RSS

Ανδρέας Παπανδρέου (1959 – 1967)

23 Sep

  • Του Θανου Bερεμη*Η Καθημερινή, 23/9/2012

Πέρασαν δεκαέξι χρόνια από την αποδημία του Ανδρέα Παπανδρέου και η θητεία του στην εξουσία μνημονεύεται ως περίοδος παχέων αγελάδων. Η κρίση που πλήττει τη χώρα, ωστόσο, έφερε στην επιφάνεια τις αμετροέπειες και την απρονοησία εκείνης της εποχής που υπονόμευσαν τους θεσμούς και την οικονομία με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε στα σημερινά μας προβλήματα. Το ενδιαφέρον για την παθογένεια του συστήματος και η ιδιαίτερη συνεισφορά του Παπανδρέου στην εκτράχυνσή του, δεν βρήκαν ακόμα τους ιστορικούς που θα επιχειρήσουν τεκμηριωμένη ερμηνεία. Η βιογραφία του Stan Draenos, Andreas Papandreou. The Making of a Greek Democrat and Political Maverick (London: I.B. Tauris, 2012) καλύπτει την πρώτη περίοδο της εμπλοκής του Ανδρέα στην ελληνική πολιτική (1959 – 1967). Ο συγγραφέας επιχειρεί μια σύντομη αναδρομή στη ζωή του πρωταγωνιστή του, αλλά αποφεύγει με επιμέλεια τις κακοτοπιές. Ετσι δεν μαθαίνουμε πολλά για τη σχέση με τον πατέρα ή και τη μάνα του και δεν αποδίδονται οι μαρτυρίες από το βιβλίο τής πρώτης του συζύγου, οι οποίες φωτίζουν σημαντικές πλευρές του χαρακτήρα του. Ο Draenos κινείται κυρίως στον χώρο των γεγονότων και τηρεί σε γενικές γραμμές τους κανόνες του πολιτικά ορθού. Ο στενός του φίλος και συνεργάτης Αδαμάντιος Πεπελάσης κατέθεσε με κείμενά του την πληροφορία για «τον σκοτεινό μανδύα που κάλυπτε τις (εσωτερικές) πληγές του». Ο Draenos αναφέρεται πάντως στις ψυχοσωματικές ασθένειες του Ανδρέα σε περιστάσεις μεγάλης πίεσης και στενοχώριας.

Παρά την προσεκτική του εξιστόρηση ο συγγραφέας προσφέρει ενδιαφέροντα στοιχεία για την περίοδο του Ανένδοτου, την σύντομη πρωθυπουργία του Γεωργίου Παπανδρέου και τη σύγκρουσή του με τα ανάκτορα. Δεν μαθαίνουμε ωστόσο πώς ο Γεώργιος Π. επανεφευρίσκει τον εαυτό του και γίνεται «Ο Γέρος της Δημοκρατίας». Δεν εξηγείται ακόμα το πλέον ανεξήγητο γεγονός της εποχής: το γιατί συντελείται η σύγκρουση του δημοφιλούς πρωθυπουργού με τον βασιλέα Κωνσταντίνο. Πολιτικός με γνωστό αντικομμουνιστικό παρελθόν, ο οποίος μάλιστα αποδέχθηκε την πρόταση του Κωνσταντίνου για την τοποθέτηση του Στρατηγού Ιωάννη Γεννηματά στη θέση του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατού, γίνεται ξαφνικά στις προσλήψεις των συντηρητικών, η κερκόπορτα της Αριστεράς. Αθελά του ο συγγραφέας υποδεικνύει έναν σημαντικό υπαίτιο της κρίσης αυτής και της κατοπινής διολίσθησης προς την δικτατορία. Τον ίδιο τον Ανδρέα. Στην προσπάθειά του να μεταφέρει στη μετεμφυλιακή Ελλάδα τα πρότυπα του αριστερού φιλελευθερισμού που εμφανίζεται στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1960, καταφέρνει να εμπλακεί σε στρατιωτική συνωμοσία με ελάχιστη αξιοπιστία και να προκαλέσει έτσι εκ του μη όντος την περίφημη υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ.

Η ανυπομονησία του Ανδρέα να καταστήσει την Ελλάδα εκείνης της εποχής συμβατή με το όραμά του κάποιας Σοσιαλδημοκρατίας, προκάλεσε την ανατροπή της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου πριν ολοκληρώσει τις φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις της. Χωρίς αμφιβολία ο ανώτατος άρχοντας φέρει τη μερίδα του λέοντος της ευθύνης για την υπονόμευση του πολιτεύματος. Ομως η αποκάλυψη της λεγομένης συνωμοσίας του ΑΣΠΙΔΑ, υπήρξε η αφορμή για να διακοπεί το έργο της Ενωσης Κέντρου και να δημιουργηθεί μια αντιπαλότητα δεξιάς, αποστατών και κέντρου χωρίς νόημα άλλο από τον προσωποπαγή έλεγχο των θεσμών. Ποιες θα ήταν άραγε οι εξελίξεις στην Ελλάδα χωρίς τα επεισόδια της περιόδου 1965 – 67 και χωρίς τη στρατιωτική δικτατορία, η οποία επωφελήθηκε από τη σύγκρουση του αρχηγού του κράτους με τον λαοπρόβλητο αρχηγό της κυβέρνησης;

Ο Draenos αναφέρεται λεπτομερώς στην ανοιχτή αντίθεση του Ανδρέα με τον πατέρα του όταν ο τελευταίος επιχείρησε συμβιβασμό με τον Κωνσταντίνο για να εξασφαλίσει την ομαλή διεξαγωγή εκλογών (σ. 231-259). Η κυβέρνηση Παρασκευόπουλου με τη στήριξη των δύο μεγάλων κομμάτων, συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 1966. Τη σύμπραξη αυτή υποστήριξε από το Παρίσι και ο Καραμανλής, ώστε οι έντονες διαμαρτυρίες του Ανδρέα να ακούγονται σαν παραφωνία. Αδυνατώντας να ελέγξει τις δημόσιες δηλώσεις του γιου του ο Γεώργιος Παπανδρέου άρχισε να ματαιώνει συγκεντρώσεις της Ενωσης Κέντρου και έστειλε τον πιστό του «Μιχάλη Παπακωνσταντίνου να νουθετήσει τον Ανδρέα να μετριάσει την ένταση των δηλώσεών του διότι κινδύνευαν να δουν τις εκλογές να καταργούνται από κάποιο κίνημα» (σ. 258).

Η τελευταία υπηρεσία προς τον πατέρα του υπήρξε ο θόρυβος που δημιουργήθηκε γύρω από την άρση της βουλευτικής του ασυλίας μετά τη διάλυση της Βουλής και έως την ημέρα των εκλογών. «Στις 29 Μαρτίου η Βουλή συνεδρίαζε για να καθορίσει το νέο εκλογικό νόμο όταν η Ενωση Κέντρου εισήγαγε τροποποίηση σύμφωνα με την οποία η βουλευτική ασυλία επεκτεινόταν και στην περίοδο ανάμεσα στη διάλυση της Βουλής και τις εκλογές» (σ. 286). Η μέριμνα του Γεωργίου ήταν να μην δικαστεί ο Ανδρέας αν η δίκη του ΑΣΠΙΔΑ γινόταν κατά το διάστημα εκείνο.

Ο Draenos ασχολείται ιδιαίτερα με τον ρόλο των ΗΠΑ και τις επαφές των Ελλήνων πολιτικών με τους εκπροσώπους της πρεσβείας. Οι πληροφορίες πάντως από την Washington ήταν ότι οι διάφορες υπηρεσίες έπαιζαν τον ρόλο του Πόντιου Πιλάτου. Ηταν ωστόσο διατεθειμένες να χτίσουν γέφυρες με μια πιθανή χούντα. Στο μεταξύ ο Ανδρέας βεβαίωνε τους οπαδούς του ότι θα αντιμετώπιζε την εκτροπή στους δρόμους και στις πλατείες. Τη συνέχεια τη γνωρίζουμε.

* O κ. Θάνος Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, αντιπρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: