RSS

Category Archives: Βαλκανικοί Πόλεμοι

1912: Ο Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος

Λαϊκή εικόνα που συμβολίζει την παράδοση των Ιωαννίνων στους Έλληνες

Του Ιωαννη Ν. Γρηγοριαδη* Η Καθημερινή, 26/10/2012

Η επέτειος των εκατό χρόνων από την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου και την ένταξη της Θεσσαλονίκης και μεγάλου μέρους της Μακεδονίας και της Ηπείρου στον ελληνικό εθνικό κορμό αποτελεί αφορμή για εορτασμούς αλλά και προβληματισμό. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι απετέλεσαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική και διπλωματική επιτυχία του ελληνικού κράτους από καταβολής του και οδήγησαν στον διπλασιασμό της εκτάσεώς του. Παράλληλα σηματοδότησαν την έναρξη ενός μέχρις εσχάτων αγώνος μεταξύ αφενός της καταρρέουσας και ταυτοχρόνως εκτουρκιζόμενης αυτοκρατορίας και αφετέρου εθνικών κρατών και κινημάτων για τον διαμερισμό των ιματίων της.

Η διαδικασία κατακερματισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε έθνη-κράτη υπήρξε τραυματική και επώδυνη για όλους.

Η πολυεθνικότητα της βαλκανικής και μικρασιατικής ενδοχώρας, ο κοσμοπολιτισμός πόλεων όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, η Θεσσαλονίκη και η Φιλιππούπολη δεν συνήδαν με το κοινό πρόταγμα της εθνικής ομογενοποιήσεως. Εκατομμύρια προσφύγων εκτοπίσθηκαν από τα Βαλκάνια προς τη Μικρά Ασία και αντιστρόφως, ενώ οι συνεχιζόμενες πολεμικές επιχειρήσεις παρείχαν το δικαιολογητικό πλαίσιο για τη διάπραξη φρικτών εγκλημάτων. Ο ρόλος του νικητή και του ηττημένου δεν έμεινε σταθερός. Ο κύκλος που άνοιξε θριαμβευτικώς για την Ελλάδα με τους Βαλκανικούς Πολέμους το 1912-1913 έκλεισε οδυνηρώς το 1922-1923 με τη Μικρασιατική Καταστροφή, τη Συνθήκη της Λωζάννης και τη Σύμβαση Υποχρεωτικής Ανταλλαγής Πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Ο θρίαμβος του ενός εθνικισμού υπήρξε η καταστροφή του άλλου. Το μοντέλο της πολυεθνικής αυτοκρατορίας είχε ηττηθεί ιστορικώς, όχι μόνο στα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή, αλλά και στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Τα έθνη-κράτη ανελάμβαναν πλέον την αποστολή του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού εκσυχρονισμού τους.

Εναν αιώνα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, ωστόσο, είναι ενδιαφέρουσα η διαρκής παρουσία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον δημόσιο διάλογο ως αποδιοπομπαίου τράγου. Είναι συνήθης πρακτική η απόδοση πολλών εκ των δεινών του ελληνικού δημοσίου βίου στην οθωμανική επιρροή. Ακούμε συχνά για «οθωμανικό» ή «μεταοθωμανικό κράτος», για «ρουσφέτια», «μπαχτσίσια», «τιμάρια» και άλλες οθωμανικές –αν και όχι πάντοτε τουρκικές– λέξεις που συμβολίζουν τη διοικητική και πολιτική ανεπάρκεια του νεοελληνικού κράτους. Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι για τα δεδομένα του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα και μέχρι τον 17ο αιώνα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία υπήρξε μάλλον πρότυπο διοικητικής, πολιτικής και οικονομικής οργανώσεως, κάτι που αποδεικνύουν και οι στρατιωτικές της επιτυχίες. Η αργή αλλά αναπόδραστη παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε τη ρίζα της στην αρχική απόρριψη και μετέπειτα ανεπαρκή κατανόηση των οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών διεργασιών που ονομάσθηκαν «νεωτερικότητα» και μετέφεραν έκτοτε τη δυτική Ευρώπη από το περιθώριο στο πηδάλιο της παγκόσμιας ιστορίας. Τα εθνικιστικά κινήματα –μεταξύ των οποίων και το ελληνικό– που φιλοδόξησαν να γκρεμίσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία υπόσχονταν ακριβώς αυτήν την ταχεία μετάβαση στη «νεωτερικότητα».

