρισή του σε λογοτεχνικό διαγωνισμό.

Από τα φοιτητικά του χρόνια και ως το 1961 η πορεία του Τενεσί Γουίλιαμς είναι διαρκώς ανοδική. Κυρίως δε από τα μέσα της δεκαετίας του ΄40, όταν το ένα μετά το άλλο τα έργα του γνωρίζουν τεράστια επιτυχία, παίζονται στις θεατρικές σκηνές και μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη. Τα πρώτα μονόπρακτα ή και τρίπρακτα παίζονται από πειραματικά νεοϋορκέζικα θέατρα και διαθέτουν εν σπέρματι τη θεματολογία που θα ακολουθήσει: Ο «Γυάλινος κόσμος» (1944), απόλυτα εμπνευσμένος από τη ζωή του, τη μητέρα του και την πολυαγαπημένη του αδελφή Ρόουζ (Λάουρα, στο έργο), που κέρδισε και το Βραβείο Κριτικών, δεν είναι παρά η αρχή. Η συνέχεια είναι καταιγιστική: Ο ανεκπλήρωτος έρωτας στο «Καλοκαίρι και καταχνιά» και η τραγωδία μιας παρηκμασμένης καλλονής στο «Λεωφορείον ο Πόθος»- και τα δύο το 1947. Ακολουθούν: «Τριαντάφυλλο στο στήθος», «Καμίνο Ρεάλ», «Λυσσασμένη Γάτα», «Ο Ορφέας στον Αδη», «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι», «Γλυκό πουλί της νιότης», «Περίοδος προσαρμογής», «Η Νύχτα της Ιγκουάνα». Ερωτες, πάθη, απελπισία, ουσίες, αλκοόλ, ανεκπλήρωτες επιθυμίες, κατεστραμμένες σχέσεις, θλίψη. Ο ίδιος ζει στον αστερισμό της απόλυτης επιτυχίας, των καταχρήσεων και των γνωριμιών με προσωπικότητες, όπως «ο τζέντλεμαν με τη συνεσταλμένη ποιότητα» Χεμινγκγουέι, η «παγερή κυρία»Σιμόν ντε Μποβουάρ, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο Πολ Μπόουλς, ο Βισκόντι, η Γκρέτα Γκάρμπο και τόσοι άλλοι…

  • Το αδιέξοδο μιας λαμπρής καριέρας

Η τελευταία εικοσαετία της ζωής τουως τις 25 Φεβρουαρίου 1983 που βρέθηκε νεκρός, μόνος, σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου της Νέας Υόρκης (θάφτηκε στο νεκροταφείο του Σεν Λιούις, στο Μισούρι)- ήταν γεμάτη αποτυχίες, επαγγελματικές και προσωπικές. Ο θάνατος του συντρόφου και εραστή του Φρανκ Μέρλο, η κατάθλιψη που επακολούθησε, το αλκοόλ και τα ναρκωτικά, το αδιέξοδό του, θα τον οδηγήσουν στο ψυχιατρείο (1969). Βγαίνοντας θα κάνει απελπισμένες προσπάθειες να επανέλθει στη γραφή, χωρίς όμως επιτυχή αποτελέσματα. Ο απολογισμός του έργου του πάντως είναι πλούσιος: Είκοσι πέντε μεγάλα θεατρικά έργα, δεκάδες μικρά, αλλά και σενάρια, δύο μυθιστορήματα, μία νουβέλα, 60 μικρές ιστορίες, περισσότερα από 100 ποιήμα τα και η αυτοβιογραφία του.

Η ομοφυλοφιλία πάντως δεν είναι το θέμα που δεσπόζει στο θέατρο του Γουίλιαμς υπάρχει στα μικρά του διηγήματα και στην ποίησή του. Οι γυναικείοι όμως χαρακτήρες είναι εκείνοι που πάνω απ΄ όλα αποδόθηκαν ανάγλυφα μέσα από τα έργα του. «Οι χαρακτήρες δεν σβήνουν μαζί με το έργο του αλλά προεκτείνονται στα κατοπινά του» έγραφε ο Μάριος Πλωρίτης (Θέατρο ΄61), βασικός μεταφραστής του στην Ελλάδα, για τις παραστάσεις του Καρόλου Κουν στο Θέατρο Τέχνης.

  • Το «Λεωφορείο», ο Καζάν και ο Μάρλον Μπράντο

«Ολη η ζωή του βρίσκεται μέσα στα έργα του και όλα τα έργα του υπάρχουν μέσα στη ζωή του» συνήθιζε να λέει για τον Γουίλιαμς ο Ελία Καζάν, που σκηνοθέτησε τόσο στο θέατρο όσο και στον κινηματογράφο τα έργα του, με ξεχωριστή επιτυχία. Το 2011 άλλωστε κλείνουν 60 χρόνια από την κινηματογραφική μεταφορά του «Λεωφορείου ο Πόθος» (1951).

Τη γνωριμία με τον Καζάν την επεδίωξε ο ίδιος ο αμερικανός συγγραφέας, μετά την παράσταση του έργου του Μίλερ «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» στη Νέα Υόρκη το 1947. «Εντυπωσιάστηκα τόσο πολύ από τη σκηνοθεσία… Από τη ζωτικότητα που πέτυχε να βάλει μέσα στο έργο» θα γράψει αργότερα στις «Αναμνήσεις», και έτσι κατάφερε να τον εξασφαλίσει για το «Λεωφορείο»- με τη μεσολάβηση της συζύγου του Καζάν. Η επιλογή του Μάρλον Μπράντο για τον ρόλο του Στάνλεϊ Κοβάλσκι οφείλεται στον σκηνοθέτη. «Πήρα ένα τηλεγράφημα από τον Καζάν που με πληροφορούσε πως μου έστελνε έναν νεαρό ηθοποιό», ο οποίος όμως άργησε να φθάσει… Οταν όμως έκανε την εμφάνισή του, θυμάται ο Τενεσί Γουίλιαμς, «ήταν σχεδόν ο πιο ωραίος άντρας που είχα δει στη ζωή μου…».

 
Leave a comment

Posted by on January 3, 2011 in Επέτειοι, ΘΕΑΤΡΟ

 

Tags: