RSS

Τα παιχνίδια πάνε στον πόλεμο. Με τι έπαιζαν τα παιδιά όταν ξημέρωνε η 28η Οκτωβρίου 1940

26 Oct

Της Γιωτας Συκκα, Η Καθημερινή, 26/10/2013

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μπορεί να τάραξε τις ζωές (και) των παιδιών, δεν θα μπορούσε όμως να τα σταματήσει από το παιχνίδι. Οι αλλαγές στη ζωή τους ήταν καταστροφικές, είχαν όμως τον τρόπο να προσαρμόζουν ακόμη και το παιχνίδι στις νέες συνθήκες. Τα εργοστάσια και οι βιοτεχνίες έκλειναν, το υλικό ήταν δυσεύρετο, αλλά οι πάγκοι με τα τσίγκινα στην οδό Αιόλου έκαναν τα παιδιά να ονειρεύονται χρωματιστούς κόσμους με στρατιώτες, τσολιαδάκια και νοσοκόμες του Ερυθρού Σταυρού. Η επινοητικότητα πήγαινε χέρι χέρι με την αντιστασιακή διάθεση του λαού, που σατίριζε και διακωμωδούσε τις κατοχικές δυνάμεις.

Οσοι τολμούσαν μπαινόβγαιναν στα γερμανικά στρατόπεδα, όπου στα σκουπίδια έβρισκαν… πλούσιο υλικό. Ξυλάκια, χρωματιστά χαρτιά και άδεια κονσερβοκούτια, τα οποία καθάριζαν και μετέτρεπαν σε απίστευτα παιχνίδια.

Ο Μαγγιώρος

Η συλλέκτρια και ερευνήτρια Μαρία Αργυριάδη, χωμένη μαζί με τις συνεργάτιδές της, την Νόρα Χατζοπούλου και την Τζένη Μαλιαρίτη, σε ένα πλημμυρισμένο από κούτες διαμέρισμα στο ανέβασμα του Λυκαβηττού, άρχισε να συλλέγει παλιά παιχνίδια από το 1970 για να ξεπεράσει με τα χρόνια τα 20.000 κομμάτια. Το 1991 δώρισε τη συλλογή της στο Μουσείο Μπενάκη και σήμερα θεωρείται μία από τις δέκα σπουδαιότερες της Ευρώπης. Ενα μέρος της θα δούμε στην οικία Κουλούρα, τη νεογοτθική βίλα της λεωφόρου Ποσειδώνος, που θα στεγάσει το Μουσείο Παιδικής Ηλικίας και Παιχνιδιών (παράρτημα του Μουσείου Μπενάκη).

Η δουλειά του παλαιοπώλη συζύγου της τη βοήθησε να εντοπίζει αμέσως τα αντικείμενα που δεν πρόσεχαν οι άλλοι στο Μοναστηράκι. Είχε μάθει όμως και από τις συνήθειες και την τάξη της μητέρας της. «Τη θυμάμαι πάντα όταν ήμουν μικρή, ένα μήνα πριν από τις ημέρες των Χριστουγέννων, να μαζεύει όλα τα παλιά μου παιχνίδια τα οποία χωρίς να το γνωρίζω τα διόρθωνε τα βράδια, ράβοντας φουστάνια και ρούχα για τις κούκλες, νέους φιόγκους για τις αρκούδες και τα έβαζε τις ημέρες των γιορτών κάτω από το δέντρο. Οταν ήμουν μικρή, η μητέρα μου με πήγαινε στον Μαγγιώρο, ένα μεγάλο κατάστημα με τα καλύτερα παιχνίδια της εποχής. Εκεί, σε μια σούδα πίσω από το μαγαζί, ήταν ένας γεράκος που πουλούσε παπούτσια κι ανάμεσα είχε ένα χώρο με τα πανηγυριώτικα, τα τσίγκινα. Δεν επιτρεπόταν να τα απολαύσω γιατί έκοβαν, έβγαινε το χρώμα τους και γενικά δεν ήταν όπως εκείνα των καταστημάτων. Αλλά μέσα μου είχε μείνει η αγάπη του απαγορευμένου».

Αργότερα, άρχισε να γνωρίζει κατασκευαστές. Το εργοστάσιο του Κεχαγιά ήταν από τις πρώτες συγκινήσεις – «μεγάλος χώρος με ραπτικές μηχανές όπου νόμιζες ότι μια νεράιδα είχε σταματήσει τον χρόνο». Αλλά και η γνωριμία της με την Αριάδνη Λεδάκη. «Την πρώτη φορά με έδιωξε όταν πήγα στο εργαστήριό της. Σαν με είδε να κλαίω στη σκάλα εξω από την πόρτα, μου άνοιξε τον κόσμο της και επί 15 χρόνια μου έλεγε την ιστορία της, πώς συντηρούσε τα παιχνίδια και ο σύζυγός της Γιώργος Λεδάκης πώς έφτιαχνε τα αντιπολεμικά παιχνίδια.