Η προβληματική πρόσληψη θεμελιωδών στοιχείων της νεωτερικότητος από το ελληνικό κράτος αναδεικνύεται ανάγλυφα στην παρούσα οικονομική και κοινωνική κρίση. Δύο σχεδόν αιώνες μετά την ίδρυση του ελληνικού έθνους-κράτους και έναν σχεδόν αιώνα μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο ατελής εκσυγχρονισμός δεν μπορεί πλέον να αποδίδεται μονοσήμαντα στην ακούσια οθωμανική κληρονομία του νεοελληνικού κράτους. Είθε η επέτειος της εκατοενταετηρίδος των Βαλκανικών Πολέμων να οδηγήσει και σε αναστοχαστικό προβληματισμό, τόσο για τις συνθήκες που οδήγησαν στην ιστορική επιτυχία όσο και για τους λόγους του ελλιπούς εκσυγχρονισμού.

* Ο κ. Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Advertisements
 
 

Tags: ,

Ιστοριογραφικές διαμάχες για τους Βαλκανικούς Πολέμους

  • Δαιμονοποίηση του εχθρού σε βιβλία οθωμανικής προπαγάνδας.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, όπως και τα περισσότερα γεγονότα στα Βαλκάνια, έχουν τόσες πολλές αλήθειες, όσες οι χώρες που συμμετείχαν στις συγκρούσεις. Λόγω της αντίληψης ότι η διδασκαλία της ιστορίας χρησιμοποιήθηκε, μεταξύ άλλων, για να ενθαρρύνει τον πατριωτισμό, είναι δύσκολο να αναμένεται ότι οι διαφορετικές αλήθειες θα αναδιατυπωθούν σε μία κοινή αλήθεια. Τα συγκεκριμένα συμπεράσματα προκύπτουν από την εργασία με θέμα τις ιστοριογραφικές διαμάχες για τους Βαλκανικούς Πολέμους που παρουσίασε ο υποψήφιος διδάκτορας του Τμήματος Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Ζάγκρεμπ, Ίγκορ Ντεσπότ στο διεθνές επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Βαλκάνιοι κόσμοι. Οθωμανικό Παρελθόν και Βαλκανικοί Εθνικισμοί», στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Read the rest of this entry »

 

Οι Συνθήκες των Βαλκανικών Πολέμων

Τα περί «ανεξαρτησίας» της Κρήτης ή νησιών του Αιγαίου είναι φληναφήματα, καθώς οι σχετικές διεθνείς συμφωνίες δεν λήγουν ποτέ
  • Του Αγγελου Μ. Συριγου*Η Καθημερινή, 9/9/2012

Το 2012 συμπληρώνονται 100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων, κατά τους οποίους η Ελλάδα διπλασίασε την εδαφική της έκταση και ενσωμάτωσε στον εθνικό κορμό προαιώνιες κοιτίδες Ελλήνων. Με αφορμή αυτήν την επέτειο, έχει ξεκινήσει εδώ και περίπου τρία χρόνια, διαδικτυακά, μία θορυβώδης προπαγάνδα που εστιάζεται κυρίως στο εδαφικό καθεστώς της Κρήτης. Πρόσφατα, δημοσίευμα λαϊκίστικης αυστριακής εφημερίδας ενέπλεξε και την Ικαρία. Τα διαδικτυακά φληναφήματα αναφέρουν δύο σημεία: είτε την ενεργοποίηση κάποιας ανύπαρκτης ρήτρας στις συνθήκες του 1913 για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικώς με το μέλλον της Κρήτης είτε τη δήθεν λήξη των συνθηκών λόγω παρελεύσεως εκατονταετίας από τη συνομολόγησή τους, που ξαναθέτει επί τάπητος το εδαφικό καθεστώς τους. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on September 10, 2012 in Βαλκανικοί Πόλεμοι

 

Tags: