RSS

Category Archives: ΕΣΣΔ

Η μελέτη των διώξεων στην ΕΣΣΔ

  • Του Βασιλη Τσενκελιδη*Η Καθημερινή, 22/12/2013

Το έργο του ομογενούς Ivan Tzouha για τις διώξεις που έγιναν τη σταλινική περίοδο κατά της ελληνικής μειονότητας αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για τους ερευνητές. Η απαρχή των μελετών για τα θέματα αυτά ξεκίνησε από Ρώσους ιστορικούς αμέσως μετά το 1956, όποτε και έγινε το περίφημο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ για να μειωθούν στη συνέχεια κατά τη λεγόμενη «περίοδο της στασιμότητας». Ομως, στο τέλος της δεκαετίας του ’80 το ενδιαφέρον για τη σκληρότητα των μέτρων της πολιτικής που ακολούθησε η ηγεσία του κόμματος, ξαναβρήκε πρόσφορο έδαφος. Η ελεύθερη πρόσβαση στα κρατικά αρχεία επέτρεψε την ουσιαστική και εις βάθος μελέτη της κύριας φάσης των μαζικών εξοντώσεων του αθώου και άμαχου πληθυσμού κατά τις δεκαετίες του ’30 και του ’40. Read the rest of this entry »

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on December 22, 2013 in ΕΣΣΔ

 

Tags: ,

Ο σκληρός Δεκέμβρης του ’37

  • Δεκαπέντε χιλιάδες συλλήψεις σήμαναν την αρχή των σταλινικών διώξεων κατά των Ελλήνων της Σοβιετικής Ενωσης
  • Του Βλαση Αγτζιδη*Η Καθημερινή, 22/12/2013

Ο Δεκέμβρης του ’37 υπήρξε ο μοιραίος μήνας για τους Eλληνες της Σοβιετικής Eνωσης, όταν στοχοποιήθηκαν με εθνικά κριτήρια ως «εχθροί του λαού». Με το Διάταγμα-Ντιρεκτίβα 50205 του Nικολάι Γιεζόφ, Επιτρόπου Κρατικής Ασφάλειας (NKVD), ξεκίνησε η «Ελληνική Επιχείρηση» («Gretseskayia Operatsia»). Δεκαπέντε χιλιάδες που ανήκαν σ’ όλες τις εθνοτοπικές ομάδες του ελληνισμού της ΕΣΣΔ (Πόντιοι, Μαριουπολίτες, παλιοί μετανάστες από τα Βαλκάνια, κομμουνιστές πολιτικοί φυγάδες απ’ την Ελλάδα) θα συλληφθούν. Παρότι η «Ελληνική Επιχείρηση» ήταν η 13η κατά σειρά των αντίστοιχων επιχειρήσεων κατά των εθνικών μειονοτήτων, υπήρξε η πλέον αιματηρή εφόσον εκτελέστηκε το 90% των συλληφθέντων για να καλυφθεί το κεντρικό πλάνο της σταλινικής ηγεσίας.

Πώς όμως μεταμορφώθηκε η εθνική πολιτική των μπολσεβίκων από πολυπολιτιστική σε εκρωσιστική; Γιατί θεωρήθηκαν τα εθνικά χαρακτηριστικά και η πολιτισμική ταυτότητα στοιχείο νομιμοφροσύνης προς το καθεστώς και κατέλαβαν τη θέση των πολιτικών και κοινωνικών κριτηρίων με τα οποία αντιμετώπιζαν έως τότε τους κυριαρχούμενους πληθυσμούς; Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on December 22, 2013 in ΕΣΣΔ

 

Tags: ,

Στη δημοσιότητα μυστικές συνομιλίες του προέδρου Νίξον

Δόθηκαν χθες στη δημοσιότητα και οι τελευταίες μυστικές καταγραφές συνομιλιών του προέδρου των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον στον Λευκό Οίκο διάρκειας 340 ωρών, που καλύπτουν την περίοδο από τις 9 Απριλίου μέχρι και τις 12 Ιουλίου 1973, η οποία χαρακτηρίσθηκε από το τέλος του πολέμου του Βιετνάμ, τις εξελίξεις του σκανδάλου Γουότεργκέϊτ, την σινο-αμερικανική προσέγγιση και την ύφεση στις σχέσεις των ΗΠΑ με τη Σοβιετική Ενωση.

Αν και οι περισσότερες συνομιλίες που αφορούν το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ έχουν δοθεί στη δημοσιότητα κατά το παρελθόν, το ηχογραφημένο υλικό που αποδεσμεύθηκε χθες από την Εθνική Υπηρεσία Αρχείων και Καταγραφών θα δώσει την ευκαιρία στους ιστορικούς να καταγράψουν δύο τηλεφωνήματα που έλαβε ο Ρίτσαρντ Νίξον την 30ή Απριλίου, την ημέρα της ομιλίας του κατά την οποία αρνήθηκε κάθε εμπλοκή στις μυστικές παρακολουθήσεις των γραφείων του Δημοκρατικού Κόμματος στο Γουότεγκεϊτ, την ώρα που στελέχη του Λευκού Οίκου παραιτούνταν ή απομακρύνονταν, ενώ η επιτροπή της Γερουσίας συνέχιζε πυρετωδώς τη διερεύνηση του σκανδάλου που θα οδηγούσε στην παραίτησή του. Εκείνη την ημέρα, δύο μελλοντικοί πρόεδροι των ΗΠΑ, ο Ρόναλντ Ρέιγκαν και ο Τζορτζ Μπους τηλεφώνησαν στον Νίξον για να τού εκφράσουν την υποστήριξή τους. Read the rest of this entry »
 
 

Το πραξικόπημα – οπερέτα και η διάλυση της ΕΣΣΔ

  • Για τρεις μέρες έκαναν την εμφάνισή τους τεθωρακισμένα στους δρόμους της Μόσχας και άλλων πόλεων, υπό την καθοδήγηση των παλαιών αφεντικών -ως πρόβα- για τη νέα διανομή ρόλων

Συνηθίζεται να γράφεται ότι στις 19 Αυγούστου 1991 ξέσπασε το πραξικόπημα στη Σοβιετική Ενωση, που είχε οργανωθεί από μία ομάδα ανώτατων στελεχών της κυβέρνησης, του κομματικού και κρατικού μηχανισμού. Οι πραξικοπηματίες σκόπευαν να αντικαταστήσουν τον πρόεδρο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και ν’ αναλάβουν οι ίδιοι τα ηνία της χώρας.

Υπό τη σκέπη της ρωσικής σημαίας, ανεβασμένος στο τανκ, ο Γιέλτσιν βγάζει λόγο στο συγκεντρω-μένο πλήθος (19/8/1991)

Υπό τη σκέπη της ρωσικής σημαίας, ανεβασμένος στο τανκ, ο Γιέλτσιν βγάζει λόγο στο συγκεντρω-μένο πλήθος (19/8/1991)

Την ίδια περίοδο ο Γκορμπατσόφ με την οικογένειά του έκαναν διακοπές στο Φόρος της Κριμαίας. Ο πρόεδρος της ΕΣΣΔ αντιλήφθηκε την εκδήλωση του πραξικοπήματος το απόγευμα της 18ης Αυγούστου. Κατ’ αρχάς στις 4.50 μ.μ. κατάλαβε ότι η τηλεφωνική του σύνδεση με τον έξω κόσμο είχε διακοπεί.

Στις 5.00 μ.μ. ο Γκορμπατσόφ πληροφορήθηκε ότι μια ομάδα, αποτελούμενη από τον Μπακλάνοφ, «κύριο υπεύθυνο του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος», τον Σένιν, μέλος του Πολιτικού Γραφείου και γραμματέα της Κ.Ε. του Κομμουνιστικού Κόμματος, τον Βαρένικοφ, αρχηγό του στρατού ξηράς, τον Μπόλντιν, αρχηγό της προεδρικής διοίκησης, και τον Πλεχάνοφ, αρχηγό της υπηρεσίας προστασίας της Κα Γκε Μπε, μόλις είχε φτάσει στην προεδρική ντάτσα και ζητούσε να συνομιλήσει μαζί του. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on August 30, 2013 in ΕΣΣΔ

 

Οι Σοβιετικοί αποκτούν την ατομική βόμβα

  • Τα πυρηνικά όπλα υπήρξαν άρρηκτα συνδεδεμένα με τον Ψυχρό Πόλεμο
  • 63 χρόνια πριν
  • Του Διονυση Xουρχουλη*Η Καθημερινή, 4/8/2012

Πριν αναφερθούμε στο σοβιετικό πρόγραμμα κατασκευής της ατομικής βόμβας, πρέπει να προβούμε σε δύο γενικότερες διαπιστώσεις: πρώτον, ότι η ατομική εποχή ξεκίνησε πριν από την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, και συγκεκριμένα μεσούντος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν τρεις δυνάμεις (ΗΠΑ, Βρετανία και ΕΣΣΔ), σε διαφορετικό βαθμό και ένταση, αποφάσισαν να προχωρήσουν στην κατασκευή της ατομικής βόμβας (η ναζιστική Γερμανία εγκατέλειψε το 1942 τα όποια σχέδια για την απόκτηση του όπλου). Δεύτερον, ότι τα πυρηνικά όπλα υπήρξαν τόσο άρρηκτα συνδεδεμένα με τον Ψυχρό Πόλεμο, ώστε πρακτικά καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής κάθε απόπειρα διαχωρισμού των δύο. Ερωτήματα όπως αν τα πυρηνικά όπλα προκάλεσαν τον Ψυχρό Πόλεμο ή αν η κούρσα των πυρηνικών εξοπλισμών υπήρξε συνέπεια του Ψυχρού Πολέμου παρά αίτιό του ή, επίσης, αν τα πυρηνικά όπλα συνέβαλαν στην κλιμάκωσή του ή, αντιθέτως, συνέβαλαν στο να αποτρέψουν τη μετατροπή του Ψυχρού Πολέμου σε θερμή γενική σύρραξη έχουν αποτελέσει, και εξακολουθούν να αποτελούν, αντικείμενο έρευνας και αντιδικίας ανάμεσα σε ιστορικούς, διεθνολόγους και πολιτικούς επιστήμονες. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on August 5, 2012 in ΕΣΣΔ

 

Tags: ,

100 χρόνια «Πράβδα»

Η εφημερίδα που ίδρυσε ο Λένιν συνεχίζει να είναι όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσίας και να αντιπολιτεύεται τον Πούτιν

100 χρόνια «Πράβδα»

Εκατό χρόνια ζωής συμπλήρωσε – με μικρή διακοπή – το Σάββατο 5 Μαΐου η «Πράβδα», η εφημερίδα του κόμματος των μπολσεβίκων, όταν πρωτοεκδόθηκε από τον Λένιν το 1912 και δημοσιογραφικό όργανο της Σοβιετικής Ενωσης αργότερα.

Σήμερα είναι η εφημερίδα του ρωσικού ΚΚ, «με σαφή αντιπολιτευτική γραμμή», δηλώνει ο διευθυντής της Μπορίς Κομότσκι, με την ίδια διάταξη ύλης που είχε και η σοβιετική, αλλά σε μικρό σχήμα και μόνο με 20 σελίδες. Ωστόσο, κάτω από τον τίτλο της, στον οποίο είναι «κολλημένα» – όπως η σοβιετική «Πράβδα» – τα τρία τιμητικά μετάλλια που έλαβε από το σοβιετικό καθεστώς, αναγράφεται το «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε».

Ο Μπορίς Γέλτσιν έκλεισε το 1991 την «Πράβδα», στη συνέχεια μια ελληνική εκδοτική επιχείρηση την αγόρασε ελπίζοντας σε διεθνή διαφήμιση, αλλά σύντομα την εγκατέλειψε. Τελικά το 1997 την αγόρασε το ρωσικό ΚΚ.
Στα γραφεία της στη Μόσχα – πάντοτε στην οδό Πράβδα – υπάρχουν πίνακες και φωτογραφίες του Λένιν, προτομές του Στάλιν και σειράς σοβιετικών προσωπικοτήτων.

Αλλά το συντακτικό προσωπικό της δεν ξεπερνά τα 23 άτομα, η ειδησεογραφία της, βεβαιώνει ο κ. Κομότσκι, στηρίζεται «πάντοτε σε αληθινά στοιχεία» – «Πράβδα» στα ρωσικά σημαίνει αλήθεια – και η κυκλοφορία της μόλις φθάνει τις 100.000 φύλλα (η σοβιετική «Πράβδα» τυπωνόταν σε 12 εκατομμύρια, πουλιόταν σχεδόν υποχρεωτικά αλλά διαβαζόταν μόλις από 100.000 πολίτες, «επειδή ήταν ανιαρή και καθόλου ενημερωτική», όπως ομολογούσαν ακόμη και υψηλά κομμουνιστικά στελέχη).

 
Leave a comment

Posted by on May 6, 2012 in ΕΣΣΔ

 

Tags:

Η σοβιετική πολιτική μετά τον πόλεμο

Προτεραιότητα του Στάλιν παρέμενε η ενίσχυση της ασφάλειας της ΕΣΣΔ, παρά η εξάπλωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας

Του Διονύση Χουρχούλη*

Ενα από τα κύρια ερωτήματα της βιβλιογραφίας των διεθνών σχέσεων, της πολιτικής επιστήμης και της διεθνούς ιστορίας είναι αν η κινητήριος δύναμη της σοβιετικής υψηλής στρατηγικής κατά το πρώιμο στάδιο του Ψυχρού Πολέμου υπήρξε, πρωτίστως, η προώθηση του κρατικού συμφέροντος (με κυριότερο την ασφάλεια) ή η εξάπλωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Τα πορίσματα της σύγχρονης έρευνας συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι ο Στάλιν και οι συνεργάτες του, παρότι συχνά έτειναν να ερμηνεύουν τις γεωπολιτικές, στρατιωτικές, οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις υπό το πρίσμα της μαρξιστικής-κομμουνιστικής ιδεολογίας, ωστόσο δρούσαν με πρωταρχικό στόχο την προώθηση των συμφερόντων της ΕΣΣΔ. Εκείνα (με πρώτο και κύριο την αύξηση της σοβιετικής ισχύος και ασφάλειας) δεν ήταν απαραιτήτως συνυφασμένα με την επέκταση της κομμουνιστικής ιδεολογίας.

  • Παγίωση του ελέγχου στην Ανατολική Ευρώπη

Ηδη πριν εκπνεύσει η δεκαετία του 1930, ακόμα και ορκισμένοι ιδεολογικοί αντίπαλοι του κομμουνισμού (περιλαμβανομένου του Χίτλερ) θεωρούσαν τον Στάλιν «συντηρητικό» παρά επαναστατικό ηγέτη, που έτεινε να μετατρέψει την ΕΣΣΔ σε «εθνικό και φυσιολογικό κράτος» όπου θα επικρατούσε ένα είδος «σλαβομοσχοβίτικου εθνικισμού». Η θανάσιμη ιδεολογική αντιπαλότητα ανάμεσα στον ναζισμό και τον κομμουνισμό δεν στάθηκε εμπόδιο στην υπογραφή του Συμφώνου Μολότωφ-Ρίμπεντροπ το 1939. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης της Τεχεράνης, τον Νοέμβριο του 1943, ο Σοβιετικός ηγέτης ανέφερε στον Βρετανό πρωθυπουργό Ουίνστον Τσώρτσιλ την πρόθεσή του να επιβάλει στη Φινλανδία εδαφικές «διευθετήσεις» και την πληρωμή αποζημίωσης. Οταν ο Τσώρτσιλ αντέδρασε, υπενθυμίζοντας στον συνομιλητή του το σύνθημα των μπολσεβίκων κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου «όχι προσαρτήσεις, όχι πολεμικές αποζημιώσεις», ο Στάλιν απάντησε σκωπτικά «μα σου είπα, έχω γίνει συντηρητικός». Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on September 4, 2011 in ΕΣΣΔ