Στα συσσίτια

Της ζητήσαμε να εστιάσει στα παιχνίδια των παιδιών όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος. Κι εκείνη μας μιλάει για τη συνάντησή της με τον Νίκο Ακίλογλου. Δημιουργός του «Θιάσου Μαριονετών Ζωντανές Κούκλες», από το 1934 ώς το 1940 έδινε ελεύθερες παραστάσεις στο «Ρεξ», στο «Μουσούρη», στο Φάληρο και στην Κηφισιά. Την εποχή του πολέμου επιστρατεύθηκε στην Αλβανία κι άφησε τον θίασο στους συνεργάτες του. Γυρίζοντας, ο θίασος είχε διαλυθεί. Υλικό για να φτιάξει μαριονέτες δεν υπήρχε, κυρίως το papier-mache το οποίο έφτιαχναν από αλευρόκολλα και εφημερίδες. Πάντα όμως υπήρχε τρόπος. Εστω με τον χυλό που έδιναν στο παιδιά και τα παλιά χαρτιά. Ετσι ξεκίνησε πάλι παραστάσεις στα συσσίτια των παλαιών προσκόπων, στα αποδυτήρια του Καλλιμάρμαρου Σταδίου. Ηρωές του ήταν ο Μπαρμπα-Γιώργης, ο Γαρίδας ο Εξυπνος και ο Χάνος ο Κουτούτσικος. Τα έργα αυτοσχέδια, σαν ανέλαβαν όμως να βοηθήσουν διάφοροι συγγραφείς, όπως ο Β. Ρώτας, και με τη βοήθεια μαθητών των δραματικών σχολών (ανάμεσά τους οι Αννα Ξένου, Αλκη Ζέη, Γιώργος Σεβαστίκογλου) το κουκλοθέατρο οργώνει την Αθήνα, νοσοκομεία, παιδικούς σταθμούς.

Οι κατακτητές σαν μαριονέτες

Η Μαρία Αργυριάδη ξεχωρίζει τα τσίγκινα κουτιά που δημιουργούσε ο Ανανίας Ανανιάδης. Ακόμη και οι ασημένιες κλωστές που έριχναν τα γερμανικά βομβαρδιστικά για να μπερδεύουν την αεράμυνα μετατρέπονταν σε παιχνίδια για τα παιδιά. «Οι γονείς μάθαιναν στα παιδιά την ιστορία του πολέμου μέσα από τα παιχνίδια. Οι βιτρίνες των καταστημάτων είχαν αδειάσει, οι μικροκατασκευαστές πήγαιναν στα στρατόπεδα των Γερμανών, μάζευαν ό,τι έβρισκαν, συχνά και τα ίδια τα παιδιά», λέει και μου δείχνει το αεροπλάνο που έφτιαξε ένας πατέρας από το πόδι ενός τραπεζιού.

Η Νόρα Χατζοπούλου μας διηγείται μια ιστορία του 1942, όπου η μητέρα χάρισε στη μικρή τότε κόρη της μικροσκοπικά έπιπλα. Τα έφτιαξε η ίδια από κομμάτια ξύλου που είχαν οι Γερμανοί οι οποίοι είχαν επιτάξει το σπίτι τους.

Τα παιδιά μάθαιναν την ιστορία του τόπου τους και από τις σατιρικές χαρτοκοπτικές. Ενα «κορδονάκι» αποκάλυπτε ή δίπλωνε τη χάρτινη επικαιρότητα της εποχής, προβάλλοντας τον Ιταλό δικτάτορα ως μαριονέτα. Το κουκλοθέατρο της Ελεύθερης Ελλάδας ήταν από τα πλέον δημοφιλή και οι κούκλες δυναμικές, με αντιστασιακή διάθεση. Ο Μισιλίνης, ο Χιτλερίδης, ο έξυπνος Γαρίδας τόνωσαν και χάρισαν το γέλιο απλόχερα σε μια εποχή που οι Ελληνες το είχαν ανάγκη.

Η συλλογή της, που θα δούμε στο Μέγαρο Κουλούρα, δεν περιέχει βέβαια μόνο παιχνίδια του πολέμου. «Το κτίριο έχει προγραμματιστεί να παραδοθεί στις αρχές του 2014, αλλά είναι αβέβαιο πότε θα λειτουργήσει», λέει η κ. Χατζοπούλου. Με τη βοήθεια όμως και του αρχιτέκτονα Σταμάτη Ζάννα, φιλοδοξούν να είναι ένα μουσείο που θα αποκαλύπτει τον κόσμο των παιδιών. Από παιχνίδια, ρούχα και σχολικές ποδιές και επώνυμα παιχνίδια: η κουδουνίστρα και κάποιες κούκλες του Θεοτοκά, τα παιχνίδια της οικογενείας Γερουλάνου, ακόμη και το ξύλινο αλογάκι του Βενιζέλου.

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on October 26, 2013 in 28 Οκτωβρίου 1940

 

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: