RSS

Category Archives: Εμφύλιος Πόλεμος

Η άγνωστη συνάντηση Ζαχαριάδη – Χότζα στην Κορυτσά

  • Πώς οργανώθηκε η μυστική σύσκεψη λίγο πριν από τη λήξη του Εμφυλίου και οι ανησυχίες των Τιράνων
ΤΟ ΒΗΜΑ:  19/08/2012
Η άγνωστη συνάντηση Ζαχαριάδη - Χότζα στην Κορυτσά
Αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού στα βουνά της Μακεδονίας
Εξήντα τρία χρόνια μετά τη λήξη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου και τα αλβανικά αρχεία παρέχουν σπάνιο αρχειακό υλικό για τις εξελίξεις της περιόδου αυτής. Το καλοκαίρι του 1949 και ενώ η τύχη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου είχε εν πολλοίς κριθεί, η αλβανική κομμουνιστική ηγεσία επιχειρούσε με κάθε τρόπο να ανταποκριθεί στις αιτήσεις των ελλήνων κομμουνιστών και να βοηθήσει τον αντάρτικο αγώνα, σύμφωνα με τις υποδείξεις της Μόσχας και του Βελιγραδίου, αλλά χωρίς η βοήθεια αυτή να γίνει ευρύτερα αντιληπτή και να υπονομεύσει την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Και αυτό διότι από τις αρχές Απριλίου 1949 η ελληνική κυβέρνηση, με υπόμνημά της προς τις Δυτικές Δυνάμεις, διατύπωνε την ανάγκη μιας κοινής συμμαχικής ναυτικής απόβασης στην Αλβανία με στόχο την εξόντωση των αντάρτικων βάσεων στο εσωτερικό της χώρας, πλην αυτό δεν έβρισκε δεκτικούς τους δυτικούς συμμάχους. Στην Αλβανία ήταν εγκατεστημένος μεγάλος αριθμός σοβιετικών αξιωματούχων ενώ σοβιετικά εμπορικά και στρατιωτικά πλοία εφοδίαζαν την Αλβανία και, στη συνέχεια, το αντάρτικο μέτωπο. Η Αλβανία εξακολουθούσε να αποτελεί την κύρια βάση ανεφοδιασμού στον αγώνα των ανταρτών. Read the rest of this entry »
 

Οι στοιχειωμένες πληγές του Εμφυλίου… Από μια Αγγλίδα που ζει στην Ελλάδα

Του Αχιλλεα Παπαρσενου*Η Καθημερινή, 8/7/2012

SOFKA ZINOVIEFF: The House on Paradise Street, εκδ. Short Books, 2012, σελ. 340 – 12,99 στερλίνες

Οι πληγές του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα όχι μόνο για τους πρωταγωνιστές του, αλλά και για τις επόμενες γενιές, στοιχειώνουν το «Σπίτι στην Οδό Παραδείσου» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός), το πρώτο μυθιστόρημα της Σόφκα Ζινόβιεφ, Αγγλίδας ανθρωπολόγου και συγγραφέως, που ζει στην Ελλάδα. Πρόκειται για το τρίτο βιβλίο της μετά την «Οδό Ευρυδίκης», με τις εμπειρίες της από την εγκατάστασή της στην Ελλάδα το 2001, και την «Κόκκινη Πριγκίπισσα», για τη ζωή της Ρωσίδας γιαγιάς της κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης.

Η συγγραφέας εξιστορεί μια ενδοοικογενειακή σύγκρουση κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του εμφυλίου πολέμου, που σκορπίζει πόνο και μίσος, με θύματα στο τέλος όλα τα μέλη της οικογένειας. Η αφήγηση γίνεται από δύο γυναίκες που γνωρίζονται σε μια κηδεία. Η Αντιγόνη Περηφάνη επιστρέφει στην Αθήνα το 2008 μετά 60 χρόνια πολιτικής εξορίας στη Μόσχα, για να παρευρεθεί στην κηδεία του μοναχογιού της, Νικήτα, γνωστού δημοσιογράφου, που γεννήθηκε στη φυλακή και τον οποίο η μητέρα του αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει σε ηλικία τριών ετών, όταν κατέφυγε στη Σοβιετική Ενωση. Read the rest of this entry »

 
 

Η διαχείριση του τέλους του Εμφυλίου από το ΚΚΕ

Η εντολή Στάλιν για λήξη των επιχειρήσεων και η απόφαση για «το όπλο παρά πόδα»

Του Νικου Mαραντζιδη*Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24/6/2012

Στις 27 Αυγούστου 1948, μετά δηλαδή τις μάχες στον Γράμμο και την υποχώρηση στο Βίτσι, η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση δημιούργησε με τον υπ’ αριθμ. 17 νόμο, το Ανώτατο Πολεμικό Συμβούλιο του ΔΣΕ, που: «εξετάζει τη στρατιωτικο-πολιτική κατάσταση και τα ζητήματα της οργάνωσης και διοίκησης του Στρατού και αποφασίζει για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων». Στην πραγματικότητα, η συγκρότηση του Ανώτατου Πολεμικού Συμβουλίου ήταν απόφαση του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, δύο ημέρες νωρίτερα με στόχο την περιθωριοποίηση του Μάρκου Βαφειάδη, την οργανωτική ανασυγκρότηση και τον στενότερο ακόμη έλεγχο της ηγεσίας του κόμματος πάνω στον ΔΣΕ.

Βασικό αποτέλεσμα αυτής της οργανωτικής ανασυγκρότησης ήταν η μετατροπή του ΔΣΕ σε τακτικό στρατό με Γενικό Αρχηγείο που ήταν οργανωμένο σε τρία επιτελικά Γραφεία και μια σειρά από Διευθύνσεις (Επιμελητεία, Υγειονομικό, Μεταφορές, Οχύρωση, Μηχανικό, Διαφώτιση, Διαβιβάσεις, Κρυπτογραφικό, Υπηρεσία Στρατιωτικής Ασφάλειας και Δικαστικό). Οι μεγάλες μονάδες του ΔΣΕ ήταν οι παρακάτω: 1η Μεραρχία (Θεσσαλία), 2η Μεραρχία (Ρούμελη), 3η Μεραρχία (Πελοπόννησος), 6η Μεραρχία (Κεντρική Μακεδονία), 7η Μεραρχία (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη), 8η Μεραρχία (Ηπειρος), 9η Μεραρχία (Καστοριά), 10η Μεραρχία (Καστοριά), 11η Μεραρχία (Φλώρινα), 24η Ταξιαρχία (Καϊμακτσαλάν). Παρά τις διάφορες δομές που συγκροτήθηκαν (Γενικό Αρχηγείο, Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, Ανώτατο Πολεμικό Συμβούλιο), προκειμένου να εμφανιστεί μία κεντρική δομή στο εσωτερικό της οποίας κατανέμονται ρόλοι και ευθύνες, είναι σαφές πως τα πολεμικά πεπραγμένα περνούσαν στο σύνολό τους από το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ. Read the rest of this entry »

 
 

Η σοβιετική πρόταση για τον Εμφύλιο

Η Μόσχα επιχείρησε να εμπλακεί στα ελληνικά πράγματα με συνδρομή της στη λήξη των μαχών και τη διεξαγωγή εκλογών

63 χρόνια πριν

Του Θαναση Δ. Σφηκα*Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 3/6/2012

Διεργασίες στον ΟΗΕ για το «ελληνικό ζήτημα» της περιόδου του Εμφυλίου Πολέμου καταγράφονται από τις αρχές του 1946 με διαφορετικούς υποκινητές. Η Μόσχα, ειδικά, κυρίως από το 1948 επιθυμούσε να διατηρήσει τις προσβάσεις της στην Ελλάδα μέσω μιας διπλωματικής διευθέτησης. Οι σοβιετικές προσπάθειες έλαβαν τη μορφή ανεπίσημων βολιδοσκοπήσεων προς τους Αμερικανούς και τους Βρετανούς· αυτοί όμως δεν έδωσαν συνέχεια, ενώ από τις αρχές του 1949 η ραγδαία αποδυνάμωση του ΔΣΕ ενίσχυσε την αδιαλλαξία των κυβερνήσεων της Αθήνας, του Λονδίνου και της Ουάσιγκτον.

Στις 20 Απριλίου 1949 το ΚΚΕ απηύθυνε έκκληση στον ΟΗΕ για τον τερματισμό του Εμφυλίου, διαβεβαιώνοντας ότι ήταν έτοιμο για «τις πιο μεγάλες υποχωρήσεις». Η ελληνική κυβέρνηση αδιαφόρησε, δηλώνοντας ότι οι αντάρτες του ΔΣΕ έπρεπε πρώτα να καταθέσουν τα όπλα, ενώ το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών επισήμανε ότι αυτή ήταν η εικοστή πρώτη ειρηνευτική πρόταση του ΚΚΕ από το 1946.

Η έκκληση είχε ίχνη απόγνωσης, για την οποία υπήρχαν βάσιμοι λόγοι. Ο Στάλιν ανησυχούσε ότι η επ’ άπειρον παράταση της σύγκρουσης στην Ελλάδα και η δυνατότητα του ΔΣΕ να διασχίζει την ελληνοαλβανική μεθόριο ίσως προκαλούσαν εισβολή των δυτικών δυνάμεων στην Αλβανία, η οποία, μετά την αποβολή της Γιουγκοσλαβίας από την Κομινφόρμ τον Ιούνιο του 1948, αποτελούσε τη μοναδική πρόσβαση των Σοβιετικών στη Μεσόγειο. Στις αρχές Απριλίου 1949, λίγες ημέρες αφότου η ελληνική κυβέρνηση είχε ζητήσει από τους Δυτικούς στρατιωτική επέμβαση κατά της Αλβανίας, η Μόσχα πληροφόρησε τον Ζαχαριάδη ότι όλες οι επιχειρήσεις του ΔΣΕ έπρεπε να τερματιστούν ώς τις αρχές Μαΐου. Ο ΔΣΕ άρχισε τις προετοιμασίες για αποχώρηση, αλλά τότε ακριβώς (αρχές Μαΐου) ο Ζαχαριάδης ενημέρωσε το επιτελείο του ότι η κατάσταση είχε μεταβληθεί προσωρινά και ότι ο ΔΣΕ θα συνέχιζε τις επιχειρήσεις. Η μεταστροφή επήλθε επειδή ξαφνικά διαφάνηκε το ενδεχόμενο νέων διεθνών επαφών, και όσο αυτές θα διαρκούσαν, έπρεπε να αποτραπεί η εντύπωση ότι ο ΔΣΕ, ανεπανόρθωτα εξαντλημένος, εκλιπαρούσε για ειρήνη. Read the rest of this entry »

 
 

Οι συμμαχικές κυβερνήσεις του Εμφυλίου

Οι ΗΠΑ απαίτησαν ευρύτερη πολιτική συναίνεση με την απειλή διακοπής της βοήθειας στην Ελλάδα

Της Κωνσταντινας Ε. Μποτσιου*Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 10/6/2012

Οταν εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν, στις 12 Μαρτίου 1947, ήταν εμφανές ότι η Ελλάδα θα κατέρρεε χωρίς ξένη βοήθεια. Κρίσιμο παράγοντα για την αμερικανική στήριξη αποτελούσε η βούληση των ίδιων των Ελλήνων να αντισταθούν στην κομμουνιστική πίεση. Αν, αντιθέτως, ο κομμουνισμός αποτελούσε πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα, θα απέβαιναν μάταιες οι οικονομικές θυσίες που απαιτούσε από τους Αμερικανούς πολίτες το πρόγραμμα αρωγής και, άρα, το Κογκρέσο δεν νομιμοποιούνταν να τις εγκρίνει.

Καθρέφτης της λαϊκής βούλησης ήταν η ελληνική Βουλή. Είχε προέλθει με απλή αναλογική από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946 σε συνθήκες αποχής της κομμουνιστικής Αριστεράς και ορισμένων άλλων μικρών κομμάτων. Κηρύσσοντας «πανστρατιά» κατά του κομμουνιστικού κινδύνου, το Λαϊκό Κόμμα είχε εξασφαλίσει μονοπαραταξιακή κυβερνητική αυτοδυναμία (διέθετε 206 στις 354 έδρες) με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Τσαλδάρη (18 Απριλίου 1946). Η «πανστρατιά» εξυπηρέτησε την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β΄ με το δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου 1946 ως εγγυητή της εθνικής ενότητας κατά του κομμουνισμού, αλλά αποδείχθηκε κενό γράμμα στην ουσία της διακυβέρνησης. Αντιθέτως, κυριάρχησαν η ευνοιοκρατία, η διαφθορά, η διασπάθιση δημοσίων πόρων και η παντελής έλλειψη κεντρικού συντονισμού με σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και τη Δικαιοσύνη. Τόσο φιλοσοβιετικές όσο και φιλοδυτικές δυνάμεις κατήγγειλαν βάσιμα ότι τα αντιδημοκρατικά μέτρα διευκόλυναν τη στρατολόγηση ανταρτών. Read the rest of this entry »

 
 

Tags:

Ο ελληνικός Εμφύλιος και το διεθνές κομμουνιστικό σύστημα

Καθοριστική για τον ΔΣΕ η παροχή όπλων και εφοδίων από το ανατολικό μπλοκ
  • Του Νικου Mαραντζιδη* Η Καθημερινή, Kυριακή, 8 Aπριλίου 2012

Από τα τέλη του 1945, ο Ζαχαριάδης αναζητούσε τους νέους όρους μιας κομμουνιστικής επανάστασης, εκκινώντας αυτή τη φορά από την αναζήτηση της υλικής υποστήριξης του διεθνούς κομμουνιστικού συστήματος, προκειμένου να οργανωθεί σε συστηματικότερη βάση η επικείμενη εξέγερση. Στις αρχές του 1946, μια αποστολή του ΚΚΕ με επικεφαλής τον Μήτσο Παρτσαλίδη έφτασε στη Μόσχα, προκειμένου να ζητήσει υλική και πολιτική συμπαράσταση. Οι Σοβιετικοί, τη χρονική εκείνη στιγμή, εξακολουθούσαν να μην έχουν ξεκαθαρίσει ποια στρατηγική θα ακολουθούσαν. Σταδιακά τα πράγματα απέκτησαν μεγαλύτερη ταχύτητα και άλλη τροπή. Οπως περιγράφει ο ιστορικός Φ. Ηλιού, το ταξίδι του Ζαχαριάδη στην Τσεχοσλοβακία τον Μάρτιο του 1946, οι συναντήσεις του με τον Τίτο και η μυστική επαφή του με τον Στάλιν στην Κριμαία αργότερα, είχαν ως βασικό στόχο τη διερεύνηση της δυνατότητας της ενίσχυσης του ένοπλου αγώνα από το διεθνές κομμουνιστικό σύστημα. Οι απαντήσεις που έλαβε ήταν θετικές. Τον Απρίλιο του 1946, στη συνάντησή του με τον Βούλγαρο ηγέτη Δημητρόφ στη Σόφια, ο Ζαχαριάδης διατυπώνει συγκεκριμένα αιτήματα που διαβιβάζονται στη Μόσχα την επόμενη κιόλας μέρα. Ο Ζαχαριάδης ζητάει να εγκρίνουν οι Σοβιετικοί τη δημιουργία στη Γιουγκοσλαβία, την Αλβανία και τη Βουλγαρία κέντρων εκπαίδευσης ανταρτών. Ζητάει επίσης πολεμικά εφόδια, εκδοτικούς μηχανισμούς, χαρτί και μικροφωνικές εγκαταστάσεις. Read the rest of this entry »

 
 

Tags:

Τα πρόσωπα που «σφράγισαν» τον Εμφύλιο Πόλεμο

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Μπορεί ο Αρης Βελουχιώτης να επέλεξε να θέσει τέρμα στη ζωή του στις 16 Ιουνίου 1945, όταν βρέθηκε περικυκλωμένος από δυνάμεις της Εθνοφυλακής που είχαν σπεύσει στη Μεσούντα του Αχελώου να τον συλλάβουν, αλλά η πλειονότητα των Ελλήνων τον ανακηρύσσει ως την πλέον χαρακτηριστική προσωπικότητα του Εμφυλίου Πολέμου, ο οποίος ιστορικά εκτυλίχθηκε το διάστημα 1946-1949.

  • Τα ευρήματα

Ετσι, ως πρόσωπα που ταυτίζονται με τον Εμφύλιο, το 67,6% αναδεικνύει τον Βελουχιώτη, το 30,6% τον Ναπολέοντα Ζέρβα και το 33,4% τον γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη. Η ελληνική κοινωνία, «έχει πλέον την άποψη πως ο Εμφύλιος ξεκίνησε ήδη από την περίοδο της γερμανικής κατοχής, με τις συγκρούσεις μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων», είπε στην «Κ» ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Ν. Μαραντζίδης, εξηγώντας τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας με θέμα τον Εμφύλιο που διενήργησε η Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 14 – 18 Δεκεμβρίου 2009 σε πανελλαδικό δείγμα 750 ατόμων, εντάσσεται στη συγκυρία των εξήντα χρόνων από το πέρας του ελληνικού Εμφυλίου, επισημαίνουν οι ερευνητές (Ν. Μαραντζίδης, Ι. Κωνσταντινίδης).

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 77% δηλώνει πως γνωρίζει σε «μεγάλο» και «αρκετό» βαθμό τα γεγονότα του Εμφυλίου, ενώ το 60% υποστηρίζει πως ενδιαφέρεται για τον σχετικό διάλογο, και μάλιστα ανεξαρτήτως ηλικίας. Πρόκειται για ένδειξη πως η συζήτηση για το τι συνέβη τότε «θα διαιωνιστεί και στις επόμενες γενιές», κατά τους ερευνητές.

  • Απόδοση ευθυνών

Καθώς, όμως, στην ερώτηση «ποιος ευθύνεται περισσότερο για το ξέσπασμα του Εμφυλίου», οι νεότεροι των σαράντα τεσσάρων ετών (σε ποσοστά 33%-42%) αποδίδουν από κοινού ευθύνη στις ξένες και εγχώριες πολιτικές δυνάμεις (έναντι 48%-51% των πιο ηλικιωμένων που αποδίδουν ευθύνες εξ ολοκλήρου στις ξένες δυνάμεις), αποδεικνύεται πως η ελληνική κοινωνία «ωριμάζει και απομακρύνεται από τον μύθο πως οι ξένοι μάς έβαλαν να πολεμήσουμε», σημείωσε ο κ. Μαραντζίδης. Αντίστοιχα, στις ηλικιακές ομάδες είκοσι πέντε έως σαράντα τεσσάρων ετών, τα δύο τρίτα των ερωτωμένων αποδίδουν εξίσου ευθύνες στην ελληνική Αριστερά και Δεξιά, τη στιγμή που οι άνω των εξήντα πέντε καταλήγουν κατά 31% πως φταίει η Αριστερά. «Μετά την πρώτη μετεμφυλιακή περίοδο, όταν για όλα έφταιγε η Αριστερά, και την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο, όταν για όλα έφταιγε η Δεξιά, πλέον ισορροπούμε», σχολίασε ο κ. Μαραντζίδης. Πάντως, μεταξύ όσων αυτο-τοποθετούνται ως αριστεροί, μόνο το 27% δηλώνει πως θα ήταν καλύτερα εάν είχε κερδίσει τον Εμφύλιο το ΚΚΕ, ενώ το 22% δηλώνει πως ήταν καλύτερα που κέρδισε ο Παπάγος και το 51% προτιμάει να μην απαντήσει.

Οι γνώμες για τις συνέπειες του Εμφυλίου, ωστόσο, είναι μοιρασμένες, καθώς το 53% των ερωτηθέντων υιοθετεί την άποψη ότι ο διχασμός του Εμφυλίου έχει ξεπεραστεί σήμερα, ενώ το 42% πιστεύει πως ο διχασμός αυτός αντικατοπτρίζεται στο σύγχρονο πολιτικό ανταγωνισμό.

  • «Τα ταμπού πέφτουν»

Κατά τον κ. Μαραντζίδη, πάντως, η ελληνική κοινωνία περνάει στο στάδιο όπου ο Εμφύλιος αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη μετριοπάθεια και συναινετικά, ως ένα πολύπλοκο ιστορικό γεγονός. «Φαίνεται πως σιγά – σιγά τα ταμπού για τον Εμφύλιο πέφτουν», παρατήρησε ο ίδιος.

  • Της Ζωγιας Kουταλιανου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/01/2010
 
Leave a comment

Posted by on January 2, 2010 in Εμφύλιος Πόλεμος