RSS

Monthly Archives: October 2013

Ετσι γιόρταζαν την 28η Οκτωβρίου στην Κατοχή

assets_LARGE_t_420_54265513Εχει τεθεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια το ερώτημα γιατί η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα, με εξαίρεση χώρες τις πρώην Γιουγκοσλαβίας, που γιορτάζει την έναρξη κι όχι τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου;

Γιατί εθνική επέτειος έχει ανακηρυχθεί η 28η Οκτωβρίου 1940 κι όχι 12η Οκτωβρίου (απελευθέρωση της Αθήνας) είτε η 18η Οκτωβρίου 1944 (έλευση εξόριστης κυβέρνησης Εθνικής Ενώσεως) είτε πολύ περισσότερο η 9η Μαΐου 1945 (μέρα αντιφασιστικής νίκης); Υπάρχει ένας κύκλος κλασικών απαντήσεων που δίνουν οι ιστορικοί:

 

Αμέσως μετά την απελευθέρωση ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά, η Βάρκιζα, ο ακήρυκτος και, τελικά, ο ίδιος ο εμφύλιος πόλεμος. Η χώρα δεν χάρηκε την απελευθέρωση, δεν ξημέρωσαν καλύτερες μέρες… Read the rest of this entry »

 
 

ΕΑΜικοί Μικρασιάτες πρόσφυγες κατά δωσιλόγων

Μία υποδειγματική μελέτη ήρθε να προστεθεί στις ιστοριογραφικές προσπάθειες για τη διερεύνηση της δεκαετίας του ’40. Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης ήρθε να συμπληρώσει ένα αδιερεύνητο έως τώρα χώρο της ιστορικής γνώσης, με μια μεγάλου εύρους έρευνα που βασίζεται σε μια πολύ καλή τεκμηρίωση.

Η παλαιότερη ερευνητική παραγωγή για την περίοδο αυτή αφορούσε κυρίως τις συγκρούσεις που έλαβαν χώρα στην ύπαιθρο και ειδικά στην ορεινή Ελλάδα, εφ’ όσον εκεί υπήρξαν τα πρώτα ελεύθερα εδάφη και εκεί συγκροτήθηκαν οι πρώτες πολιτειακές δομές από το αντιφασιστικό απελευθερωτικό κίνημα. Επίσης, στην ύπαιθρο είχε διεξαχθεί ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε την Κατοχή.

Για την ίδια την πρωτεύουσα η πλειονότητα των μελετών αφορούσε την πολιτική ιστορία σε σχέση με τη δράση των κυρίαρχων πολιτικών σχηματισμών και των ηγετών τους. Η υποτίμηση, ή καλύτερα η παραγνώριση των κοινωνικών συνθηκών, των συναισθημάτων και των επιλογών του απλού λαού και των υπόγειων ιδεολογικών και πολιτικών διεργασιών στα αστικά κέντρα -και ειδικά στην πρωτεύουσα- στερούσε από το μελετητή την ολοκληρωμένη αντίληψη για τη συγκεκριμένη περίοδο. Η υπέρβαση αυτής της μερικότητας θα αποτελέσει την πρόκληση για μια σειρά νέων μελετητών, οι οποίοι θα προσεγγίσουν τα δρώμενα της δεκαετίας του ’40 με μια πιο σύγχρονη ματιά και με νέα μεθοδολογικά εργαλεία. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on October 26, 2013 in ΕΑΜ

 

Tags: ,

Μεταξύ ιδεολογίας και πραγματικότητας

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΜΠΟΓΙΑΤΖΗ*Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 27 Οκτωβρίου 2013

Πολλοί διανοούμενοι δήλωσαν παρόντες στην «Πνευματική Επιστράτευση», σε πλαίσιο καθορισμένο από τη δικτατορία και με άξονες κοντινούς στις αναζητήσεις τους

Η απόρριψη του ιταλικού τελεσιγράφου από τον Ι. Μεταξά, κωδικοποιημένη στο «Οχι», και σήμερα ακόμη προκαλεί αντιπαραθέσεις: είπε (ή γιατί είπε) το «Οχι» ο Μεταξάς; Μια «κεντροδεξιά» ερμηνεία, στηριγμένη στη ρήξη του Μεταξά με τους κατ’ αυτήν δήθεν ομοϊδεάτες του, βρήκε στο «Οχι» τον αντιφασισμό του. Μια αντίστοιχη «κεντροαριστερή» διακήρυξε ότι «το Οχι το είπε ο Λαός», εξαναγκάζοντας το δικτάτορα να εκφράσει παρά τη θέλησή του το λαϊκό αντιφασισμό.

Απαντήσεις καθορισμένες από τη μεταπολεμική απαξίωση του φασισμού μάλλον επιβάλλουν πολυπλοκότερη θέαση της εποχής. Δύο στοιχεία αυτής της πολυπλοκότητας αναφέρονται εδώ. Πρώτον, ότι η σημασία του φιλοβρετανικού προσανατολισμού της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου δεν πρέπει να υπερτονίζεται στην ερμηνεία του «Οχι». Είναι γνωστή, τονίζει ο Mark Mazower στη «Σκοτεινή Ηπειρο», η άποψη Βρετανών πολιτικών, όπως οι Τσόρτσιλ και Τσάμπερλεν, για το ασύμβατο μεσογειακών λαών-δημοκρατίας. Συνεπώς, η συμμαχία με τη Βρετανία δεν καθιστούσε αυτομάτως κάποιον αντιφασίστα. Εξάλλου, ο Γιώργος Σεφέρης, που λόγω θέσης κάτι παραπάνω γνώριζε, έγραφε στο «Χειρόγραφο Σεπ. ’41» ότι οι άνθρωποι του (φασιστικού κατ’ αυτόν) καθεστώτος δεν αναφέρονταν καν σε πόλεμο εναντίον του Αξονα, αλλά εναντίον ή της Ιταλίας ή των ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on October 26, 2013 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ… 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ: Πώς πιέστηκε ο Μεταξάς για να πει το «ΟΧΙ»

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 27 Οκτωβρίου 2013
ΤΟΥ ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ*

«Alors, c’ est la guerre» (πόλεμος, λοιπόν), υπήρξε η απάντηση στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι που επέδωσε ο πρεσβευτής της Ιταλίας, Emanuele Grazzi, στον Ελληνα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στις 28 Οκτωβρίου 1940. Με το τελεσίγραφο αυτό η φασιστική κυβέρνηση του Μπενίτο Μουσολίνι ζητούσε να της επιτραπεί να καταλάβει στρατιωτικά αδιευκρίνιστο αριθμό ελληνικών περιοχών ως «εγγύηση ουδετερότητας της Ελλάδας».

Ο Ιωάννης Μεταξάς ενώ ιδεολογικά βρισκόταν στην ίδια όχθη με τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι, γεωπολιτικά ανήκε στο φιλοβρετανικό στρατόπεδο.

Ο Ιωάννης Μεταξάς ενώ ιδεολογικά βρισκόταν στην ίδια όχθη με τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι, γεωπολιτικά ανήκε στο φιλοβρετανικό στρατόπεδο. Πώς όμως φτάσαμε στο σημείο να επιτίθεται ένα φασιστικό κράτος σε ένα άλλο παρόμοιας ιδεολογίας; Γιατί η Ελλάδα είχε μετατραπεί από το 1936 σε κράτος φασιστικό. Οπως έγραφε ο Μεταξάς στο Προσωπικό του Ημερολόγιο, «η Ελλάς έγινε από της 4ης Αυγούστου κράτος αντικομμουνιστικό. Κράτος αντικοινοβουλευτικό. Κράτος ολοκληρωτικό».

Η απάντηση στο ερώτημα «γιατί ο Μεταξάς δεν βρέθηκε στο ίδιο στρατόπεδο με τους ομοϊδεάτες του Γερμανούς ναζί και Ιταλούς φασίστες» μπορεί να δοθεί με την κατανόηση των εσωτερικών συνθηκών που οδήγησαν στη δικτατορία και το πλέγμα της εξάρτησης από τις μεγάλες δυνάμεις. Read the rest of this entry »

 

Ο Χ Ι

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 26 Οκτωβρίου 2013

Για τι θα άξιζε να πει κάποιος «Οχι» σήμερα; Παραμονές της επετείου της 28ης Οκτωβρίου, καταξιωμένοι καλλιτέχνες και συγγραφείς μάς καλούν ν’ αρνηθούμε το φόβο, την ευκολία, το λαϊκισμό, ν’ αγωνιστούμε για την εθνική μας επιβίωση και αξιοπρέπεια, να δημιουργήσουμε αναχώματα στο ρατσισμό και το φασισμό, να ορθώσουμε ανάστημα απέναντι στη μνημονιακή πολιτική και την τηλεοπτική προπαγάνδα.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ, συγγραφέας

Η νέα κατακλυσμική απολυταρχία είναι το υπερεθνικό κεφάλαιο, ο καταναλωτισμός, τα διεθνή και ντόπια ελεγχόμενα ΜΜΕ-ψιττακοί και τα σοφιστικέ, πανίσχυρα οπλικά συστήματα των ξένων δυνάμεων. Πόσο μπορείς στην πράξη (κι όχι μόνο λεκτικά) να πεις «Οχι» σε όλα αυτά; Ηταν κάπως πιο εύκολο να το αρθρώσεις, παλιότερα, ακόμα και στον πιο ισχυρό εισβολέα – είχες ελπίδες. Read the rest of this entry »

 
 

28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944: ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ ΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΘΡΟΝΟ. «Λαοκρατία και όχι βασιλιά»

Του ΦΟΙΒΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 26 Οκτωβρίου 2013

Στα τέλη Οκτωβρίου 1944, ο πρωτεργάτης της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και βασικός εκφραστής της συμμαχίας της Ελλάδας με την Αγγλία, ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ είναι ο επίσημος που δεν έχει επιστρέψει ακόμα στην Ελλάδα. Δημοκρατικές και αριστερές δυνάμεις έχουν εκφραστεί κατά της επιστροφής του Γεωργίου πριν από τη διενέργεια ενός γνήσιου δημοψηφίσματος.

Παρέλαση Ελασιτών μετά την Απελευθέρωση Παρέλαση Ελασιτών μετά την Απελευθέρωση

Αλλά, στις 8 Οκτωβρίου, ο Βρετανός πρωθυπουργός Τσόρτσιλ σε συνάντησή του με τον Γ. Παπανδρέου στη Νάπολη της Ιταλίας θα επιμένει να επιστρέψει ο βασιλιάς στην Ελλάδα μαζί με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας και τον πρωθυπουργό.

Ο Παπανδρέου εξήγησε στον Τσόρτσιλ ότι μια ξαφνική επιστροφή του βασιλιά θα ήταν καταστροφική για την ομαλότητα. Τελικά ο Τσόρτσιλ συμφώνησε και υπογράφτηκε μεταξύ των δύο πλευρών το ακόλουθο κείμενο, που σήμαινε ότι ο Γεώργιος θ’ ασκούσε από το εξωτερικό τα βασιλικά του καθήκοντα:

«Ο Βασιλεύς θέλει ασκή την βασιλικήν εξουσίαν εκ Λονδίνου. Οι Νόμοι και τα Διατάγματα θα εγκρίνονται κατόπιν τηλεγραφικής εντολής…». Read the rest of this entry »

 

Tags:

Τα παιχνίδια πάνε στον πόλεμο. Με τι έπαιζαν τα παιδιά όταν ξημέρωνε η 28η Οκτωβρίου 1940

Της Γιωτας Συκκα, Η Καθημερινή, 26/10/2013

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μπορεί να τάραξε τις ζωές (και) των παιδιών, δεν θα μπορούσε όμως να τα σταματήσει από το παιχνίδι. Οι αλλαγές στη ζωή τους ήταν καταστροφικές, είχαν όμως τον τρόπο να προσαρμόζουν ακόμη και το παιχνίδι στις νέες συνθήκες. Τα εργοστάσια και οι βιοτεχνίες έκλειναν, το υλικό ήταν δυσεύρετο, αλλά οι πάγκοι με τα τσίγκινα στην οδό Αιόλου έκαναν τα παιδιά να ονειρεύονται χρωματιστούς κόσμους με στρατιώτες, τσολιαδάκια και νοσοκόμες του Ερυθρού Σταυρού. Η επινοητικότητα πήγαινε χέρι χέρι με την αντιστασιακή διάθεση του λαού, που σατίριζε και διακωμωδούσε τις κατοχικές δυνάμεις.

Οσοι τολμούσαν μπαινόβγαιναν στα γερμανικά στρατόπεδα, όπου στα σκουπίδια έβρισκαν… πλούσιο υλικό. Ξυλάκια, χρωματιστά χαρτιά και άδεια κονσερβοκούτια, τα οποία καθάριζαν και μετέτρεπαν σε απίστευτα παιχνίδια. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on October 26, 2013 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

Tags: