RSS

Category Archives: Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος

Εβδομήντα χρόνια μετά την απόβαση στη Νορμανδία

  • Την 6η Ιουνίου 1944 έλαβε χώρα η μεγαλύτερη επιχείρηση του Β’ παγκοσμίου πολέμου
Εβδομήντα χρόνια μετά την απόβαση στη Νορμανδία
Στιγμιότυπο από τον εορτασμό της επετείου με τη συμμετοχή βετεράνων του β΄παγκόσμιου πολέμου
Το συννεφιασμένο πρωινό της 6ης Ιουνίου 1944, πριν από 70 χρόνια, έλαβε χώρα η μεγαλύτερη επιχείρηση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η απόβαση στη Νορμανδία ή D-Day, όπως έμεινε στην ιστορία.

Επρόκειτο για ένα κρίσιμο πλήγμα εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας και, όπως συμφωνούν οι ιστορικοί, ένα από τα σημεία που έκριναν την έκβαση του πολέμου.

Αλλά ήταν ένα πλήγμα με τεράστιο κόστος. Από τους 156.000 στρατιώτες που έφτασαν σε γαλλικό έδαφος, σχεδόν 4.500 είχαν χάσει τη ζωή τους μέχρι το τέλος της ημέρας.

Πολλές χιλιάδες στρατιωτών από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τον Καναδά -ανάμεσά τους κάποιοι χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία στο πεδίο της μάχης- πάτησαν τα γαλλικά εδάφη υποστηριζόμενοι από 4.000 πλοία και 11.000 αεροπλάνα.

Εκεί τους υποδέχθηκε ένα θανατηφόρο κρεσέντο από τα πυροβόλα των Γερμανών.

Οι πρώτοι που πάτησαν το πόδι τους στην ακτή έπεσαν εκεί -αλλά, ενώ το αίμα τους έβαφε την άμμο και αναμειγνυόταν με τη θάλασσα σε ένα αποτρόπαιο και συγκλονιστικό θέαμα, οι υπόλοιποι κατάφεραν να περάσουν και να εξουδετερώσουν την εχθρική απειλή.

 

 

Την ίδια ώρα, οι αλεξιπτωτιστές των Συμμαχικών στρατευμάτων που ετοιμάζονταν για τις ρίψεις επάνω από το πεδίο της μάχης έπαιρναν στα χέρια τους το περίφημο σημείωμα του Αϊζενχάουερ: «Στρατιώτες, ναύτες, αεροπόροι της Συμμαχικής Δύναμης, ετοιμάζεστε να εισέλθετε στη Μεγάλη Σταυροφορία για την οποία αγωνιζόμαστε όλους αυτούς τους μήνες. Τα μάτια του κόσμου είναι στραμμένα επάνω σας. Η ελπίδα και οι προσευχές των απανταχού ανθρώπων που αγαπούν την ελευθερία είναι μαζί σας….»

Δεκάδες ξένοι ηγέτες στη Γαλλία

Τουλάχιστον 20 ξένοι ηγέτες θα παραστούν στην τελετή για την απόβαση στη Νορμανδία που θα διοργανωθεί την Παρασκευή.

Η παρουσία του αμερικανού προέδρου, αλλά και του ρώσου, καθώς και του ουκρανού προέδρου απειλούν να κλέψουν τα φώτα από τη σημαντική επέτειο.

Συνολικά, 400 εκδηλώσεις έχουν προγραμματιστεί, αν και ορισμένες ακυρώθηκαν την Τετάρτη εξαιτίας της κακοκαιρίας.

Τα μέτρα ασφαλείας είναι δρακόντεια. Συνολικά, 5.500 χωροφύλακες, 2.000 αστυνομικοί και 500 στρατιώτες θα είναι παρόντες στις εκδηλώσεις, ενώ έχουν στηθεί 78 σημεία ελέγχου κοντά στην ακτή, η οποία θα έχει αποκλειστεί.

Ανάμεσα στους ξένους ηγέτες είναι και η βασίλισσα Ελισάβετ, η οποία έφτασε την Πέμπτη στη Γαλλία.

Βετεράνος πήδηξε ξανά με αλεξίπτωτο στη Νορμανδία

«Στην ηλικία μου η ζωή μπορεί να είναι κάπως βαρετή, για αυτό πρέπει ν’ αδράχνει κανείς κάθε ευκαιρία που του δίνεται για να αισθανθεί έντονες συγκινήσεις» εξήγησε την Πέμπτη ο 89χρονος Τζοκ Χάτον λίγη ώρα αφότου πήδηξε με αλεξίπτωτο στη Νορμανδία, επαναλαμβάνοντας την πτώση που είχε κάνει πριν από 70 χρόνια, όταν συμμετείχε στην απόβαση των συμμάχων.
Συμβολικά, ο Χάτον προσεδαφίστηκε στο ίδιο χωράφι που τον είχε υποδεχτεί, μαζί με τους συναδέλφους του της 13ης ταξιαρχίας αλεξιπτωτιστών, όταν μετείχε στο πρώτο κύμα των συμμαχικών στρατευμάτων που προσγειώθηκαν στο γαλλικό έδαφος, λίγο πριν από τα ξημερώματα της 6ης Ιουνίου 1944.

Για λόγους ασφαλείας, δεδομένης και της ηλικίας του, πήδηξε δεμένος με ένα μέλος των Κόκκινων Διαβόλων, του σώματος των βρετανών αλεξιπτωτιστών.

Ο βετεράνος και ο συνοδός του προσγειώθηκαν ακριβώς μπροστά στον πρίγκιπα Κάρολο, ο οποίος περίμενε να… ξελαχανιάσει ο 89χρονος για να του σφίξει το χέρι.

Ως επικεφαλής του τάγματος των αλεξιπτωτιστών, ο διάδοχος του βρετανικού θρόνου προΐσταται των τελετών προς τιμή των ανθρώπων που συμμετείχαν στο πρώτο κύμα της απόβασης, τη νύχτα της 5ης προς την 6η Ιουνίου.

Ο Χάτον πήδηξε στο πλαίσιο μιας επίδειξης στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 300 αλεξιπτωτιστές από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά και τη Γαλλία. Τα αλεξίπτωτά τους έκρυψαν τον ουρανό πάνω από το Ρανβίλ, το πρώτο χωριό της ηπειρωτικής Γαλλίας που απελευθερώθηκε από τους Συμμάχους το 1944.

Την ημέρα της απόβασης ήταν πολύ σκοτεινά, δεν βλέπαμε πού πηγαίναμε, αφηγήθηκε ο 89χρονους στους δημοσιογράφους.

«Ψιλόβρεχε και το φεγγάρι εμφανίστηκε ανάμεσα στα σύννεφα, ήταν σαν να μας καλωσορίζει στη Γαλλία» πρόσθεσε.

Όπως και οι συνάδελφοί του, ο Χάτον ήταν φορτωμένος με ένα σακίδιο βάρους 20 κιλών, κρεμασμένο από τα πόδια του και έπρεπε, μέσα στο σκοτάδι, να φροντίσει να αποφύγει να προσγειωθεί πάνω στους πασσάλους που ήταν στημένοι στα χωράφια.

Ο βετεράνος, που μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε για άλλα 40 χρόνια στις ειδικές δυνάμεις της Ροδεσίας (νυν Ζιμπάμπουε), αρνήθηκε ότι αισθάνθηκε φόβο, τότε ή σήμερα. «Σε όλη μου τη ζωή, δεν φοβήθηκα ποτέ. Βλέπεις, είμαι ένας δύστροπος Σκωτσέζος» είπε.

Ο Χάτον τραυματίστηκε στις 22 Ιουνίου 1944 και μεταφέρθηκε στη Βρετανία για νοσηλεία. Αργότερα όμως επέστρεψε στην ηπειρωτική Ευρώπη και πολέμησε στην Ολλανδία.

Ένα εκατομμύριο ροδοπέταλα θα ράνουν την Παρασκευή το άγαλμα της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη, με την ευκαιρία των εορτασμών της 70ής επετείου από την Απόβαση των συμμάχων στη Νορμανδία.
Στο νησί όπου βρίσκεται το άγαλμα θα οργανωθεί μια τελετή προς τιμή των αμερικανικών δυνάμεων που συμμετείχαν στην απόβαση, στις 6 Ιουνίου 1944.
Τεράστιες γαλλικές και αμερικανικές σημαίες θα υψωθούν στη βάση του αγάλματος από 130 μαθητές γαλλικών και αμερικανικών σχολείων της Νέας Υόρκης και του Νιου Τζέρσι, παρουσία βετεράνων πολέμου και κρατικών αξιωματούχων.

Το πρωί ένα σκάφος του πολεμικού ναυτικού, το La Fayette, θα καταπλεύσει στον κόλπο της Νέας Υόρκης, απέναντι από το άγαλμα της Ελευθερίας, το οποίο ήταν δώρο της Γαλλίας στις ΗΠΑ και εγκαινιάστηκε το 1886.

 

Το ναζιστικό παρελθόν της Audi και το στρατόπεδο Φλόσενμπεργκ

  • Της καταλογίζουν μεγάλο μερίδιο «ηθικής ευθύνης» για τον θάνατο 4.500 ανθρώπων
Το ναζιστικό παρελθόν της Audi και το στρατόπεδο Φλόσενμπεργκ
Στο στρατόπεδο συγκέντωσης στο Φλόσενμπεργκ πέθαναν πάνω από 4.500 αιχμάλωτοι-εργαζόμενοι της εταιρείας Auto Union, από την οποία προέκυψε η Audi
Η γνωστή αυτοκινητοβιομηχανία Audi χρηματοδότησε πρόσφατα έρευνα για να μάθει περισσότερα για το παρελθόν της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μελέτη, που έγινε από το ιστορικό τμήμα της γερμανικής εταιρείας του οποίου προΐσταται ο Μάρτιν Κουκόφσκι, σε συνεργασία με τον ιστορικό Ρούντολφ Βοκ από το Πανεπιστήμιο του Κέμνιτζ, καταλογίζει στην Auto Union – εταιρεία από την οποία προήλθε η Audi – μεγάλο μερίδιο «ηθικής ευθύνης» για τον θάνατο 4.500 ανθρώπων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Φλόσενμπεργκ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ήρθαν στη δημοσιότητα, η Auto Union χρησιμοποίησε για τις ανάγκες της περισσότερους από 20.000 εργάτες-σκλάβους. Οι στρατιώτες των Ες-Ες είχαν κατασκευάσει συνολικά επτά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, με περισσότερους από 3.700 κρατουμένους. Το 25% εξ αυτών ήταν Εβραίοι. Αλλοι 16.500 άνθρωποι εργάζονταν υπό τις διαταγές των Ες-Ες στα εργοστάσια της Auto Union στο Τσβίκαου και στο Κέμνιτζ της Σαξονίας. Οπως σημειώνεται στην έρευνα, σε ένα από τα επτά στρατόπεδα εργασίας, στο Λάιτμεριτς, εργάστηκαν 4.500 κρατούμενοι οι οποίοι κατόπιν εξοντώθηκαν στο Φλόσενμπεργκ, με την Auto Union να φέρει ακέραια την ηθική ευθύνη για τον θάνατό τους. Επίσης, ο δρ Ρίτσαρντ Μπρουν, ο ιδρυτής της Auto Union, είχε ισχυρές διασυνδέσεις με την ηγεσία των ναζιστών έχοντας τιμηθεί για την «προσφορά» του στο ρατσιστικό και μιλιταριστικό καθεστώς, λίγο μετά την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1939.
Καθόλου «μοναδική» η περίπτωση της Audi
Τα στοιχεία της έρευνας που έχει τον τίτλο «Πολεμική οικονομία και εργατική χρήση από την Auto Union στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο» βασίζεται κυρίως σε υλικό το οποίο βρισκόταν στα χέρια του καθεστώτος της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Η ηγεσία της Audi κάνει λόγο για «σοκ» από την αποκάλυψη όλων αυτών των στοιχείων και εξετάζει την παροχή αποζημίωσης στα θύματά της που βρίσκονται ακόμη στη ζωή.
Daimler, Porsche, VW και BMW είναι μερικές από τις γερμανικές εταιρείες που στήριξαν τον ναζισμό στη Γερμανία, με την τελευταία να υπήρξε βασικός προμηθευτής του ναζιστικού κράτους επί Αδόλφου Χίτλερ. Τη σκοτεινή εκείνη εποχή η BMW προσανατολίστηκε στη μαζική κατασκευή κινητήρων αεροσκαφών για τη Λουφτβάφε, ενώ διέκοψε την παραγωγή πολιτικών αυτοκινήτων και προσανατόλισε την παραγωγή δικύκλων και τρικύκλων (με καλάθι στο πλάι) μοτοσικλετών στα μοντέλα ΒΜW R12 και BMW R75 για τη Βέρμαχτ. Ως το 1945 κατασκευάστηκαν περίπου 30.000 κινητήρες πολεμικών αεροπλάνων, όγκος τεράστιος, έργο που έγινε πραγματικότητα με την καταναγκαστική εργασία χιλιάδων εργατών-σκλάβων, κυρίως φυλακισμένων από τα ναζιστικά στρατόπεδα. Στα τέλη του πολέμου το 50% των «εργαζομένων» της BMW ήταν ξένοι αιχμάλωτοι, μια απάνθρωπη «προσφορά» των ναζιστών στη βαυαρική βιομηχανία.
Αίμα και αντίσταση στην κατοχική Αθήνα
Αξίζει να υπενθυμίσουμε στους νεότερους τη μεγαλειώδη ειρηνική αντίσταση του λαού της Αθήνας, την άνοιξη του 1943, στα σχέδια των κατακτητών να μετατρέψουν χιλιάδες Ελληνες σε εργάτες-σκλάβους. Τη σχετική απόφαση ανέλαβαν να υλοποιήσουν ο δωσίλογος κατοχικός πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος και ο υπουργός Εργασίας Νικόλας Καλύβας, με το διαβόητο διάταγμα «περί υποχρεωτικής εργασίας του αστικού πληθυσμού της Ελλάδος». Οι Γερμανοί έπνιξαν στο αίμα τις μαζικές καθημερινές διαδηλώσεις δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων στο κέντρο της πρωτεύουσας, πυροβόλησαν και σκότωσαν δεκάδες ανθρώπους, αλλά στο τέλος αναγκάστηκαν να ακυρώσουν την «επιστράτευση». Ο ανοικτά ναζιστής Λογοθετόπουλος διέφυγε στη Γερμανία όπου και συνελήφθη από τους Αμερικανούς. Δικάστηκε στην Ελλάδα αλλά έμεινε στη φυλακή μόνον πέντε χρόνια. Τον Καλύβα, μεταμεληθέντα πρώην κομμουνιστή και συνδικαλιστή, τον εκτέλεσε το 1944 απόσπασμα ενόπλων της παραστρατιωτικής οργάνωσης ΟΠΛΑ του ΚΚΕ.
 

Tags: , ,

Ο εγγονός Τρούμαν στη Χιροσίμα

Με κατοίκους της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, που επέζησαν των ατομικών βομβών, συναντήθηκε την Παρασκευή ο εγγονός του προέδρου Χάρι Τρούμαν, του ανθρώπου που έδωσε τη διαταγή για ατομικό βομβαρδισμό της Ιαπωνίας το 1945. Ο 55χρονος Κλίφτον Ντάνιελ–Τρούμαν θα είναι ο πρώτος απόγονος του προέδρου Τρούμαν που θα παρακολουθήσει τις τελετές μνήμης στις 6 και 9 Αυγούστου σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, αντίστοιχα. Τον πρώην δημοσιογράφο προσκάλεσε στην Ιαπωνία οργάνωση κατά των πυρηνικών όπλων, που διοργάνωσε συζήτηση στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο. Ο κ. Ντάνιελ δήλωσε τη χαρά του για την ευκαιρία που του δόθηκε και εξέφρασε τον θαυμασμό του για τη γεμάτη αξιοπρέπεια στάση αυτών που επέζησαν. «Ο παππούς μου πίστευε ότι η απόφαση για τη βόμβα θα οδηγούσε σε ταχεία λήξη του πολέμου. Η καταστροφή που προκλήθηκε τον έκανε να ανατριχιάζει. Ελπίζω ότι μπορώ να βοηθήσω να απαλλαγεί ο κόσμος από τα πυρηνικά όπλα», είπε ο κ. Ντάνιελ. Η 77χρονη Ρέικο Γιαμάντα, που ζούσε στη Χιροσίμα, είπε: «Θέλω να ξέρει ότι ορισμένοι που έχασαν τους δικούς τους δεν θα συγχωρήσουν ποτέ».
 

Tags: , ,

Η ιστορική D-Day. Εξήντα οκτώ χρόνια από την Απόβαση της Νορμανδίας

Νορμανδία, μετά την Απόβαση

Πριν από 68 χρόνια, το συννεφιασμένο πρωινό της 6ης Ιουνίου 1944, το ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press, μετέδωσε ένα ρεπορτάζ με τίτλο «Το τείχος του Χίτλερ σπάει καθώς οι Σύμμαχοι προωθούνται στην ενδοχώρα». Ήταν η ημέρα της Απόβασης της Νορμανδίας. Στην ιστορία θα έμενε γνωστή και ως D-Day.

Το ρεπορτάζ περιέγραφε τη μεγαλύτερη επιχείρηση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου: η απόβαση της Νορμανδίας ήταν ένα κρίσιμο πλήγμα εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας και, όπως συμφωνούν οι ιστορικοί, ένα από τα σημεία που έκριναν την έκβαση του πολέμου.

  Read the rest of this entry »

 

Tags:

Αδόλφος Χίτλερ λίγο πριν τον πόλεμο-σπάνιες φωτογραφίες του περιοδικού LIFE που ήταν χαμένες για 50 χρόνια

Αδόλφος Χίτλερ λίγο πριν τον πόλεμο-σπάνιες φωτογραφίες του περιοδικού LIFE που ήταν χαμένες για 50 χρόνια

Το onalert παρουσιάζει σήμερα φωτογραφίες του περιοδικού LIFE, από την ναζιστική Γερμανία στα τέλη της δεκαετίας του 30, με τον Χίτλερ, και τους συνεργάτες του…

ΔΕΙΤΕ ΦΩΤΟ
Οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες με έγχρωμο φιλμ σε διαστάσεις 6Χ9. Η ιστορία τους αγγίζει τα όρια του παραμυθιού. Ο απεσταλμένος του LIFE στη Γερμανία το 1939, ακολουθούσε τον Χίτλερ σε κάθε του βήμα και τον απαθανάτιζε. Με την έναρξη του πολέμου ο φωτογράφος μαζί με τα φιλμ και την Roleilflex κάμερα του χάθηκαν. Λίγο πριν μπουν οι Σοβιετικοί στο Βερολίνο, μια νοσοκόμα βρήκε τα φιλμ και τα κράτησε. Τα κράτησε όμως πολύ τουλάχιστον για 30 χρόνια. Μόλις πέθανε η κόρη της καθώς έψαχνε τα πράγματα της σε ένα σκονισμένο σεντούκι τα ανακάλυψε. Αφού τα εμφάνισε έστειλε τα φιλμ στο περιοδικό εξηγώντας την ιστορία τους. Το LIFE τα είχε στα χέρια του όλη τη δεκαετία του 70 και του 80 μέχρι να αποφασίσει να εκδώσει τις φωτογραφίες.

Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί το 1914, ότι 19 χρόνια μετά, ο υποδεκανέας του 16ου Συντάγματος Βαυαρών Εφέδρων Πεζικού, με το όνομα Αδόλφος Χίντλερ (το Χίτλερ προέκυψε λίγο αργότερα από κάποιο ορθογραφικό λάθος ενός υπαλλήλου της Αυστριακής πρεσβείας όταν ο Χίτλερ θα έπαιρνε σαν Αυστριακός πολίτης, την Γερμανική υπηκοότητα) θα γινόταν ο αιματοβαμμένος κυρίαρχος της Ευρώπης, ο υπεύθυνος για τον θάνατο 30 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Όση ομίχλη υπάρχει για τα παιδικά χρόνια και τις ρίζες του Χίτλερ στα τέλη του 19ου αιώνα, άλλο τόσο μυστήριο φαίνεται να καλύπτει τον θάνατο του στα υπόγεια της καγκελαρίας το 1945 και ενώ οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού ήταν κάποια μέτρα κοντά στην είσοδο των υπογείων. Το μυστήριο για τον θάνατο του ήρθε να γίνει μεγαλύτερο με την είδηση που βγήκε χθες στη δημοσιότητα ότι οι ΗΠΑ δεν ήταν καθόλου πεπεισμένες πως ο Χίτλερ αυτοκτόνησε και πέθανε και ότι για 10 χρόνια το FBI έψαχνε κάθε γωνιά του πλανήτη να τον βρει. Από το Θιβέτ μέχρι την Αργεντινή (τόπο όπου πολλοί ναζί ανώτατοι αξιωματικοί βρήκαν καταφύγιο) οι πράκτορες του FBI έστελναν κρυπτογραφημένα μηνύματα ότι τον εντόπισαν.
Η επίσημη ιστορία πάντως θέλει τον Αδόλφο Χίτλερ να αυτοκτονεί στο θωρακισμένο υπόγειο καταφύγιο του, δίπλα στην σύντροφο του Εύα Μπράουν. Ο οδηγός του Έριχ Κέμπκα, ο υπηρέτης του Χάιντς Λίγκε και ο επιλοχίας των SS Ότο Γκίνσε περιέλουσαν με πετρέλαιο τα πτώματα, τα έκαψαν και τα απομεινάρια τους τα έθαψαν δίπλα στην είσοδο του καταφυγίου σε μια τρύπα που είχαν ανοίξει στο έδαφος οι Σοβιετικές βόμβες. Άνδρες του Κόκκινου στρατού που κατέλαβαν λίγα λεπτά αργότερα το καταφύγιο εντόπισαν τα απανθρακωμένα πτώματα και ενημέρωσαν τους ανωτέρους τους.
Κάτω από πλήρη μυστικότητα τα πτώματα μεταφέρθηκαν στη Σοβιετική Ένωση σε σημείο που γνώριζαν ελάχιστοι άνθρωποι. Το 1970 ο τότε αρχηγός της KGB και μετέπειτα ηγέτης της ΕΣΣΔ για κάποια χρόνια, ο Γιούρι Αντρόποφ δίνει την εντολή να καταστραφούν τα πτώματα και ότι απομείνει να πεταχτεί στον ποταμό Έλβα. Ο προσωπικός οδοντίατρος του Χίτλερ λίγο πριν είχε κληθεί στην ΕΣΣΔ και είχε εξετάσει την οδοντοστοιχία του αρσενικού πτώματος και καταφατικά είχα αποφανθεί πως επρόκειτο για τον Αδόλφο Χίτλερ, αφού το σύγκρινε με μια ακτινογραφία του πελάτου του του 1938.
Φωτογραφία από το Μόναχο της δεκαετίας του 30.
Ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, όταν κατέστρωναν σχέδια για το μέλλον του κόσμου
Χαιρετισμός σε παρέλαση

Ο Χίτλερ με μέλη του NSDAP και συνεργάτες του .

Μπροστά στο αυτοκίνητο του
Λίγο πριν εκφωνήσει το λόγο του
Το πλήθος χαιρετά
Τα αγαπημένα αυτοκίνητα του “ένα φθηνό για κάθε Γερμανική οικογένεια” έλεγε

Ξενάγηση σε εργοστάσιο αυτοκινήτων
Φωταγωγημένο Βερολίνο

Με τους επιτελείς του

Καθέλκυση πλοίου

Με τη σύντροφο του
 

Ο διπλός στόχος του πολωνικού «Στρατού της Πατρίδας»

  • Του Βαϊου Kαλογρηα*Η Καθημεριν ή, 20/2/2011

Η Πολωνία είχε το θλιβερό προνόμιο να γνωρίσει ταυτόχρονα δύο κατακτητές–φορείς ολοκληρωτικών καθεστώτων. Οπως οι Γερμανοί, έτσι και οι Σοβιετικοί σχεδίαζαν την εξάλειψη της αστικής ελίτ. Τα κριτήριά τους, βέβαια, δεν ήταν φυλετικά, αλλά «ταξικά». Αμέσως μετά το ξεκίνημα της κατοχής, μετέφεραν τους αιχμάλωτους Πολωνούς αξιωματικούς σε στρατόπεδα στη Σοβιετική Ενωση, μαζί με τελωνειακούς υπαλλήλους και αστυνομικούς (κάπου 15.000 άτομα). Την άνοιξη του 1940 δολοφονήθηκαν στο δάσος του Κατύν 4.443 από αυτούς από μονάδες της NKWD. Οι υπόλοιποι αξιωματικοί εκτελέστηκαν σε άλλες περιοχές. Ακόμα και πολλοί Εβραίοι, οι οποίοι είδαν αρχικά με συμπάθεια την εισβολή του Κόκκινου Στρατού και στελέχωσαν μάλιστα τον διοικητικό μηχανισμό, αντιμετώπισαν σύντομα τη φανερή εχθρότητα των σοβιετικών αρχών.

  • Η πολωνική αντίσταση

Μετά τη γερμανική επίθεση κατά της Σοβιετικής Ενωσης (22 Ιουλίου 1941) ολόκληρη η Πολωνία τελούσε υπό ναζιστική κατοχή. Παρά το γεγονός ότι η ξένη κατοχή αποδιοργάνωσε την πολωνική κοινωνία και απείλησε τη συνοχή της, τα γερμανικά μέτρα εξωθούσαν τους Πολωνούς κυριολεκτικά στην αντίσταση. Ηδη το 1939/40 οργανώθηκαν οι πρώτες μορφές αντίστασης που κατέληξαν στη γέννηση ενός «μυστικού κράτους», το οποίο και αναπλήρωσε σε μεγάλο βαθμό την ύπαρξη ενός πραγματικού πολωνικού κράτους.

Την πρωτοβουλία είχαν αξιωματικοί του στρατού και κρατικοί υπάλληλοι, όπως και πολιτικά κόμματα. Το «μυστικό κράτος» –μοναδικό φαινόμενο αντιστασιακής οργάνωσης στη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη– διέθετε υπαλλήλους, δικαστήρια, τμήματα νεολαίας, πολιτικά γραφεία, εφημερίδες και σχολεία. Ενοπλος βραχίονας του ήταν ο «Στρατός της Πατρίδας» (Armia Krajowa, AK). Σε συμφωνία με την εξόριστη πολωνική κυβέρνηση τον Οκτώβριο του 1943, θα προχωρούσε στην οργάνωση ένοπλων εξεγέρσεων κατά την αποχώρηση του γερμανικού στρατού και στην ανάληψη των κυβερνητικών ευθυνών. Ενοπλη δράση παρουσίασε και το «Πολωνικό Εργατικό Κόμμα», δηλαδή το πρώην κομμουνιστικό κόμμα, όχι όμως πριν από τη γερμανική εκστρατεία κατά της Σοβιετικής Ενωσης.

  • Η ένοπλη εξέγερση

Τον Ιανουάριο του 1944, ο Κόκκινος Στρατός διέσχισε τα πρώην πολωνο-σοβιετικά σύνορα. Ενώ η NKWD επιδόθηκε στην οργάνωση κομμουνιστικών δομών εξουσίας, ξεκίνησαν στη Βαρσοβία –υπό την επίδραση και της στρατιωτικής απόπειρας κατά του Χίτλερ στις 20 Ιουλίου– οι προετοιμασίες για την τελική εξέγερση. Η ισχύς των αντιπάλων δεν ήταν διόλου ευκαταφρόνητη. Ο αριθμός των Γερμανών στρατιωτών και αστυνομικών κυμαινόταν ανάμεσα σε 13.000 και 20.000. Ηταν καλά εξοπλισμένοι, ήλεγχαν τα σημεία–κλειδιά της πόλης και είχαν προετοιμαστεί κατάλληλα για το ενδεχόμενο μιας εξέγερσης. Οι επαναστάτες αντιθέτως θα πολεμούσαν χωρίς την υποστήριξη πυροβολικού, αρμάτων μάχης και αεροπορική κάλυψη. Ο αριθμός τους ανέρχονταν αρχικά σε 14.000, αργότερα έφτασε τους 36.000. Οι ηγέτες τους όμως δεν είχαν μελετήσει επαρκώς τα αίτια της αποτυχίας της εξέγερσης στο γκέτο τον Απρίλιο του 1943 και δεν είχαν εκτιμήσει σωστά τις στρατιωτικές τους δυνατότητες. Πίστευαν εξάλλου ότι ο Κόκκινος Στρατός θα έσπευδε δίχως άλλο να τους βοηθήσει.

Η είδηση ότι τα σοβιετικά στρατεύματα εισήλθαν στα ανατολικά προάστια της πόλης ήταν το έναυσμα για την εξέγερση. Ο αρχηγός του «Στρατού της Πατρίδας», στρατηγός Μπορ-Κομορόβσκι (Bor-Komorowski) έδωσε την 1η Αυγούστου το σήμα της επίθεσης, με σκοπό να απελευθερώσει την πόλη πριν από την είσοδο των Σοβιετικών και να πετύχει έπειτα τη διεθνή αναγνώριση της πολωνικής κρατικής υπόστασης. Αν και απελευθερώθηκαν αρκετές συνοικίες και σε πολλά κτίρια υψώθηκε η πολωνική σημαία, οι Γερμανοί πέρασαν σύντομα στην αντεπίθεση. Τμήματα των Ες Ες και της αστυνομίας υπό τις διαταγές του στρατηγού Εριχ φον ντεμ Μπαχ-Ζελέφσκι (Erich von dem Bach-Zelewski) απώθησαν τους επαναστάτες σε ορισμένους θυλάκους αντίστασης και τους απέκλεισαν. Παράλληλα, έλαβαν χώρα μαζικές εκτελέσεις πολιτών χωρίς να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε ένοπλους και άμαχους. Στις 2 Οκτωβρίου, ακολούθησε η συνθηκολόγηση του «Στρατού της Πατρίδας» υπό «τιμητικούς όρους».

Ο απολογισμός των συγκρούσεων ήταν τρομακτικός: περίπου 26.000 Γερμανοί έχασαν τη ζωή τους, τραυματίστηκαν ή αγνοούνταν. Ο αριθμός των θυμάτων της πολωνικής πλευράς ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερος: 15.000 μέλη του «Στρατού της Πατρίδας» (ανάμεσά τους και 2.000 γυναίκες) αιχμαλωτίστηκαν. Τουλάχιστον 16.000 επαναστάτες έχασαν τη ζωή τους, 150.000 άμαχοι σκοτώθηκαν και 60.000 άτομα μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το «μυστικό κράτος» έπαψε πια να υπάρχει και ο Χίμλερ διέταξε την παραδειγματική καταστροφή της πόλης. Οπως εξήγησε στον Χίτλερ, η εξέγερση αυτή έδινε στη Γερμανία την ευκαιρία να απαλλαγεί οριστικά από το «πολωνικό ζήτημα», διαγράφοντας από τον χάρτη το εθνικό κέντρο της πολωνικής ιστορίας. Μετά την βίαιη εκδίωξη των εναπομεινάντων κατοίκων (κάπου 180.000) ξεκίνησε η συστηματική καταστροφή των υλικών υποδομών και των ιστορικών μνημείων της πόλης. Αφού οι Γερμανοί ολοκλήρωσαν το «έργο» τους, ο Κόκκινος Στρατός κατέλαβε αμαχητί την ερειπωμένη πόλη.

  • Η σοβιετική στάση

Το μεγάλο ερώτημα που σχετίζεται με την τραγωδία της Βαρσοβίας αφορά την παθητική στάση που επέδειξε η Μόσχα. Στη διάρκεια των συγκρούσεων, τα σοβιετικά στρατεύματα παρέμειναν σιωπηλά έξω από τη πόλη χωρίς να εμπλακούν στις μάχες. Ο Στάλιν αρνήθηκε να υποστηρίξει τα λιγοστά αγγλικά και αμερικανικά αεροπλάνα, που επιχείρησαν να εφοδιάσουν τους επαναστάτες με ρίψεις από τον αέρα, και δεν επέτρεψε στους Συμμάχους να κάνουν χρήση σοβιετικών αεροδρομίων. Από την οπτική του Στάλιν, η εξέγερση στη Βαρσοβία είχε μόνο θετικά αποτελέσματα: επέφερε σημαντικές απώλειες στους Γερμανούς και εξουδετέρωσε έναν μελλοντικά επικίνδυνο αντίπαλο, τον «Στρατό της Πατρίδας».

Η εξέγερση ήταν το κύκνειο άσμα της πολωνικής αντίστασης. Απέτυχε στρατιωτικά, στο πολιτικό πεδίο όμως έκανε αισθητή την ύπαρξη του «μυστικού κράτους» και απέδειξε τη θέληση του πολωνικού λαού να διεκδικήσει την ελευθερία του. Ο στόχος των επαναστατών να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο πολωνικό εθνικό κράτος δεν επιτεύχθηκε. Αντ’ αυτού θα εγκαθιδρυόταν καθεστώς «Λαϊκής Δημοκρατίας». Στα χρόνια του «υπαρκτού σοσιαλισμού» η μνήμη της εξέγερσης θα παρέμενε όμως άσβεστη και θα συντηρούσε ζωντανή την εθνική – πατριωτική παράδοση της χώρας.

* Ο κ. Βάιος Καλογρηάς είναι διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Μάιντς.

 

Η εξέγερση της Βαρσοβίας το 1944

 

  • Με τον Κόκκινο Στρατό να αδρανεί στις παρυφές της πόλης, οι Γερμανοί έπνιξαν στο αίμα τους κατοίκους και ισοπέδωσαν τα πάντα
  • 67 χρόνια πριν
  • Του Βαϊου Kαλογρηα*Η Καθημερινή, 20/2/2011

Το 1944 ήταν πλέον φανερό ότι η Γερμανία έχανε τον πόλεμο και ότι η κατάρρευση του «χιλιετούς» Ράιχ που οραματιζόταν ο «αρχηγός» του, δεν θα αργούσε πολύ. Στο προσκήνιο βρέθηκε πάλι το ακανθώδες «πολωνικό ζήτημα», που είχε «λυθεί» αρχικά με το σύμφωνο Μολότωφ – Ρίμπεντροπ τον Αύγουστο του 1939. Λίγο πριν από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα παιζόταν, αυτήν τη φορά στην πολωνική πρωτεύουσα, ένα άλλο μοιραίο παιχνίδι. Πρωταγωνιστές του δεν θα ήταν ο Γερμανός και ο Σοβιετικός δικτάτορας, αλλά ο πολωνικός λαός, με κύριο διακύβευμα το μεταπολεμικό καθεστώς της χώρας.

Για τους Γερμανούς εθνικοσοσιαλιστές, η Πολωνία ήταν το πρώτο βήμα για την κατάκτηση του πολυπόθητου «ζωτικού χώρου» (Lebensraum).

Μετά τον διαμελισμό της το φθινόπωρο του 1939, τα βορειοδυτικά, «πρωσικά» κυρίως, τμήματά της ενσωματώθηκαν στο Ράιχ, ενώ τα ανατολικά εδάφη της περιήλθαν υπό σοβιετική κατοχή. Η ενδιάμεση περιοχή με τη Βαρσοβία και τη Κρακοβία αποτέλεσε την «Γενική Διοίκηση για τα κατεχόμενα πολωνικά εδάφη» (Generalgouvernement f­r die deutschbesetzteGebiete), με επικεφαλής τον αγέρωχο δικηγόρο Χανς Φρανκ (Hans Frank), ο οποίος και θα τη μεταχειριζόταν ως προσωπικό του φέουδο και τους «υπηκόους» του ως «υπανθρώπους». Η «Γενική Διοίκηση» έγινε το πρώτο εργαστήριο των εθνοφυλετικών πειραμάτων της «αρίας φυλής» στην Ευρώπη – θα επακολουθούσαν τα κατεχόμενα εδάφη της Σοβιετικής Ενωσης.

Σύμφωνα με τα γερμανικά σχέδια, οι Πολωνοί ήταν προορισμένοι για γεωργοί – είλωτες. Ο Χίτλερ είχε διατάξει την εξόντωση της αστικής ελίτ, ώστε ο απλός λαός να στερηθεί την φυσική του ηγεσία. Ενδεικτικό είναι ότι οι Γερμανοί έκλεισαν σχολεία, πανεπιστήμια, επιστημονικά ιδρύματα, θέατρα, μουσεία, βιβλιοθήκες και εφημερίδες, επιδιώκοντας έτσι να υποβιβάσουν το πνευματικό και πολιτιστικό του επίπεδο. Με ιδιαίτερο μίσος στράφηκαν κατά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, την οποία θεωρούσαν εστία του πολωνικού εθνικισμού. Ο κλήρος υπέστη συστηματικές διώξεις και πολλές εκκλησίες έκλεισαν. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην άσκηση της τρομοκρατίας έπαιξαν οι μονάδες της «Υπηρεσίας Ασφαλείας» (Sicherheitsdienst, SD): με βάση ονομαστικές λίστες, δολοφόνησαν χιλιάδες Πολωνούς πολίτες, όπως διανοούμενους, ιερείς, έμπορους, εργάτες και συνδικαλιστές. Επρόκειτο για τις πρώτες μαζικές δολοφονίες αμάχων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

* Ο κ. Βάιος Καλογρηάς είναι διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Μάιντς.