RSS

Category Archives: ΕΣΣΔ

ΡΩΣΙΑ – 9 ΜΑΗ. Αντικομμουνισμός και προσπάθεια καπηλείας της Νίκης της ΕΣΣΔ

ΝΑΤΟικές δυνάμεις για πρώτη φορά θα παρελάσουν στην Κόκκινη Πλατεία

Συνέντευξη Τύπου στην εφημερίδα «ΙΖΒΕΣΤΙΑ» έδωσε ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Ντ. Μεντβέντιεφ, μ’ αφορμή τα 65 χρόνια της Αντιφασιστικής Νίκης. Εκεί, βασικά, με την επίκληση του φόβου ενός νέου καταστρεπτικού παγκόσμιου πολέμου, επεδίωξε για άλλη μια φορά να «πλασάρει» την ιδέα των «νέων μηχανισμών ασφάλειας», που κατά τη γνώμη του θα πρέπει να διαμορφωθούν. Οπως είναι γνωστό, σ’ αυτούς τους «νέους» μηχανισμούς η Ρωσία επιδιώκει να αναλάβουν ρόλο «ρυθμιστή» κι «εγγυητή», εκτός των κρατών που συμμετέχουν στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και Συνεργασίας στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), οι διάφορες ιμπεριαλιστικές ενώσεις, όπως: το ΝΑΤΟ και ο Οργανισμός του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΣΣΑ), η ΕΕ και η Κοινοπολιτεία των Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ), η Ευρασιατική Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) κ.ά.Η επαναφορά των παραπάνω ρωσικών προτάσεων από τον Πρόεδρο της Ρωσίας, με αφορμή τα 65 χρόνια από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν είναι τυχαία. Σχετίζεται με την επιδίωξη της σημερινής αστικής εξουσίας στη Ρωσία να χρησιμοποιήσει τις συμμαχίες που έχει συγκροτήσει στο έδαφος της πρώην ΕΣΣΔ (ΟΣΣΑ, ΚΑΚ, ΕΟΚ κ.ά.) ώστε να διασφαλίσει και να ενισχύσει τις θέσεις της στους διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς, συνολικά στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Με την ευκαιρία όμως αυτής της συνέντευξης ο Μεντβέντεφ για άλλη μια φορά «τσαλαβούτησε» στα ζητήματα της Ιστορίας. Εκεί, δίπλα σε σωστά πράγματα, όπως για τον αναντικατάστατο ρόλο του Κόκκινου Στρατού και των θυσιών του σοβιετικού λαού στη Νίκη του φασισμού, επιτέθηκε για άλλη μια φορά στον εμπνευστή και καθοδηγητή αυτής της μεγαλειώδους Νίκης. Ετσι αναφέρθηκε με απαξίωση στην ΕΣΣΔ, χαρακτηρίζοντάς την «ολοκληρωτικό καθεστώς» και «δικτατορία», ενώ πρόσθεσε πως «ο Στάλιν έκανε μια μάζα εγκλημάτων κατά του ίδιου του λαού του». Μεταξύ άλλων «ανακύκλωσε» με έμμεσο τρόπο την γκαιμπελική προπαγάνδα για το Κατίν.

Ούτε και αυτή η απροκάλυπτα αντικομμουνιστική χροιά της τοποθέτησης του Μεντβέντεφ, που ρίχνει «νερό στο μύλο» της παγκόσμιας επιχείρησης διαστρέβλωσης της Ιστορίας, είναι τυχαία. Εχει να κάνει με την επιδίωξη της σημερινής εξουσίας να αμαυρώσει τη σοβιετική εξουσία, το ΚΚ, την ηγεσία του και ταυτόχρονα να καπηλευθεί τη σημασία και το περιεχόμενο της Νίκης, που κάτω από την καθοδήγηση του ΚΚ πέτυχε ο σοβιετικός λαός. Η όλη προσπάθεια συνδέεται με τα σχέδια αναβάθμισης της θέσης της Ρωσίας στους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς κι αυτό πλέον φαίνεται όχι μόνον από τις δηλώσεις, τις προτάσεις και τις κινήσεις της ηγεσίας της, αλλά και σε επίπεδο συμβολισμών.

Ετσι στη φετινή παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν για πρώτη φορά στρατιωτικά σώματα χωρών του ΝΑΤΟ. Ταυτόχρονα, οι ρωσικές αρχές φρόντισαν να καλύψουν το Μαυσωλείο του Λένιν με μια τεράστια τρίχρωμη σημαία της σημερινής Ρωσίας. Να σημειώσουμε πως αυτή τη σημαία χρησιμοποίησαν οι συνεργάτες των ναζί, ο λεγόμενος «Ρωσικός απελευθερωτικός στρατός» του προδότη στρατηγού Βλάσοφ. Αυτή η τρίχρωμη σημαία ήταν ένα από τα πολλά λάβαρα που πέταξαν οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού μπροστά στο Μαυσωλείο του Λένιν, μαζί με τις άλλες σημαίες και λάβαρα των νικημένων ναζιστικών ορδών, κατά τη διάρκεια της παρέλασης της Νίκης, πριν 65 χρόνια. Σήμερα η ίδια σημαία θα κυριαρχεί στην Κόκκινη Πλατεία, δίπλα στα κόκκινα ιστορικά λάβαρα που θα παρελάσουν μπροστά της.

Δεν πρόκειται για την παράκρουση αυτών που κυβερνάνε. Το αντίθετο! Πρόκειται για ελιγμό, αφού δεν μπορούν να κάνουν τώρα μια πλήρη στροφή απορρίπτοντας ό,τι μπορεί να θυμίσει την ΕΣΣΔ και τον ηρωισμό του λαού της. Ηδη, ωστόσο, ο πρώην δήμαρχος της Μόσχας, Γ. Ποπόφ, ζήτησε την ηθική αποκατάσταση του «αγωνιστή της ελευθερίας» Βλάσοφ. Οπως έγραφε πρόσφατα η εφημερίδα «Τρουντοβάγια Ρωσία», του Κομμουνιστικού Εργατικού Κόμματος Ρωσίας: «Ο συλλογικός Βλάσοφ, δηλαδή η ρωσική αστική τάξη κινείται ήδη προς αυτήν την κατεύθυνση».

  • Ε.Β., ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 9 Μάη 2010
 
Leave a comment

Posted by on May 9, 2010 in ΕΣΣΔ

 

Ο Πόλεμος του Χειμώνα

https://i1.wp.com/www1.rizospastis.gr/getImage.do
Η επίθεση της ΕΣΣΔ κατά της Φινλανδίας έληξε με τεράστιες απώλειες για τον Κόκκινο Στρατό 71 χρόνια πριν

Επιμέλεια: Στεφανος Xελιδονης

Τρεις μήνες μετά την κήρυξη πολέμου κατά της Γερμανίας και στο πνεύμα του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, η ΕΣΣΔ επιτέθηκε στη Φινλανδία στις 30 Νοεμβρίου 1939. Ο Ιωσήφ Στάλιν εγκαινίασε έτσι την αλλαγή στη σοβιετική εξωτερική πολιτική, η οποία ήθελε την ΕΣΣΔ να επανακτά τις χαμένες επαρχίες της τσαρικής αυτοκρατορίας. Παρ’ όλο που οι Σοβιετικοί είχαν τριπλάσιους στρατιώτες από τους Φινλανδούς, τριάντα φορές περισσότερα αεροσκάφη και εκατονταπλάσια τεθωρακισμένα οχήματα, οι εκκαθαρίσεις του Στάλιν είχαν διαλύσει το ηθικό και την αποτελεσματικότητα του Κόκκινου Στρατού. Αντιθέτως, το ηθικό των Φινλανδών ήταν ακμαιότατο. Το έδαφος της Φινλανδίας, γεμάτο βάλτους και δάση, και με λιγοστούς δρόμους, δεν προσφερόταν για κεραυνοβόλο πόλεμο. Το χειμερινό ψύχος ήταν δριμύ, ακόμη και για τους Σοβιετικούς. Οι Φινλανδοί, σχεδόν αόρατοι στο χιόνι με τις λευκές στολές τους, κινούντο ταχύτατα με σκι και επιδίδονταν σε τακτικές ανταρτοπολέμου, στήνοντας ενέδρες στις οποίες έπεφταν οι Σοβιετικοί, που ντυμένοι στα χακί βάδιζαν… σημειωτόν. Οι «βόμβες» που τους έριχναν τότε ονομάστηκαν ειρωνικά Μολότοφ. Ο Πόλεμος του Χειμώνα, όπως έμεινε γνωστός, έληξε στις 13 Μαρτίου 1940. Οι Φινλανδοί, έστω και με απώλειες εδαφών, διατήρησαν την ανεξαρτησία τους. Ο Κόκκινος Στρατός γνώρισε την πανωλεθρία. Οι Σοβιετικοί έμαθαν το μάθημά τους, προχωρώντας σε αναδιάρθρωση των ενόπλων δυνάμεων, η οποία ωστόσο δεν είχε ολοκληρωθεί στην έναρξη της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα. Η υπογραφή ειρήνης, στη Μόσχα, με τη Φινλανδία ανέκοψε τα σχέδια της Βρετανίας και της Γαλλίας για επέμβαση στην περιοχή. Παρέμενε το ζητούμενο του ελέγχου των σουηδικών ορυκτών. Επρεπε πάση θυσία να μην πέσουν στα χέρια των Γερμανών. Η Νορβηγική Εκστρατεία δεν θα αργούσε.

https://i2.wp.com/athens.indymedia.org/local/webcast/uploads/metafiles/finalnd_1939.png

Τα δύο μεγάλα λάθη του Στάλιν

Του Kimmo Rentola*

Η ΕΣΣΔ εισέβαλε στη Φινλανδία στις 30 Νοεμβρίου 1939. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι δεν αναγνωρίζει πλέον τη φινλανδική κυβέρνηση, αλλά μια νέα κυβέρνηση-μαριονέτα που είχε συσταθεί με εντολή του Στάλιν.

Είχε προηγηθεί το μοίρασμα των σφαιρών επιρροής με τη συμφωνία Μολότοφ-Ρίμπεντροπ στις 23 Αυγούστου. Η Γερμανία πήρε το μεγαλύτερο μέρος της Πολωνίας, ενώ στη σοβιετική σφαίρα επιρροής κατέληξαν η υπόλοιπη χώρα, οι τρεις μικρές Βαλτικές Δημοκρατίες και η Φινλανδία. Μία εβδομάδα μετά, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία και αργότερα την ακολούθησε η ΕΣΣΔ από τα ανατολικά. Μετά την πτώση της Πολωνίας, η Μόσχα έπεισε γρήγορα τις τρεις Βαλτικές Δημοκρατίες να παραχωρήσουν στρατιωτικές βάσεις και κατόπιν ζήτησε από τη Φινλανδία ανταλλαγή περιοχών. Η φινλανδική κυβέρνηση δεν δέχθηκε τις απαιτήσεις, κυρίως επειδή δεν πίστευε ότι η ΕΣΣΔ θα της επετίθετο.

Καθώς οι διαπραγματεύσεις δεν απέφεραν αποτέλεσμα, ο Στάλιν αποφάσισε να επιτεθεί. Η υπεροχή των Σοβιετικών ήταν τέτοια ώστε η αποστολή θεωρήθηκε εύκολη. Οι δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού έλαβαν την εντολή να σταματήσουν στα σύνορα με τη Σουηδία. Στη Μόσχα συγκροτήθηκε κυβέρνηση «της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Φινλανδίας» με πρωθυπουργό τον γραμματέα της Κομμουνιστικής Διεθνούς Ο. Β. Κούουσινεν. Η συμπλήρωση των κυβερνητικών θέσεων έγινε με δυσκολία, αφού σχεδόν όλοι οι γνωστοί Φινλανδοί κομμουνιστές στην ΕΣΣΔ είχαν δολοφονηθεί στις εκκαθαρίσεις του Στάλιν. Οταν στις 30 Νοεμβρίου άρχισε η επίθεση στα σύνορα, με βομβαρδισμό πόλεων, οι Φινλανδοί έσπευσαν να υπερασπιστούν την ανεξαρτησία τους. Οι δύσκολες συνθήκες του χειμώνα ευνόησαν τους αμυνόμενους. Η κυβέρνηση-μαριονέτα που έστησε η ΕΣΣΔ δεν βρήκε υποστήριξη. Ακόμα και οι κομμουνιστές πήραν τα όπλα για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους έναντι του Κόκκινου Στρατού. Στη Φινλανδία, την εξουσία κατείχε μια κυβέρνηση ευρείας συνεργασίας Αριστεράς και Κέντρου, την οποία στήριζαν και οι κομμουνιστές.

Υπό το φως των πρόσφατα διαθέσιμων εγγράφων της Μόσχας φαίνεται ότι ο Στάλιν έκανε δύο μεγάλες λανθασμένες εκτιμήσεις που είχαν και οι δύο σχέση με την αξιοποίηση μυστικών πληροφοριών. Η μία αφορούσε την έναρξη του πολέμου και η άλλη τον τερματισμό του.

Κάνοντας προετοιμασίες για τον πόλεμο, ο Στάλιν έμαθε ότι οι Βρετανοί δεν έφεραν αντίρρηση στις απαιτήσεις της ΕΣΣΔ, διότι η πραγματοποίησή τους θα αποδυνάμωνε την ισχύ της Γερμανίας στη Βαλτική Θάλασσα. Επιπλέον, στην περίπτωση πολέμου οι Βρετανοί δεν θα μπορούσαν να βοηθήσουν τη Φινλανδία αποτελεσματικά. Οι κατάσκοποι έστειλαν πληροφορίες από το Λονδίνο στο γραφείο του Στάλιν για την απαισιοδοξία του στρατάρχη Μάνερχεϊμ, αρχηγού του φινλανδικού στρατού. Ο γηραιός στρατάρχης είχε εκμυστηρευτεί στον Βρετανό στρατιωτικό ακόλουθο ότι η Φινλανδία δεν θα άντεχε ενδεχόμενη σοβιετική επίθεση. Από τις σουηδικές στρατιωτικές αρχές, η Μόσχα έμαθε ότι ούτε η Σουηδία θα συμμετείχε στον πόλεμο στο πλευρό της Φινλανδίας. Οι Σουηδοί προέβλεπαν ότι ο φινλανδικός στρατός θα αποτραβιόταν πολεμώντας προς τα βόρεια και προς τα σύνορα με τη Σουηδία. Για να αποτρέψει κάτι τέτοιο, ο Στάλιν έδωσε εντολή στον Κόκκινο Στρατό να κόψει τη Φινλανδία στα δύο στο στενότερο σημείο της χώρας, οπότε θα έκλεινε και η εδαφική σύνδεση και οδός διαφυγής προς τη Σουηδία. Η σοβιετική κατασκοπεία δεν μελέτησε σοβαρά την κατάσταση στη Φινλανδία, ούτε τις διαθέσεις των Φινλανδών. Η Μόσχα έστειλε νέους επικεφαλής της στρατιωτικής και πολιτικής κατασκοπείας στο Ελσίνκι μόλις τρεις εβδομάδες πριν από την επίθεση. Οι προκάτοχοί τους είχαν κληθεί πίσω στην ΕΣΣΔ κατά τη διάρκεια των εκκαθαρίσεων. Οι νέοι επικεφαλής έστελναν στη Μόσχα αναφορές ρηχές και ελαφρού περιεχομένου.

Σε σκληρές μάχες κατά τη διάρκεια του χειμώνα οι Φινλανδοί πέτυχαν μεγάλες νίκες, και έτσι ο Κόκκινος Στρατός δεν προχώρησε σύμφωνα με τα σχέδιά του. Τη χειρότερη μοίρα είχαν οι μεραρχίες που είχαν σταλεί για να κόψουν τη Φινλανδία στα δύο, οι οποίες διασπάστηκαν σε μικρές μονάδες σε απόμακρους δασικούς δρόμους και είτε αποδεκατίστηκαν είτε απωθήθηκαν.

Στα άλλα μέτωπα επικρατούσε ηρεμία και έτσι η παγκόσμια προσοχή στράφηκε στον Πόλεμο του Χειμώνα. Η Φινλανδία ήταν η πρώτη είδηση στα διεθνή ΜΜΕ και η φήμη της ΕΣΣΔ υπέστη μεγάλο πλήγμα. Η χώρα εκδιώχθηκε από την Κοινωνία των Εθνών.

  • Η αντίσταση ανατρέπει τα δεδομένα

Η σθεναρή αντίσταση των Φινλανδών και οι δυσκολίες της ΕΣΣΔ άλλαξαν τα δεδομένα, κι έτσι Γαλλία και Βρετανία άρχισαν να σχεδιάζουν πώς να βοηθήσουν τη Φινλανδία. Είχαν να διαφυλάξουν και δικά τους συμφέροντα, όπως τη διαχείριση των περιοχών με ορυκτά στη βόρεια Σουηδία, έτσι ώστε η Γερμανία να μην μπορέσει να εκμεταλλευτεί την παραγωγή τους για τις πολεμικές της επιχειρήσεις.

Ο Στάλιν έκανε τη δεύτερη μεγάλη λανθασμένη εκτίμηση όταν αξιολογούσε τις κινήσεις της Δύσης. Επειδή τα στοιχεία που είχε λάβει νωρίτερα από τη Βρετανία αποδείχθηκαν παραπλανητικά (αντίθετα με την κοινή πεποίθηση πριν από τον πόλεμο, οι Φινλανδοί ήταν ικανοί για αντίσταση και οι Βρετανοί σχεδίαζαν επιχείρηση βοήθειας), ο Στάλιν είχε περισσότερη εμπιστοσύνη, πλέον, στις πληροφορίες από το Παρίσι. Σύμφωνα με αυτές, η Γαλλία σχεδίαζε μια μεγάλη επιχείρηση με σημαντική στρατιωτική δύναμη. Τον Στάλιν απασχολούσαν ιδιαίτερα τα σχέδια των Γάλλων για βομβαρδισμό του Μπακού, που ήταν προσβάσιμο για τη γαλλική αεροπορία από τη Συρία. Η σοβιετική πολεμική δράση εξαρτάτο σε ποσοστό άνω του 90% από το πετρέλαιο της περιοχής.

Στη σκιά της ενδεχόμενης επιχείρησης βοήθειας από τη Δύση, ο Στάλιν αποφάσισε να διαπραγματευτεί με την κυβέρνηση του Ελσίνκι. Δεν έγινε πλέον καμία αναφορά στην κυβέρνηση-μαριονέτα. Παράλληλα άρχισε νέα σφοδρή επίθεση μεγάλης κλίμακας με νέες δυνάμεις και νέα ηγεσία. Ο στρατάρχης Βοροσίλοφ απομακρύνθηκε από τη στρατιωτική ηγεσία και αργότερα από τη θέση του υπουργού Αμυνας.

Ενώ η στρατιωτική πίεση της ΕΣΣΔ αυξανόταν συνέχεια και η επιχείρηση βοήθειας από τη Δύση ήταν αβέβαιη και καθυστερούσε, η κυβέρνηση και η Βουλή της Φινλανδίας αποφάσισαν να δεχτούν τους όρους της Μόσχας, μολονότι ήταν αυστηροί. Η συμφωνία ειρήνης επετεύχθη στις 13 Μαρτίου 1940 στη Μόσχα, έπειτα από 105 ημέρες μαχών. Η Φινλανδία έχασε πάνω από το 10% των εδαφών της. Ο φινλανδικός πληθυσμός δεν παρέμεινε στις περιοχές αυτές. Πάνω από 400.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να μετακινηθούν στην υπόλοιπη Φινλανδία, όπου βρήκαν στέγη.

Μόνο μετά την επίτευξη ειρήνης ο Στάλιν έμαθε ότι η επιχείρηση βοήθειας από τη Δύση ήταν σημαντικά πιο αβέβαιη και μικρότερης εμβέλειας από τις αρχικές εκτιμήσεις. Σε συζήτηση μετά τον πόλεμο μεταξύ της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος και της στρατιωτικής ηγεσίας, ο Στάλιν επέπληξε τους πληροφοριοδότες, που κατά τη γνώμη του δεν ήταν αρκετά αποτελεσματικοί. Ιδιαίτερα για τον βομβαρδισμό του Μπακού είχαν δώσει λανθασμένη εικόνα.

Ο Πόλεμος του Χειμώνα ήταν η βασική αιτία που η Φινλανδία πήρε μέρος, το 1941, στη γερμανική επίθεση κατά της ΕΣΣΔ, ώστε να επανακτήσει τις περιοχές που έχασε. Η επιχείρηση είχε άσχημη κατάληξη, αλλά το 1944 οι φινλανδικές δυνάμεις κατάφεραν να αποτρέψουν την επίθεση του Κόκκινου Στρατού και η χώρα απέφυγε την κατοχή και διατήρησε την ανεξαρτησία της.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύτηκαν στη Ρωσία τη δεκαετία του 1990, η ΕΣΣΔ έχασε στον Πόλεμο του Χειμώνα πάνω από 100.000 άνδρες, δηλαδή σε εκατό ημέρες πάνω από δύο φορές περισσότερους άνδρες από ό,τι σε δέκα χρόνια στο Αφγανιστάν.

  • Δημοσιότητα στον ελληνικό Τύπο

Ο Πόλεμος του Χειμώνα έτυχε μεγάλης δημοσιότητας στον παγκόσμιο αλλά και τον ελληνικό Tύπο. Oλες οι μεγάλες εφημερίδες της εποχής («Καθημερινή», «Ελεύθερο Βήμα», «Αθηναϊκά Νέα», «Πρωΐα», «Eθνος», «Βραδυνή») ασχολήθηκαν εκτενώς, οι δύο τελευταίες μάλιστα είχαν τους δικούς τους απεσταλμένους στη δοκιμαζόμενη χώρα, τον Σόλωνα Γρηγοριάδη η πρώτη και τον Θεόδωρο Δογάνη η δεύτερη. Οι εφημερίδες αποδελτιώθηκαν με επιμέλεια των φιλολόγων Μαρίας Μαρτζούκου και Μαρίας Γουρδουμπά, και εντός του μήνα πρόκειται να κυκλοφορήσει από το Φινλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών, αρχικά στα φινλανδικά, η μελέτη της δρος Κίρα Καουρινκόσκι με τίτλο «Η Ελλάδα και ο Πόλεμος του Χειμώνα».

* Ο Kimmo Rentola είναι καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Turku. Μετάφραση από τα φινλανδικά: Jaana Oikarinen-Βασιλοπούλου, πρεσβεία Φινλανδίας

https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/ru/thumb/3/3e/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%97%D0%B8%D0%A1%D0%B0.jpg/665px-%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%97%D0%B8%D0%A1%D0%B0.jpg

 
Leave a comment

Posted by on May 9, 2010 in ΕΣΣΔ

 

ΡΩΣΙΑ – 20 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ

  • Εγκληματικές για τους εργαζόμενους οι συνέπειες του καπιταλισμού

Από κινητοποίηση Ρώσων εργαζομένων το 2006 για τη στέγη

Αυτές τις μέρες, που συμπληρώνονται τα 92 χρόνια του Κόκκινου Οχτώβρη, της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης στη Ρωσία του 1917, που άλλαξε τη ροή της ιστορίας αλλά και που οι αστοί σήμερα πανηγυρίζουν για το προσωρινό πισωγύρισμα, τα 20 χρόνια από τις ανατροπές των σοσιαλιστικών χωρών, τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, γίνεται όλο και πιο κραυγαλέα η τεράστια οπισθοδρόμηση που βιώνουν οι εργάτες, τα λαϊκά στρώματα στη σημερινή καπιταλιστική Ρωσία και τις άλλες χώρες της ΕΣΣΔ. Η αστική τάξη, που έκλεψε τον λαϊκό πλούτο, σήμερα πασχίζει με μια τεράστια προπαγανδιστική μηχανή να αμαυρώσει την σοσιαλιστική περίοδο, τις κατακτήσεις που απολάμβαναν οι λαοί, κατακτήσεις σε όλα τα επίπεδα που παρά τις αδυναμίες και τα λάθη στη σοσιαλιστική οικοδόμηση προσέφεραν μια ασύγκριτα καλύτερη ζωή με τα δικαιώματα σε Υγεία, στέγαση, εργασία, ελεύθερο χρόνο, Παιδεία, Πολιτισμό και Αθλητισμό να είναι εξασφαλισμένα για όλους.

Ολοένα και χειρότερα για το λαό

Στα χρόνια που ακολούθησαν την ανατροπή του σοσιαλισμού παρατηρήθηκε μια τεράστια μείωση του πληθυσμού της χώρας που αποδεδειγμένα οφείλεται στη ραγδαία υποβάθμιση των υπηρεσιών Υγείας, Πρόνοιας, πρόληψης, που ήταν αυτονόητα αγαθά του σοσιαλιστικού κράτους, της ΕΣΣΔ, και στη δραματική χειροτέρευση των συνθηκών ζωής για τα λαϊκά στρώματα. Σύμφωνα με έρευνα του ρωσικού κυβερνητικού ινστιτούτου «Rosstat», η θνησιμότητα ιδιαίτερα του ανδρικού πληθυσμού θα συνεχιστεί οδηγώντας τη Ρωσία το 2025 σε μείωση πληθυσμού περίπου 18 εκατομμυρίων, σε σχέση με τον πληθυσμό της το 1993 (148,9 εκατομμύρια). Μάλιστα, αναφέρεται πως ήδη το 2009 υπάρχει μείωση πληθυσμού 7 εκατομμυρίων σε σχέση με τα στοιχεία της απογραφής του 1993. Ενας στους τρεις άνδρες πεθαίνει ανάμεσα στα 20-60 χρόνια, και το προσδόκιμο όριο ζωής των ανδρών είναι πιο χαμηλό από του Μπαγκλαντές: 61,4 χρόνια (73 για τις γυναίκες) σε σύγκριση με τα 63,8 χρόνια τη δεκαετία του ’60!

Οι δείκτες γεννητικότητας στη Ρωσία μειώθηκαν σημαντικά. Το 1989 ήταν 14,6 γεννήσεις ανά χίλιους κατοίκους, ενώ το 1999 έπεσαν στο 8,4. Αντίθετα, η συνολική θνησιμότητα αυξήθηκε. Αν το 1989 υπήρχαν 10,7 θάνατοι ανά χίλιους κατοίκους, σύμφωνα με τα στοιχεία του 1999 ο δείκτης αυτός αυξήθηκε μέχρι το 14,7.

Μαστίζουν η ανεργία και η φτώχεια

Μέσα στο Γενάρη του 2009 η ανεργία στη Ρωσία αυξήθηκε κατά 23,1% και έφτασε τα 6,1 εκατομμύρια ανθρώπους ή το 8,1% του ενεργά οικονομικού πληθυσμού, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία της χώρας. Ακόμα, ο μέσος μισθός των εργαζομένων στη Ρωσία σημείωσε το Γενάρη του 2009 σημαντική πτώση, κατά 25%. Η φτώχεια πλέον είναι ένα …φαινόμενο με την οποία βρίσκονται αντιμέτωποι οι Ρώσοι. Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2009, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας στη Ρωσία αυξήθηκε περισσότερο από 30%, φτάνοντας τα 24,5 εκατομμύρια. ‘Η αλλιώς, πάντα με βάση τα επίσημα στοιχεία, το 17,4% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2008, ο ίδιος αριθμός άγγιζε τα 18,5 εκατομμύρια ανθρώπους, το 13,1% δηλαδή του πληθυσμού. Το ελάχιστο όριο διαβίωσης στη Ρωσία ήταν ανάμεσα στο Γενάρη και το Μάρτη του 2009 στα 5.083 ρούβλια (113 ευρώ) παρουσιάζοντας πτώση 8% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

Συγκλονιστική μάλιστα είναι η έκθεση της UNICEF (2004) όπου αναφέρει πως τα παιδιά είναι οι μεγαλύτεροι «χαμένοι» από τις αλλαγές που σημειώθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη και την πρώην Σοβιετική Ενωση. Ενα στα τρία παιδιά ζει σήμερα στη φτώχεια. Υπάρχουν 2 εκατομμύρια «παιδιά του δρόμου». Το 2004 καταγράφτηκαν πάνω από 154.000 εγκλήματα που διέπραξαν ανήλικοι, αριθμός στον οποίο θα πρέπει να προστεθούν και άλλα 60-70.000 εγκλήματα που διέπραξαν παιδιά που δε συμπλήρωσαν την ηλικία στην οποία μπορεί να ασκηθεί εναντίον τους ποινική δίωξη. Επίσης, υπολογίζεται πως κάθε χρόνο στη Ρωσία εξαφανίζονται πάνω από 30.000 παιδιά, που είτε καταλήγουν στα σύγχρονα σκλαβοπάζαρα του σωματεμπορίου, είτε σφαγιάζονται στο εμπόριο οργάνων.

Περικοπές και ιδιωτικοποιήσεις σε Υγεία – Παιδεία

Το δημόσιο σύστημα Υγείας της ΕΣΣΔ, που εξασφάλιζε την παροχή πλήρους και δωρεάν, προσιτής και ειδικευμένης, ιατρικής βοήθειας, παίρνοντας υπόψη τις ανάγκες του πληθυσμού καθώς και τις ιατρικές τεχνολογίες που εφαρμόζονταν εκείνη την περίοδο, έχει «καρατομηθεί». Ο Ρώσος πολίτης καλείται να βάλει το χέρι στην τσέπη για ιατρική βοήθεια. Σύμφωνα με υπολογισμούς μιας ρωσικής στατιστικής εταιρείας, μόλις το 2003 οι Ρώσοι πολίτες χρειάστηκε να πληρώσουν από την τσέπη τους 90 δισ. ρούβλια (όσο περίπου ο μισός δημόσιος προϋπολογισμούς για την Υγεία) για τις υπηρεσίες που τους παρείχαν δημόσια νοσοκομεία.

Η εκπαίδευση στα σχολεία της Ρωσίας έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι δωρεάν και οι ταξικοί φραγμοί που έχουν μπει και στη μόρφωση έχουν τα ανάλογα αποτελέσματα. Η εκπαιδευτική νομοθεσία, αν και απαγορεύει την επιβολή διδάκτρων στα δημόσια σχολεία (κάτι που δεν ισχύει γα τα δημόσια ΑΕΙ), επιτρέπει ωστόσο στις διευθύνσεις των σχολείων να συλλέγουν «μη δημόσιους πόρους». Κάτι τέτοιο γίνεται με τη σύνδεση με εταιρείες – «σπόνσορες» καθώς έχουν μειωθεί κατά πολύ οι δημόσιες δαπάνες για την Παιδεία. Αν στα χρόνια του σοσιαλισμού το κράτος διέθετε πάνω από το 12% του προϋπολογισμού για τις ανάγκες της Παιδείας, το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί στο 4% με τάση μείωσης.

Το 1987 υπήρχαν 140.000 δημόσια ιδρύματα προσχολικής αγωγής και πήγαιναν σ’ αυτά πάνω από 16 εκατομμύρια παιδιά, ωστόσο, το 1998 στην καπιταλιστική Ρωσία μειώθηκαν σε 56.600 δημόσια ιδρύματα προσχολικής αγωγής, στα οποία πήγαιναν 4,4 εκατομμύρια παιδιά.

Αύξηση των αλκοολικών και ναρκομανών

Η Ρωσία έγινε η μεγαλύτερη «εθνική αγορά» χρήσης ηρωίνης και το 1/5 της παγκόσμιας παραγωγής του συγκεκριμένου ναρκωτικού διακινείται στη χώρα, σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε πρόσφατα η Διεύθυνση του ΟΗΕ κατά των Ναρκωτικών (UNODC). Μάλιστα, τα ετήσια κέρδη των εμπόρων ναρκωτικών στη Ρωσία υπολογίζονται στα 76 δισεκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με την ίδια υπηρεσία του ΟΗΕ, σήμερα στη Ρωσία υπάρχουν 1,5 εκατομμύριο χρήστες ηρωίνης.

Επιπλέον, πρόσφατα, ο Ρώσος Πρόεδρος, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας της χώρας υποστήριξε ότι μόνο τα τελευταία 10 χρόνια ο αριθμός των ναρκομανών στη Ρωσία αυξήθηκε κατά 60%, ενώ πρόσθεσε πως τα 2/3 των εξαρτημένων από τα ναρκωτικά είναι νέοι κάτω των 30 ετών.

Αξίζει να σημειωθεί πως μετά τη νομιμοποίηση της χρήσης των ναρκωτικών στις 5/12/1991, περίοδος που κράτησε 7 ολόκληρα χρόνια, η Ρωσία γνώρισε μια ραγδαία εξάπλωση των ναρκωτικών με κύριο θύμα τη νέα γενιά. Στοιχεία κυβερνητικών ερευνών του 2004 έδειξαν πως στη Ρωσία υπήρχαν 4 εκατομμύρια νεολαίοι ηλικίας 11 – 24 χρόνων που έκαναν χρήση ναρκωτικών ουσιών, ενώ περίπου 1,1 εκατομμύριο απ’ αυτούς θεωρούνται ναρκομανείς. Με δραματικό ρυθμό αυξάνονται οι αλκοολικοί τα τελευταία χρόνια, μάστιγα που επηρεάζει όλο και περισσότερο τους ανήλικους και τις γυναίκες, με παλαιότερα στοιχεία (2003) να αναφέρουν πως τα τελευταία δέκα χρόνια ο αριθμός των παιδιών στη Ρωσία που συστηματικά καταναλώνουν αλκοόλ τριπλασιάστηκε! Σύμφωνα με υπολογισμούς, ένας στους πέντε Ρώσους είναι αλκοολικός. Μάλιστα, το φαινόμενο ήταν τόσο έντονο στους ανήλικους, που το 2003 λειτούργησε το πρώτο θεραπευτικό ίδρυμα για αλκοολικά παιδιά στα νοτιοδυτικά της Μόσχας…

Μια ισχυρή ιμπεριαλιστική δύναμη

Την ίδια στιγμή που ο λαός βιώνει αυτή τη βαρβαρότητα της παλινόρθωσης του καπιταλισμού, η μερίδα των πλουτοκρατών, η αστική τάξη της Ρωσίας ενισχύει την θέση της στον ενδοϊμπεριαλιστικό ανταγωνισμό διεκδικώντας όλο και υψηλότερη θέση. Η Ρωσία πρωτοστατεί σε διάφορες περιφερειακές οργανώσεις, στον Οργανισμό Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας (κυρίως με χώρες της πρώην ΕΣΣΔ), στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (με Κίνα, Καζαχστάν και άλλες χώρες) στο λεγόμενο BRIC, δηλαδή την άτυπη Ενωση (με Βραζιλία, Ινδία και Κίνα, χώρες με αναδυόμενες ισχυρές οικονομίες). Διατηρεί το καθεστώς της πυρηνικής δύναμης, αλλάζει το στρατιωτικό της δόγμα, το οποίο προβλέπει πως θα μπορεί να προβεί σε προληπτικό πυρηνικό χτύπημα – αντιγράφοντας ουσιαστικά τις ανάλογες κινήσεις των ΗΠΑ που βρίσκονται στη λογική των «προληπτικών» πολέμων και στρατιωτικών επεμβάσεων. Τροποποιεί νόμους που επεκτείνουν τη χρήση των ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων στο εξωτερικό. Στην ουσία η καπιταλιστική Ρωσία, που έχει γίνει κόλαση για τα λαϊκά στρώματα, είναι παράδεισος για τους κεφαλαιοκράτες. Φυσικά οι λαϊκές αντιδράσεις δε λείπουν και χρόνο με το χρόνο δυναμώνουν, ενώ δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα το 58% των πολιτών θεωρεί «μεγάλη ατυχία τη διάλυση της ΕΣΣΔ».

  • Κλωντίν ΧΕΣΠΕΡ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Νοέμβρη 2009
 
Leave a comment

Posted by on November 8, 2009 in ΕΣΣΔ, Ρωσία

 

92 χρόνια από τη Μεγάλη Οχτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση

Ο Β. Ι. Λένιν στην Κόκκινη Πλατεία επιθεωρεί μονάδες του Κόκκινου Στρατού

Συμπληρώθηκαν 92 χρόνια από τη Μεγάλη Οχτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση, το μεγαλύτερο κοσμοϊστορικό γεγονός στον 20ό αιώνα, την Επανάσταση των Επαναστάσεων, που άνοιξε το δρόμο για το πέρασμα της κοινωνικής εξέλιξης στην ανώτερη βαθμίδα της, το σοσιαλισμό, με προοπτική την αταξική κομμουνιστική κοινωνία. Που ενσάρκωσε τα όνειρα και τους πόθους «των κολασμένων της Γης» για την έφοδο στο δικό τους ουρανό. Ο Κόκκινος Οχτώβρης έγινε σταθμός και εφαλτήριο της δράσης και της τεράστιας προσπάθειας εκατομμυρίων απλών ανθρώπων του μόχθου, για την κατάργηση της ταξικής εκμετάλλευσης. Ηταν το τεράστιο γεγονός, δημιούργημα της οργανωμένης πολιτικής πάλης των μαζών με ηγετική δύναμη την εργατική τάξη, που με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα επιβεβαίωνε ότι η ανθρωπότητα μπήκε σε νέα ιστορική εποχή. Αυτήν που από τις αρχές του 20ού αιώνα φανέρωσε πως ο καπιταλισμός είναι ιστορικά ξεπερασμένος ως κοινωνικοοικονομικό σύστημα που μπορεί να κινεί τις κοινωνικές εξελίξεις προς την πρόοδο, γι’ αυτό και χρειάζεται αντικατάσταση περιμένοντας το νεκροθάφτη του.

Η Οχτωβριανή Επανάσταση ήταν η νομοτελειακή εξέλιξη της τεράστιας όξυνσης όλων των κοινωνικών αντιθέσεων της τσαρικής Ρωσίας, που την έκαναν αδύνατο κρίκο στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα και, βεβαίως, αποτέλεσμα της επαναστατικής δράσης της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, των άλλων καταπιεσμένων λαϊκών στρωμάτων, κυρίως των μισοπρολετάριων και της φτωχής αγροτιάς. Η πραγματοποίησή της έγινε δυνατή με τη σωστή στρατηγική και τακτική του κόμματος των Μπολσεβίκων, του επαναστατικού κόμματος της εργατικής τάξης, του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Η έφοδος στα χειμερινά ανάκτορα

Η Επανάσταση απέδειξε ότι μόνο ένα Κομμουνιστικό Κόμμα, που καθοδηγείται από την πρωτοπόρα κοσμοθεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού, το κόμμα νέου τύπου, το κόμμα της σοσιαλιστικής επανάστασης, της δικτατορίας του προλεταριάτου και της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, με ένα επαναστατικό πρόγραμμα, στο οποίο καθορίζονταν με σαφήνεια ο προλεταριακός χαρακτήρας του και ο πρωτοπόρος ρόλος του στο εργατικό κίνημα, μπορεί να μπει επικεφαλής και να ηγηθεί στον αγώνα όλων των εκμεταλλευόμενων και καταπιεζόμενων κοινωνικών δυνάμεων ενάντια στον κοινό αντίπαλο, τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό. Ενα τέτοιο κόμμα που έχει γερούς δεσμούς με την εργατική τάξη και τους άλλους εργαζόμενους της πόλης και του χωριού, που συνδυάζει αρμονικά τη δημοκρατική λειτουργία με τη σιδερένια πειθαρχία και την ενιαία θέληση στη δράση, μπορεί να διασφαλίσει τον ηγετικό ρόλο της εργατικής τάξης, στον αγώνα για το άλμα «από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας».Η συνεπής εφαρμογή των μαρξιστικών θέσεων στο πρόγραμμα του Κόμματος δημιουργούσε τους όρους για την ιδεολογική ενότητά του ως κόμματος νέου τύπου. Αποδεικνύοντας ότι χωρίς Κόμμα επαναστατικό δεν μπορεί να συνενωθεί η επαναστατική κοσμοθεωρία με το εργατικό κίνημα, έτσι που να αφυπνίζει συνειδήσεις, να συνενώνει την καθημερινή ταξική πάλη στην ανώτερη μορφή της, την πολιτική πάλη για την εξουσία.

Βασικός, επίσης, παράγοντας που συνέβαλε στην πραγματοποίηση της Οχτωβριανής Επανάστασης ήταν η αδιάλλακτη πάλη των μπολσεβίκων κατά του οπορτουνισμού. Αυτή η πάλη, παραμονές του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου και στη διάρκειά του, επικεντρώθηκε στην αποφασιστική και δίχως ταλαντεύσεις ιδεολογικοπολιτική πάλη ενάντια στη σοσιαλδημοκρατία, που έφτασε ως τη διάρρηξη των δεσμών των μπολσεβίκων με τη χρεοκοπημένη 2η Διεθνή, η οποία εγκλώβιζε όλες τις επαναστατικές δυνάμεις στη μέγκενη του ρεφορμισμού, του σοσιαλπατριωτισμού και του σοσιαλσοβινισμού. Η τακτική που επεξεργάστηκαν οι μπολσεβίκοι, με επικεφαλής τον Λένιν, για μετατροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε ταξικό πόλεμο, ενάντια στη δική τους αστική τάξη, και η εφαρμογή της στην πράξη με την Οχτωβριανή Επανάσταση, έδωσε το οριστικό χτύπημα στο τμήμα αυτό της σοσιαλδημοκρατίας που συμμάχησε με την αστική τάξη ενάντια στην Επανάσταση και την εργατική τάξη.

«Ενας χρόνος από τη δικτατορία του προλεταριάτου», αφίσα

Αυτή η τακτική και η πάλη των μπολσεβίκων έδωσαν τη δυνατότητα να παίξει το Κομμουνιστικό Κόμμα τον αυτοτελή ιδεολογικοπολιτικό ρόλο του ως οργανωτή και καθοδηγητή των λαϊκών μαζών της Ρωσίας, ως δύναμης ικανής να αφομοιώσει δημιουργικά την πείρα της Παρισινής Κομμούνας και όλου του ριζοσπαστικού κινήματος της προεπαναστατικής Ρωσίας, αλλά και της πείρας της πρώτης επανάστασης στη Ρωσία του 1905-1907.

Το αντίπαλο στον καπιταλισμό δέος

Η σοσιαλιστική επανάσταση κατάργησε το αστικό κράτος και τσάκισε τους βάρβαρους τρομοκρατικούς μηχανισμούς του, τους αντικατέστησε με τα σοβιέτ στα οποία στηρίχτηκε το νέο κράτος, της δικτατορίας του προλεταριάτου. Τα Σοβιέτ, γέννημα της αυτενέργειας των μαζών μέσα στη φωτιά της επανάστασης του 1905-1907 και όργανα πραγματικής συνεχούς μαζικής λαϊκής συμμετοχής στην άσκηση της εξουσίας.

Αμέσως μετά την εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας έγινε στρατιωτική ιμπεριαλιστική επέμβαση από 16 καπιταλιστικά κράτη, μαζί τους και η Ελλάδα – σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο από την μπουρζουαζία που είχε ανατραπεί, έχασε την εξουσία της και την ιδιοκτησία – για την ανατροπή του σοσιαλισμού. Ηττήθηκαν βέβαια από την ένοπλη πάλη του σοβιετικού λαού και του Κόκκινου Στρατού.

Η Οχτωβριανή Επανάσταση είχε τεράστια επίδραση στις παγκόσμιες εξελίξεις. Συνέβαλε στην κατάρρευση του αποικιοκρατικού συστήματος, στην επιτάχυνση της δημιουργίας Κομμουνιστικών Κομμάτων σε μια σειρά από χώρες. Η οργανωμένη έκφραση του προλεταριακού διεθνισμού, με την ίδρυση της Γ’ Κομμουνιστικής Διεθνούς, είχε γερό στήριγμα το νεοσύστατο ρωσικό κράτος των εργατών και αγροτών. Πηγή δύναμής της στάθηκαν οι εργάτες και οι αγρότες, η συμμαχία τους, αλλά και η αλληλεγγύη των εργατών πολλών χωρών, χιλιάδων κομμουνιστών, που είδαν στα Σοβιέτ την υπεράσπιση της δικής τους ζωής. Αλλωστε, η ταξική αλληλεγγύη των εργατών πολλών άλλων χωρών βοήθησε αποφασιστικά και στη νίκη του προλεταριάτου της Ρωσίας κατά της αντεπανάστασης και των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων που ξέσπασαν αμέσως μετά την Επανάσταση. Μεγάλο δίδαγμα, επίκαιρο όσο ποτέ, είναι η σταθερή προσήλωση των μπολσεβίκων να συνδέουν τη μελέτη και την ανάπτυξη της μαρξιστικής θεωρίας με την καθημερινή δράση. Η πορεία της Σοβιετικής Ενωσης απέδειξε το βάσιμο της δυνατότητας ο σοσιαλισμός να νικήσει και να οικοδομηθεί σε μια χώρα. Η καθυστερημένη τότε Ρωσία έγινε μια γιγάντια δύναμη, ικανή να αντιμετωπίσει όλες τις δυσκολίες και να συντρίψει το φασισμό. Η Μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη των Λαών ήταν έργο των εκατομμυρίων λαϊκών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, με επικεφαλής τους κομμουνιστές σε όλες τις χώρες, της πάλης της ΕΣΣΔ και του Κόκκινου Στρατού με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα των Μπολσεβίκων. Ο σοσιαλισμός νίκησε σε μια σειρά χώρες της Ευρώπης και της Ασίας ως αποτέλεσμα επίσης αυτού του αγώνα. Σήμερα, μετά την ανατροπή, προσπαθούν να παραποιήσουν την Ιστορία. Οσα και να κάνουν, η αλήθεια δεν κρύβεται. Εχουμε χρέος να την υπερασπίσουμε.

«Κόκκινη Μόσχα, η καρδιά της Προλεταριακής Παγκόσμιας Επανάστασης», γράφει η αφίσα

Το 1917 οικοδομήθηκε το αντίπαλο δέος απέναντι στο διεθνή καπιταλισμό, το ιμπεριαλιστικό σύστημα. Αλλά και σήμερα, παρά την αντεπανάσταση, την ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος, η εργατική τάξη, η νεολαία έχουν ένα σοβαρό όπλο στα χέρια τους. Την τεράστια ιστορική προσφορά του σοσιαλισμού στον 20ό αιώνα, που αποτελεί κληρονομιά, παρακαταθήκη, τεράστια πείρα για το σύγχρονο επαναστατικό κίνημα, τις νέες γενιές επαναστατών για τη νίκη.Γι’ αυτό μελετάμε την πείρα της, την υπερασπιζόμαστε, χωρίς να την εξωραΐζουμε, χωρίς να κρύβουμε τις αδυναμίες και λάθη που οδήγησαν στην ανατροπή του σοσιαλισμού που οικοδομήθηκε.

Το θεμελιώδες γνώρισμα της Οκτωβριανής Επανάστασης είναι ότι εγκαινιάζει νέα ιστορική εποχή, την εποχή περάσματος από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Που πραγματοποιείται με την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας από την πιο επαναστατική τάξη, την εργατική τάξη. Που ως κυρίαρχη τάξη ασκεί την εξουσία σε συμμαχία με τα άλλα καταπιεσμένα λαϊκά στρώματα. Και που ως τάξη χωρίς καμιά ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, με την εγκαθίδρυση της δικής της πολιτικής εξουσίας, καταργεί την καπιταλιστική ιδιοκτησία στα μεγάλα και συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής, αντικαθιστώντας την με την κοινωνική, για να αντιστοιχηθεί έτσι ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής και της εργασίας με την ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και να ανοίξει ο δρόμος για τις νέες σχέσεις παραγωγής, τις σοσιαλιστικές. Αυτή είναι και η ιστορική διαφοροποίησή της, σε σχέση με όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις, που έφθαναν μόνο μέχρι την εναλλαγή των εκμεταλλευτριών τάξεων στην πολιτική εξουσία για να αντικαταστήσουν παλιές εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής με άλλες, νέες εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής. Ετσι καταργήθηκε η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Οργανώθηκε συλλογικά η αγροτική παραγωγή με την κολεκτιβοποίηση – συνεταιριστικοποίηση της αγροτιάς. Αρχισε να λειτουργεί ο κεντρικός σοσιαλιστικός σχεδιασμός της οικονομίας. Ολα αυτά άνοιξαν το δρόμο για να υπηρετείται ο βασικός νόμος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Δηλαδή, να εξασφαλίζεται η μέγιστη ικανοποίηση των διαρκώς αυξανόμενων υλικών και πολιτιστικών αναγκών όλης της κοινωνίας, με την αδιάκοπη αύξηση και τελειοποίηση της σοσιαλιστικής παραγωγής πάνω στη βάση της ανώτερης τεχνικής. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να υπάρξει λαϊκή ευημερία και δημιουργία. Η εργατική δύναμη έπαψε να είναι εμπόρευμα. Οι νόμοι του καπιταλισμού, όπως της υπεραξίας, δηλαδή της απλήρωτης εργασίας, καταργήθηκαν.

«Στα άλογα προλετάριοι»

Η πραγματοποίηση της Οχτωβριανής Επανάστασης ως ιστορικό γεγονός απέδειξε έμπρακτα ότι την ιστορική πρωτοβουλία γι’ αυτήν την κοινωνική ανατροπή την έχει στα χέρια της η εργατική τάξη, γεγονός που για πρώτη φορά, ως απόπειρα, εμφανίζεται με την Κομμούνα του Παρισιού, που ήταν ο προάγγελος της ανάληψης της προοδευτικής κοινωνικής πρωτοβουλίας από το προλεταριάτο.

Η υπεράσπιση του σοσιαλισμού

Η ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη δε μηδενίζει τον τεράστιο ρόλο και την προσφορά στην ανθρωπότητα της Σοβιετικής Ενωσης και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών. Η υπεράσπιση της προσφοράς του σοσιαλιστικού συστήματος, με αντικειμενικότητα, αποτελεί για τους λαούς δυνατό όπλο στην πάλη κατά του ιμπεριαλισμού, που προσπαθεί να μηδενίσει και να διαστρέψει τις κατακτήσεις του σοσιαλισμού, με προφανή στόχο να αδυνατίσει και να «γονατίσει» κάθε προσπάθεια λαϊκής συσπείρωσης, αντίστασης στην πολιτική και στα επιθετικά του σχέδια. Η ανατροπή του σοσιαλισμού δεν αλλάζει στο παραμικρό την ακλόνητη πεποίθηση και πίστη μας στη σοσιαλιστική και κομμουνιστική προοπτική ως ιστορική αναγκαιότητα και δυνατότητα. Ο σοσιαλισμός δεν απέτυχε. Ανατράπηκε, έχασε μια μάχη, αλλά όχι τον πόλεμο. Η ιστορία των κοινωνιών δεν είπε ακόμη την τελευταία της λέξη.

Tο Kόμμα βγαίνει ιδεολογικά πιο ισχυρό και ενωμένο, ικανό να εμπνεύσει και να συσπειρώσει στην πάλη για το σοσιαλισμό νέες εργατικές και λαϊκές δυνάμεις, ιδιαίτερα των νεότερων ηλικιών.

«Tο 18ο Συνέδριο του KKE, ανταποκρινόμενο στο καθήκον που είχε προσδιορίσει το 17ο Συνέδριο πριν τέσσερα χρόνια, εμβάθυνε στις αιτίες νίκης της αντεπανάστασης και της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. H υποχρέωση αυτή ήταν επιτακτική και ώριμη για το Kόμμα μας, όπως είναι και για κάθε Kομμουνιστικό Kόμμα. Aλλωστε, ως τέτοιο καθήκον αντιμετωπίστηκε όλα τα χρόνια από το 14ο Συνέδριο, την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του 1995, έως σήμερα. Eίναι καθήκον αλληλένδετο με την αναζωογόνηση της συνείδησης και πίστης στο σοσιαλισμό.

Eδώ και έναν αιώνα, η αστική πολεμική απέναντι στο κομμουνιστικό κίνημα, που συχνά παίρνει και τη μορφή διανοητικού ελιτισμού, επικεντρώνει τα πυρά της στον επαναστατικό πυρήνα του εργατικού κινήματος: Πολεμά γενικά την αναγκαιότητα της επανάστασης και το πολιτικό της προϊόν, τη δικτατορία του προλεταριάτου, δηλαδή την επαναστατική εργατική εξουσία. Eιδικότερα, πολεμά το προϊόν της πρώτης νικηφόρας επανάστασης, της Oχτωβριανής Eπανάστασης στη Pωσία, αντιπαλεύοντας με μένος κάθε φάση όπου η Eπανάσταση αποκάλυπτε και αντέκρουε την αντεπαναστατική δράση, τα οπορτουνιστικά αναχώματα, τα οποία, σε τελική ανάλυση, άμεσα ή έμμεσα αποδυνάμωναν την Eπανάσταση σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Eδώ και έναν αιώνα, προβάλλεται ως “δημοκρατικός σοσιαλισμός”, σε αντιπαράθεση με τον “ολοκληρωτικό”, “δικτατορικό”, “πραξικοπηματικό κομμουνισμό”, κάθε ρεύμα άρνησης, υποχώρησης ή παραίτησης από την αναγκαιότητα της επαναστατικής πάλης. Γνωρίζουμε αυτήν την πολεμική και συκοφαντία κατά του επιστημονικού κομμουνισμού, κατά της ταξικής πάλης, που αφορά όχι μόνο στις συνθήκες του καπιταλισμού, αλλά, με άλλες μορφές και σε άλλες συνθήκες, αφορά και στη διαδικασία της διαμόρφωσης των νέων κοινωνικών σχέσεων, καθώς και της επέκτασης και ωρίμανσής τους σε κομμουνιστικές.

Σήμερα, ο διεθνής οπορτουνισμός ανασυντάχτηκε μέσω του “Aριστερού Eυρωκόμματος”, που ανέβασε τους τόνους περί “δημοκρατικού σοσιαλισμού”, στις συνθήκες της συγχρονισμένης εκδήλωσης της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης.

Γι’ αυτό το λόγο, στη συζήτηση περί “σοσιαλιστικής δημοκρατίας” με άλλα μέτρα και σταθμά κρίνονται γεγονότα της μιας ή της άλλης περιόδου, με σαφή στόχο το μηδενισμό της προσφοράς της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Aλλοτε μηδενίζουν όλη την 70χρονη Ιστορία της EΣΣΔ, άλλοτε, ειδικότερα, την περίοδο όπου τέθηκε η σοσιαλιστική βάση της. Σε κάθε περίπτωση, στηρίζουν τις πολιτικές επιλογές που συνιστούσαν παρέκκλιση από τη σοσιαλιστική πορεία.

Tο KKE παραμένει αταλάντευτο στην υπεράσπιση της προσφοράς της σοσιαλιστικής πορείας της EΣΣΔ, γενικότερα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά τον 20ό αιώνα, στην πάλη για την κοινωνική πρόοδο, την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο…

Mελετάμε τη σκληρή πορεία της ταξικής πάλης για το πέρασμα στη νέα κοινωνία, για τη θεμελίωση και ανάπτυξή της, για την επέκταση και εμβάθυνση των νέων σχέσεων παραγωγής – κατανομής και όλων των κοινωνικών σχέσεων και τη διαμόρφωση του νέου ανθρώπου. Aναδεικνύουμε τις αντιφάσεις, τα λάθη και τις παρεκκλίσεις υπό την πίεση και του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων, χωρίς να οδηγούμαστε στο μηδενισμό.

Tα βλέπουμε κριτικά και αυτοκριτικά, για να γίνει το KKE, ως τμήμα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, ισχυρότερο στην πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού, για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Mελετάμε και κρίνουμε την πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και αυτοκριτικά, δηλαδή με πλήρη συνείδηση ότι και οι δικές μας αδυναμίες, θεωρητικές ανεπάρκειες και λαθεμένες εκτιμήσεις αποτελούσαν μέρος του προβλήματος.

Προχωράμε με συλλογικότητα, με αυτογνωσία των δυσκολιών και των ελλείψεων και με ταξική αποφασιστικότητα σε παραπέρα εκτιμήσεις και συμπεράσματα, στον εμπλουτισμό της προγραμματικής μας αντίληψης για το σοσιαλισμό. Γνωρίζουμε και δεχόμαστε ότι η μελλοντική ιστορική μελέτη, από το Kόμμα μας και διεθνώς από το κομμουνιστικό κίνημα, σίγουρα θα φωτίσει περισσότερο τα ζητήματα της πείρας της EΣΣΔ και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών. Aναμφίβολα, θα προκύψουν και ζητήματα συμπλήρωσης, βελτίωσης και εμβάθυνσης κάποιων εκτιμήσεών μας. Aλλωστε, η ανάπτυξη της θεωρίας του σοσιαλισμού – κομμουνισμού είναι αναγκαιότητα, ζωντανή διαδικασία, πρόκληση για το Kόμμα μας και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, σήμερα και στο μέλλον…

Tο 18ο Συνέδριο εκφράζει την επαναστατική αισιοδοξία του ότι, στα επόμενα χρόνια, θα γίνει εμφανής η ανασύνταξη του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, τμήμα του οποίου είναι και το KKE, μια ανασύνταξη στη βάση ανάπτυξης της κομμουνιστικής ιδεολογικής και στρατηγικής ενότητάς του». (Από την εισαγωγή στην Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ «Eκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό»).

Ο «Ριζοσπάστης» παρουσιάζει σήμερα αφιέρωμα βασισμένο στην Απόφαση του 18ου Συνεδρίου. Το αφιέρωμα επιμελήθηκε ομάδα συντακτών του.

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 08/11/2009

 

ΤΟ ΤΕΙΧΟΣ. Η πτώση της σοβιετικής αυτοκρατορίας

  • Του ΘΟΔΩΡΗ Γ. ΚΑΝΕΛΛΟΥ,
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2009

Ο αέρας από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η αύρα από τη «Βελούδινη Επανάσταση» στην Τσεχοσλοβακία κυριολεκτικώς σάρωσαν την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, παρασύροντας στο πέρασμά τους τα τότε κομμουνιστικά καθεστώτα.

Οι χώρες της περιοχής γνώρισαν ξαφνικά έναν άλλον κόσμο -το γνωστό σε όλους μας «δυτικό τρόπο ζωής»- και το «σοκ» που υπέστησαν ήταν τόσο μεγάλο, που ακόμα και σήμερα, 20 χρόνια μετά, δεν είναι σαφές ότι όλες έχουν κατορθώσει να ξεπεράσουν διάφορα «σύνδρομα» που τότε απέκτησαν.

Ξεκινώντας από τη Γερμανία, το πραγματικό «σοκ» ήταν πρώτ’ απ’ όλα η αβεβαιότητα για το μέλλον με την ενοποίηση. Η αισιοδοξία των στελεχών της κυβέρνησης Κολ, τότε, προφανώς δεν είχε εκτιμήσει ακριβώς το μέγεθος της οικονομικής δυσκολίας, σε συνδυασμό με την ψυχολογική κατάσταση στην οποία ζουν οι Γερμανοί, έπειτα από δύο πολεμικές ήττες και το στίγμα των ναζί. Ακόμα και σήμερα οι ανισότητες παραμένουν στις δύο πλευρές της χώρας και, κατά μία άποψη, οι Γερμανοί δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν πλήρως το μέγεθος της πολιτικής ισχύος τους.

Ενα από τα σύνδρομα που εμφανίστηκαν τότε σε πολλά κράτη ήταν η αύξηση του εθνικισμού. Στην Τσεχοσλοβακία εκδηλώθηκε πρώτα με τη διχοτόμηση σε Τσεχία και Σλοβακία. Και παρέμεινε τόσο ζωντανός που, προ ημερών, ο πρόεδρος Βάτσλαβ Κλάους, αφού ταλαιπώρησε την Ε.Ε., αρνούμενος να υπογράψει τη Συνθήκη της Λισαβόνας, όταν τελικώς έβαλε την υπογραφή του δήλωσε: «Από σήμερα, όμως, η Τσεχία παύει να είναι κυρίαρχο κράτος».

Είναι προφανές ότι αυτά τα σύνδρομα των πρώην κομμουνιστικών χωρών ταλαιπώρησαν και σε μεγάλο βαθμό άλλαξαν την Ευρώπη, καθώς τουλάχιστον 10 χώρες, που άλλοτε ήταν δορυφορικά καθεστώτα της ΕΣΣΔ ή και σοβιετικές Δημοκρατίες, έπειτα από ένα στάδιο ωρίμασης άρχισαν να εντάσσονται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και αργότερα στη ζώνη του ευρώ της διαδόχου Ε.Ε. Η Ευρώπη έκανε μεγάλες προσπάθειες προσαρμογής σε νέα δεδομένα, όπως η πλημμυρίδα «Πολωνών υδραυλικών». Μετακινήθηκαν μεγάλες μάζες πληθυσμού, προκαλώντας οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές. Η Ε.Ε. κλήθηκε να διαχειριστεί εκτός των ποσοτικών αλλαγών και τις ποιοτικές αλλαγές στην οικονομία της. Καθώς κατέρρεε η τότε ΕΣΣΔ, ο κόσμος άλλαξε άρδην και τότε άρχισε το σημερινό πρόβλημα της μετανάστευσης. Σήμερα είναι πολύ εντονότερο λόγω και των παγκόσμιων οικονομικών αλλαγών. Η Ε.Ε. ακόμα δεν έχει βρει λύσεις.

Η προσφορά ειδικευμένων ή ανειδίκευτων εργατών, η ενσωμάτωση των νέων οικονομιών με μεγάλες αγροτικές εκτάσεις, ελάχιστο εργατικό δυναμικό (λόγω μετανάστευσης) και με βιομηχανίες βασισμένες στα πρότυπα και την τεχνολογία της ΕΣΣΔ, ήταν μερικά από τα ποιοτικά προβλήματα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Ε.Ε., δεχόμενη τα νέα της μέλη. Η προσπάθεια που κατέβαλε ήταν τόσο μεγάλη και το έργο τόσο δύσκολο, που σήμερα διακηρύσσει ότι δεν μπορεί να δεχτεί νέα μέλη. Για πολιτικούς λόγους δεν κλείνει οριστικά την πόρτα της στα κράτη των δυτικών Βαλκανίων, από τα οποία μόνον η Σλοβενία είναι μέλος.

Αλλά η μεγάλη έκπληξη ήταν για τις Βρυξέλλες η σύσταση ενός εσωτερικού μετώπου από τα νεοπαγή μέλη. Οι περισσότερες πρώην κομμουνιστικές χώρες αναζήτησαν νέους συμμάχους. Η Μόσχα, τη δεκαετία του ’90, τελούσε υπό κατάρρευση. Οι Βρυξέλλες παρέμεναν στη γνωστή δυστοκία μετά το «σοκ». Η Ουάσιγκτον προθυμότατα δήλωσε παρούσα. Τα νέα κράτη έπεσαν στην αγκαλιά της με το σύνδρομο του επαρχιώτη που φτάνει για πρώτη φορά στην πρωτεύουσα. Η Ουάσιγκτον κυριολεκτικά εξαγόρασε τη συμμετοχή τους στις εκστρατείες της σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Και όταν η Ευρώπη αποστασιοποιήθηκε από την αμερικανική πολιτική, ανακάλυψε ότι μία ομάδα νέων συμμάχων των ΗΠΑ δεν ακολουθούσε την παραδοσιακή ευρωπαϊκή σκέψη και στάση. Και μάλιστα την εποχή που η Ε.Ε. είχε αρχίσει τη μεταρρύθμιση της Συνθήκης της Ρώμης, ακριβώς για να προσαρμοστεί στο «σοκ» από την ένταξη των κρατών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.

Η αλήθεια είναι ότι η Δύναμη της Εντροπίας (η τάση να επιστρέφουν τα πράγματα στην προηγούμενη κατάσταση, σε πρώτη ευκαιρία, όπως μια δύσκολη στιγμή) που διδάσκεται στη Φυσική, έχει βρει σχεδόν την πλήρη εφαρμογή της στα κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Υπέστησαν δραστικές οικονομικές και πολιτικές αλλαγές, όπως η Ουγγαρία, προσπαθώντας να υιοθετήσουν τον καπιταλιστικό τρόπο ζωής. Η φτώχεια ήταν αφόρητη και σε πρώτη ευκαιρία εκλογών, η πορεία άλλαζε με (επι)στροφή προς τα σοσιαλιστικά κόμματα, μερικά από τα οποία είχαν ρίζες στα παλιά κομμουνιστικά. Η φράση «ήταν καλύτερα τότε» ακούγεται ακόμα. Κυρίως σε χώρες όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία, που εντάχθηκαν στην Ε.Ε. παρά τα εγνωσμένα οικονομικά προβλήματα, αλλά και τη διαφθορά, κατάλοιπο των απολυταρχικών δομών, συνήθεια από τα παλιά.

Πολύ πιο σύνθετο όμως είναι το πρόβλημα της επιστροφής στο ιστορικό παρελθόν. Οι νέοι σήμερα ψηφίζουν, γνωρίζοντας ελάχιστα για τους αγώνες μέχρι να πέσουν τα απολυταρχικά καθεστώτα. Οι φάκελοι των παλιών αρχών ασφαλείας είναι βαριοί. Μπορεί δικαιολογημένα οι κυβερνήσεις να προτιμούν να κοιτάνε προς το μέλλον, αλλά είναι και άδικο πρωτοπόροι, όπως τα στελέχη της Χάρτας 77 στην Τσεχία, να μην έχουν βρει θέση στη σημερινή πολιτική σκηνή.

Στην πραγματικότητα, τα είκοσι χρόνια από την πτώση του Τείχους είναι μια μικρή μεταβατική περίοδος μπροστά στη σκοτεινή τροχιά 50 ετών που διέγραψαν οι χώρες αυτές γύρω από την ΕΣΣΔ.

  • Το τέλος του σοβιετικού κομμουνισμού

Τι έγινε το 1989 στις χώρες του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού»; Γιατί κατέρρευσαν τόσο αιφνίδια και τόσο γρήγορα, σαν χάρτινοι πύργοι, τα κομμουνιστικά καθεστώτα στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη; Ορισμένοι νοσταλγοί του «σοβιετικού μοντέλου» υποστηρίζουν ότι η κατάρρευση αυτή οφείλεται σε μια σειρά λαθών, που έγιναν στα τελευταία χρόνια του καθεστώτος, στην «προδοσία» του Γκορμπατσόφ και στην ολέθρια περεστρόικα.

Θεωρούν επομένως ότι ήταν ένα ατύχημα της Ιστορίας, που θα μπορούσε να αποφευχθεί. Οι περισσότεροι μελετητές ανιχνεύουν αντίθετα τα αίτια της κατάρρευσης σε βαθύτερες εγγενείς και δομικές αντιφάσεις του συστήματος και ερμηνεύουν το τέλος του σοβιετικού κομμουνισμού ως αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας οικονομικής και πολιτικής παρακμής της ΕΣΣΔ. Η μακροχρόνια συνύπαρξη ανελευθερίας και οικονομικής στασιμότητας έπληττε ευθέως το κύρος και την αξιοπιστία της επίσημης ιδεολογίας. Η προϊούσα υποβάθμιση της οικονομίας υπέσκαπτε όχι μόνον τα θεμέλια της νομιμοποίησης του συστήματος, αλλά ακόμα και την ικανότητα της εξουσίας να καταπιέζει τους αντιπάλους της και να καταπνίγει κάθε αντιπολίτευση με τη βία.

Στα βασικά χαρακτηριστικά του, το μοντέλο που κυριαρχούσε σε όλες τις χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ήταν, με μικρές παραλλαγές, εκείνο που είχε εδραιωθεί στη σταλινική περίοδο. Ηταν δηλαδή το σοβιετικό μοντέλο της συγκέντρωσης όλων των εξουσιών στα χέρια του κομμουνιστικού κόμματος, της γενικευμένης καταστολής και καταπίεσης όλων των διαφωνούντων και των αντιπάλων, του δογματικού ιδεολογικού «μονοθεϊσμού», του αυταρχικού αστυνομικού και «πανεποπτικού» ελέγχου όλης της κοινωνίας. Η επίσημη ιδεολογία, στο όνομα της οικοδόμησης μιας αταξικής και αρμονικής κοινωνίας, καταπολεμούσε τον πλουραλισμό κάθε είδους. Υποστήριζε ότι η συγκεντροποίηση της εξουσίας, η δικτατορική κυριαρχία του μοναδικού κόμματος πάνω στην κοινωνία, η κολεκτιβοποίηση των μέσων παραγωγής και ο κεντρικός οικονομικός σχεδιασμός είχαν ισχυρά πλεονεκτήματα. Μεταξύ άλλων, υποτίθεται ότι εξασφάλιζαν και την πιο ορθολογική και αποτελεσματική αξιοποίηση των υλικών πόρων, επειδή καταργούσαν τα κόστη που πηγάζουν από τις συγκρούσεις ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές και πολιτικές ομάδες.

Σε μια πρώτη φάση (από τη δεκαετία του 1930 έως και τα μέσα της δεκαετίας του 1960), η σοβιετική οικονομία γνώρισε μια θεαματική ανάπτυξη, πληρώνοντας παράλληλα ένα πελώριο και τρομερό ανθρώπινο και κοινωνικό τίμημα. Η εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ενωσης υπήρξε η πρώτη και η πιο σημαντική περίπτωση ταχείας οικονομικής ανάπτυξης μιας μεγάλης χώρας, μέσω μιας οικονομίας βασιζόμενης στην κρατική ιδιοκτησία και στον κεντρικό σχεδιασμό. Το σοβιετικό οικονομικό σύστημα λειτούργησε ως σχετικά αποτελεσματική βιομηχανική – στρατιωτική μεγαμηχανή στο πεδίο των μεγάλων αριθμών, όσο δηλαδή το ζητούμενο ήταν να πραγματοποιηθεί μια απογείωση σε μεγάλη κλίμακα. Εδωσε ταυτόχρονα ένα σκληρότατο μάθημα βιομηχανικής παιδαγωγικής σε έναν απέραντο αγροτικό πληθυσμό. Ωστόσο, η οικονομία της ΕΣΣΔ δεν υπήρξε και δεν μπορούσε να γίνει το οικονομικό μέλλον του κόσμου, όπως προφήτευαν ορισμένοι μελετητές ή όπως εύχονταν οι υποστηρικτές της και όπως φοβούνταν οι αντίπαλοί της. Μπορούσε μόνον να επεκταθεί, λειτουργώντας ατελώς και προσωρινά ως πρότυπο προς μίμηση για ορισμένες εθνικοαπελευθερωτικές και αντιαποικιοκρατικές επαναστάσεις, στις γεωργικές περιοχές του Τρίτου Κόσμου.

Σύμφωνα με το κυρίαρχο σταλινικό μοντέλο, προνομιακός τομέας της οικονομίας παρέμενε σταθερά η βαριά βιομηχανία, η ανάπτυξη της οποίας θεωρούνταν προϋπόθεση για την ανάπτυξη όλων των άλλων τομέων. Τα καταναλωτικά αγαθά έμπαιναν σε δεύτερη μοίρα, ενώ πολύ ακριβό ήταν το τίμημα που πλήρωναν οι Σοβιετικοί για να διατηρούν μιαν ορισμένη στρατιωτική ισορροπία με τη Δύση.

Τα κυριότερα οφέλη για τις μάζες των εργαζομένων ήταν η έλλειψη ανεργίας (αν και ήταν πολύ διαδεδομένες η υποαπασχόληση κι η κακοπληρωμένη εργασία), η άνοδος της μαζικής εκπαίδευσης και η βελτίωση του υγειονομικού συστήματος.

Τα οργανικά ελαττώματα του σοβιετικού παραγωγικού συστήματος έγιναν πιο φανερά στη μακρά περίοδο οικονομικής στασιμότητας, που άρχισε ήδη από τη δεκαετία του 1970. Στα χρόνια 1970-1985 φάνηκε πιο καθαρά ότι η σοβιετική οικονομία έχανε οριστικά τη μάχη του οικονομικού ανταγωνισμού με τη Δύση. Στο διάστημα αυτό, και παρά τις διάφορες «μεταρρυθμιστικές» απόπειρες, το σοβιετικό οικονομικό σύστημα απέτυχε κραυγαλέα κάθε φορά που προσπάθησε να υπερβεί την αρχική φάση της επεκτατικής εκβιομηχάνισης, για να οδηγηθεί προς μιαν οικονομία που θα εξασφάλιζε τα επίπεδα κατανάλωσης και την υλική ευημερία που υποσχόταν το ίδιο το σοσιαλιστικό πρόγραμμα. Επομένως, δεν ήταν πλέον δυνατό να διατηρηθεί ζωντανή η πίστη στην ανωτερότητα και στις ελπιδοφόρες προοπτικές του σοβιετικού κομμουνισμού. Εμοιαζε να διαψεύδονται από την ίδια την πραγματικότητα οι βασικές επαγγελίες της επίσημης κομμουνιστικής ιδεολογίας για μιαν οικονομία που θα ικανοποιεί τις ανθρώπινες ανάγκες και για μια κοινωνία δίκαιη και εξισωτική. Η αξιοπιστία της ιδεολογίας άρχισε να εξανεμίζεται, όταν στην ανελευθερία και στην οικονομική παρακμή προστέθηκαν η εκτεταμένη διαφθορά και η ηθικο-πολιτική χρεοκοπία του καθεστώτος, που ήταν ορατή διά γυμνού οφθαλμού σε όλη την μπρεζνιεφική περίοδο.

Στην ίδια περίοδο που το σοβιετικό μπλοκ έμενε στάσιμο, η δυτική οικονομία έμπαινε σε μια φάση ορμητικής αλλαγής και τεχνολογικής ανανέωσης, της οποίας στρατηγικός πυρήνας ήταν η πληροφορική και η αυτοματοποίηση. Το σοβιετικό σύστημα, επιβαρημένο από την ακαμψία του κεντρικού σχεδιασμού, από την παραλυτική εξουσία μιας γραφειοκρατίας από τη φύση της εχθρικής προς την αλλαγή και από την παθητική αντίσταση των εργαζομένων στις αναδιαρθρώσεις, δυσκολευόταν όλο και περισσότερο να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της τεχνολογικής ανανέωσης και της ποιότητας της παραγωγής. Δεν διέθετε την αναγκαία ευελιξία, ελαστικότητα και αποδοτικότητα που θα το καθιστούσαν αξιόμαχο στον διεθνή οικονομικό ανταγωνισμό. Το συγκεντρωτικό και αυταρχικό σύστημα -αυτό που στο παρελθόν κατόρθωνε να προωθεί νέους τεχνολογικούς προσανατολισμούς από τα πάνω- στεκόταν τώρα εμπόδιο στην ανάπτυξη νέων μεθόδων παραγωγής και νέων τεχνολογιών από τα εργοστάσια και τις επιχειρήσεις. Το πνεύμα της πρωτοβουλίας δεν έβρισκε κίνητρα και θεσμικά στηρίγματα και η ανάληψη ρίσκου αποθαρρυνόταν. Η Σοβιετική Ενωση δεν κατόρθωνε να μειώσει την τεχνολογική απόσταση που χώριζε τη βιομηχανία της από τη βιομηχανία των κυριότερων δυτικών χωρών.

Και ενώ η χώρα έβλεπε τα ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης να μένουν σταθερά χαμηλά, η μπρεζνιεφική ηγεσία πήρε τη μοιραία απόφαση να πλειοδοτήσει στην εξωτερική πολιτική, προσπαθώντας μάταια να αναζωογονήσει μιαν αυτοκρατορική στρατηγική. Ξεκίνησε έτσι μια μεγάλη προσπάθεια για να διεκδικήσει τη στρατιωτική υπεροχή στον εξοπλιστικό ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ, υποβάλλοντας σε πρόσθετη πίεση την ήδη εξασθενημένη σοβιετική οικονομία. Ο στρατιωτικός τομέας σπαταλούσε πελώριους πόρους, αλλά, καθώς υπάκουε στη λογική της αδιαφάνειας και της μυστικότητας, δεν μεταβίβαζε τα επιστημονικά και τεχνολογικά του επιτεύγματα στο υπόλοιπο παραγωγικό σύστημα, το οποίο αποδυναμωνόταν όλο και περισσότερο εξαιτίας αυτής της ανισορροπίας.

Από την άλλη μεριά, βαρύτατο ήταν το κοινωνικό και οικονομικό κόστος που συνεπαγόταν η έλλειψη δημοκρατίας. Η πεποίθηση που είχαν πάντοτε οι κομμουνιστές που βρίσκονταν στην εξουσία ,ότι ο κοινωνικός, οικονομικός και πολιτικός και πολιτισμικός πλουραλισμός ήταν ένα κακό που έπρεπε να καταπολεμηθεί και να ξεριζωθεί οριστικά, αποκαλύφθηκε καταστροφική. Αυτός ο πλουραλισμός τροφοδοτούσε τον δυναμισμό των δυτικών κοινωνιών και οικονομιών. Ενώ αντίθετα ο συγκεντρωτικός – γραφειοκρατικός κολεκτιβισμός και ο αυταρχικός πολιτικός και αστυνομικός έλεγχος μιας αδρανούς και πολιτισμικά στάσιμης κοινωνίας αποτελούσαν σοβαρές αιτίες της δομικής κρίσης του σοβιετικού συστήματος.

Οταν ανέλαβε την εξουσία, το 1985, ο Γκορμπατσόφ είχε επίγνωση της σοβαρότητας αυτής της κρίσης. Η μπρεζνιεφική περίοδος είχε αφήσει μια βαριά αρνητική κληρονομιά: οικονομική στασιμότητα, ιδεολογική απολίθωση, διάχυτη διαφθορά. Το αρχικό πρόγραμμα του Γκορμπατσόφ σκόπευε να δώσει μιαν ισχυρή ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα. Καθώς όμως δεν κατόρθωνε να πετύχει μια γρήγορη αντιστροφή των τάσεων στην οικονομία, ο Γκορμπατσόφ προσπάθησε να ανταποκριθεί στο αίτημα για δημοκρατία, που ωρίμαζε στην κοινωνία, ή τουλάχιστον για μια χαλάρωση του ασφυκτικού ελέγχου της κοινωνικο-πολιτικής ζωής. Ετσι, από τα μέσα του 1988, προσέθεσε στην περεστρόικα και στην γκλάσνοστ ένα τρίτο στοιχείο: τον εκδημοκρατισμό. Αλλά οι προσπάθειές του να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα «ανανέωσης του σοσιαλισμού» κατέδειξαν τελικά ότι το σοβιετικό σύστημα, εξαιτίας της απόλυτης ακαμψίας του και της έλλειψης μιας δραστήριας κοινωνίας πολιτών, δεν διέθετε τους αναγκαίους ηθικούς και πολιτικούς πόρους για να αυτομεταρρυθμιστεί. Οι μεταρρυθμίσεις έτειναν αντίθετα να το καταστρέφουν, στον βαθμό που πυροδοτούσαν άλυτες και ακυβέρνητες αντιφάσεις στο εσωτερικό του.

Το σχέδιο του Γκορμπατσόφ να προχωρήσει σε μιαν αναδιάρθρωση του σοβιετικού συστήματος κατέληξε έτσι σε μιαν ολική αποτυχία. Η περεστρόικα εγκαινίασε ανεξέλεγκτες και καταστροφικές διαδικασίες, οι οποίες δεν οδήγησαν στην ανανέωση του κομμουνισμού αλλά στην κατάρρευσή του. Οι μεταρρυθμίσεις ξέφυγαν από τον έλεγχο εκείνων που τις σχεδίασαν, προκαλώντας την επιδείνωση της οικονομικής κρίσης, πυροδοτώντας πολιτικές συγκρούσεις και ενεργοποιώντας τις αποσχιστικές τάσεις πολλών εθνοτήτων που ένιωθαν ότι καταπιέζονται. Η εμφάνιση αυτών των αποσταθεροποιητικών ταραχών σε μια κοινωνία, η οποία μέχρι τότε ελεγχόταν αυστηρά και ολοκληρωτικά από τα πάνω, επιβεβαίωνε για άλλη μια φορά τις αναλύσεις του Τοκβίλ στο σπουδαίο έργο του «Το παλαιό καθεστώς και η επανάσταση» (εκδόσεις «Πόλις», 2006). Σύμφωνα με τον Τοκβίλ, η απόπειρα να μεταρρυθμιστεί ένα ανελεύθερο και εξαιρετικά άκαμπτο καθεστώς είναι πιθανότερο να καταλήξει, όχι στη βελτίωσή του, αλλά στην πτώση του.

Και είναι μια τρομερή ειρωνεία της ιστορίας το ότι έτυχε στο κομμουνιστικό σύστημα να γνωρίσει εκείνη τη «γενική κρίση» και την κατάρρευση, που ο παγκόσμιος κομμουνισμός είχε πιστέψει και προφητέψει ότι θα πραγματοποιούνταν στον καπιταλιστικό κόσμο. Ο σοβιετικός κομμουνισμός, ο οποίος φιλοδοξούσε να είναι «επιστημονικός», ικανός δηλαδή όσο καμιά άλλη πολιτική δύναμη να «σχεδιάζει» το παρόν και το μέλλον, έχασε πλήρως τον έλεγχο του εαυτού του, της ίδιας της εξουσίας του, και οδηγήθηκε σε μια καταστροφική κρίση.

Στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης η περεστρόικα του Γκορμπατσόφ προκάλεσε μιαν αλυσιδωτή αντίδραση μαζικών κινητοποιήσεων και εξεγέρσεων ενάντια στον κομμουνισμό, που είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση όλων των καθεστώτων που εγκαθιδρύθηκαν μετά το 1945. Ετσι τα καθεστώτα, που γεννήθηκαν με τη φιλοδοξία να αποτελέσουν αυθεντική έκφραση του λαού, αποκαλύφθηκαν σε τέτοιο σημείο αντιλαϊκά, ώστε να καταρρεύσουν υπό την πίεση μιας γιγάντιας λαϊκής αντίθεσης. Και κατά την πτώση τους, δεν υπήρξε σχεδόν κανείς που να θέλει να παλέψει για να τα διατηρήσει -πράγμα που καθρεφτίζει εύγλωττα την ηθική και πολιτική χρεοκοπία τους και φωτίζει τον συνδυασμό ιδεολογικού ψεύδους και πολιτικής καταπίεσης, πάνω στον οποίο βασιζόταν για πολλά χρόνια ο «σοσιαλισμός» τους.

Ποτέ άλλοτε στο παρελθόν μια τέτοιας ιστορικής σημασίας πολιτική και κοινωνική αλλαγή -όπως η κατάρρευση της σοβιετικής «αυτοκρατορίας»- δεν έγινε ειρηνικά και αναίμακτα. Στην πραγματικότητα βέβαια, η ειρηνική κατάρρευση του ανατολικοευρωπαϊκού κομμουνισμού δεν οφειλόταν μόνον στην κινητοποίηση των λαών, αλλά πρέπει να αποδοθεί κυρίως στη θεμελιώδη αλλαγή προσανατολισμού της σοβιετικής εξωτερικής πολιτικής υπό τον Γκορμπατσόφ. Η λαϊκή αντίθεση στα διάφορα κομμουνιστικά καθεστώτα είχε εκδηλωθεί έντονα και στο παρελθόν, όπως δείχνουν οι ταραχές στην Τσεχοσλοβακία και την Ανατολική Γερμανία το 1953, οι εξεγέρσεις στην Πολωνία και την Ουγγαρία το 1956, η ευρεία συναίνεση στην «Ανοιξη της Πράγας» το 1968 και η άνοδος της «Αλληλεγγύης» στην Πολωνία στα 1980-81. Αυτό που άλλαξε το 1989, σε σχέση με τις προηγούμενες κρίσεις στην Ανατολική Ευρώπη, δεν ήταν τόσο το εύρος της λαϊκής αντίθεσης στα καθεστώτα που υποστήριζε η ΕΣΣΔ όσο η συνολική κατεύθυνση της σοβιετικής πολιτικής. Αν στο παρελθόν η Σοβιετική Ενωση είχε κάνει το παν για να καταπνίξει κάθε μορφή πολιτικού φιλελευθερισμού ή εκδημοκρατισμού στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας, στα τέλη του 1989 δεν απέμεναν αμφιβολίες για το γεγονός ότι η Ανατολική Ευρώπη μπορούσε ανεμπόδιστα να προχωρήσει σε σημαντικές οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς τον φόβο μιας σοβιετικής στρατιωτικής επέμβασης. Και μολονότι ο Γκορμπατσόφ δεν είχε την πρόθεση να διαλύσει το σοβιετικό μπλοκ και δεν είχε προβλέψει ότι οι αλλαγές, που ο ίδιος είχε εγκαινιάσει, θα οδηγούσαν στο γρήγορο τέλος του κομμουνισμού, αυτός ακολούθησε με συνέπεια την πολιτική του, της αποφυγής χρήσης βίας.

  • «Ευγνωμοσύνη στον Γκορμπατσόφ»

«Πριν από 20 χρόνια έπεσε ειρηνικά το Τείχος του Βερολίνου. Για εμένα κάθε επέτειος είναι εντελώς ιδιαίτερη ημέρα ανασκόπησης και χαράς. Σήμερα, όμως, βιώνουμε την εξασθένηση της συνείδησης για τη σημασία εκείνου του απαξιωτικού για το Βερολίνο κτίσματος. Το Τείχος δεν διχοτομούσε μόνον μια μεγαλούπολη χωρίζοντας οικογένειες -το Τείχος ήταν και σύμβολο για τη διχοτόμηση της Γερμανίας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης σε ελεύθερο και ανελεύθερο κόσμο.

Είμαι βαθύτατα πεπεισμένος ότι εάν το 1989 δεν έπεφτε το Τείχος, δεν θα είχε συντελεστεί η επανένωση της Γερμανίας και πως οι εξελίξεις σε όλο τον κόσμο θα είχαν πάρει εντελώς διαφορετική τροπή. Μεγάλο μέρος της πολιτικής αποκλιμάκωσης της έντασης μεταξύ Ανατολής και Δύσης οφείλεται στην υποστήριξη των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και του Μιτεράν, ενώ απεριόριστη ευγνωμοσύνη αξίζει στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που χάραξε τον δρόμο της γκλάσνοστ και της περεστρόικα -αλλά και που επέλεξε την ειρήνη και δεν κινητοποίησε εκείνον τον Νοέμβριο τα ρωσικά τεθωρακισμένα».

Χέλμουτ Κολ, καγκελάριος της Δυτ. Γερμανίας 1982-1988

(από τον πρόλογο του βιβλίου του «Die Mauer» – «Το Τείχος»)

  • «Ως πολιτικός μπορεί να έχασα…»

«Δεν θυμάμαι πολλές λεπτομέρειες (από την πτώση) αλλά δεν ήταν απροσδόκητη. Μεγάλες αλλαγές ήταν σε εξέλιξη στη Σοβιετική Ενωση και στην ανατολική Ευρώπη. Από την εποχή του πολέμου, ένα μεγάλο πρόβλημα είχε παραμείνει άλυτο: αυτό μιας διαιρεμένης Ευρώπης, που αφορούσε κυρίως τους Γερμανούς (…). Θα μπορούσε η πτώση του Τείχους να μην είχε οδηγήσει σε κατάρρευση του κομμουνισμού; Ναι, πιθανώς. Αν ο πρόεδρος Ερικ Χόνεκερ είχε αρχίσει τις μεταρρυθμίσεις για τον εκδημοκρατισμό της χώρας δύο ή τρία χρόνια νωρίτερα. Ο κόσμος το ήθελε. Σε όλες τις άλλες χώρες η αλλαγή προχωρούσε. Η ΕΣΣΔ, προπύργιο του σοσιαλισμού, άλλαζε. Ο Χόνεκερ δεν έκανε τίποτα (…). Η ΕΣΣΔ άλλαζε με μια νέα γενιά ηγετών. Δίχως τις αλλαγές αυτές, ο Ρίγκαν θα μπορούσε να χορέψει όποιον χορό ήθελε στο Βερολίνο. Το Τείχος θα ήταν ακόμα εκεί (…). Είναι οι εσωτερικές συγκρούσεις για το μέλλον της ΕΣΣΔ που βρίσκονται στη ρίζα της κατάρρευσής της. Μέχρι την τελευταία στιγμή πίστευα ότι η ένωση των δημοκρατιών μας μπορούσε να επιβιώσει. Εγιναν λάθη. Η δημοκρατία της Ρωσίας κυβερνιόταν από ανθρώπους που ενεργούσαν κατά της περεστρόικα… ήταν σαν τα ζώα, διψασμένοι για εξουσία και κατέστρεψαν τη χώρα, την ένωση, την οικονομία και το ίδιο το μέλλον τους (…). Ως πολιτικός μπορεί να έχασα, όμως οι πολιτικές που υπερασπίστηκα βοήθησαν να γίνουν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις ώς το 1991. Η περεστρόικα έφτασε σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Εχασα, αλλά η περεστρόικα κέρδισε».

Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τότε, γενικός γραμματέας Κ.Ε. Κομμουνιστικού Κόμματος ΕΣΣΔ (Le Temps / Ελβετία)

  • «Ηταν για μένα μεγάλη έκπληξη»

«Μου είναι δύσκολο να θυμηθώ πού ήμουν (όταν άρχισε να διαλύεται το Τείχος). Ημουν πιθανώς στο γραφείο μου και το πληροφορήθηκα πριν γίνει επισήμως γνωστό. Παραδέχομαι ότι για μένα ήταν μεγάλη έκπληξη. Ημουν στο Βερολίνο στις 6 και 7 Οκτωβρίου. Και ο Γκορμπατσόφ ήταν εκεί για μια μεγάλη εκδήλωση που είχε οργανώσει ο Χόνεκερ, με αφορμή την 40ή επέτειο από τη δημιουργία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Ο κόσμος περνούσε μπροστά από τη σκηνή και φώναζε: “Γκόρμπι, Γκόρμπι, βοήθησέ μας”. Πήγα στον Γκορμπατσόφ και του είπα. “Τελείωσε. Ηρθε το τέλος”. Παραδέχτηκε ότι αυτό ήταν το τέλος. Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η πτώση του Τείχους ήταν απλώς μια τυπική υπόθεση (…) Με υπερηφάνεια λέω ότι ήμουν μέρος της διαδικασίας. Παράδοξο, πράγματι. Εγώ, ο αυτουργός ενός στρατιωτικού νόμου αλλά και συναυτουργός των αλλαγών που έγιναν τη δεκαετία του ’80, που είχαν σημαντικές διαστάσεις, όχι μόνο για την Πολωνία (…) Μπορεί να φαίνεται ακατανόητο ότι εγώ, άνθρωπος του παλιού καθεστώτος, μπορώ σήμερα να λέω ότι οι αλλαγές ήταν απολύτως αναγκαίες για την Πολωνία και όλη την Ευρώπη (…) Ο κομμουνισμός, η βίβλος του κομμουνισμού δημιουργήθηκε όχι κατά μήκος του Βόλγα, αλλά κατά μήκος του Ρήνου. Και ήταν γεμάτη ελκυστικές και ευγενείς ιδέες, εν μέρει ουτοπικές, αν και πιστεύω ότι παραμένουν σε ισχύ από φιλοσοφική και ηθική άποψη. Σε κάθε περίπτωση πάντως ο σταλινισμός αμαύρωσε την ιδεολογία του κομμουνισμού».

Στρατηγός Βόιτσεκ Γιαρουζέλσκι, τότε πρωθυπουργός Πολωνίας (Euronews)

  • «Δεν μελετήσαμε τη διεύρυνση»

«Το γεγονός μάς συντάραξε και περιμέναμε να δούμε εάν επρόκειτο να εξελιχθεί ειρηνικά. Δεν ξέραμε πώς θα αντιδρούσε η αστυνομία ή την αντίδραση της κομμουνιστικής ηγεσίας. Παρακολουθούσαμε προσεκτικά ό,τι συνέβαινε. Αυτό που είχε σημασία όμως, ήταν ό,τι ακολούθησε τις επόμενες εβδομάδες. Ο καγκελάριος Κολ και ο Γκορμπατσόφ, αλλά και ο πρόεδρος Μπους ο πρεσβύτερος, ενέτειναν την επικοινωνία τους, ώστε να προλάβουμε επεισόδια που θα μπορούσαν να κοστίσουν τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Περιμέναμε να δούμε τι θα συμβεί. Επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων συναντήθηκαν στα Ηλύσια Πεδία, καθώς η Ε.Ε. ήταν υπό γαλλική προεδρία. Αρχίσαμε να εξηγούμε ότι δεν υπήρχε κάτι που να προκαλεί ανησυχία, αν και πολλοί ενίσταντο στη γερμανική ενοποίηση. Δουλέψαμε πολύ σκληρά προς αυτή την κατεύθυνση. Τον Απρίλιο του 1990 το σύνολο της ευρωπαϊκής κοινότητας αναγνώρισε την πρόθεση της Γερμανίας για ενοποίηση (…) Μου έδωσε μεγάλη χαρά ότι ανοίξαμε την αγκαλιά μας στις χώρες που αναδύονταν από τον ολοκληρωτισμό (…) ζήτησα, ωστόσο, από την κοινότητά μας, το σπίτι που μοιραζόμαστε, να προετοιμαστεί για να εντάξει ακόμα δέκα χώρες. Αλλά απέτυχα. Ηταν στη σύνοδο της Λισαβόνας, το 1992. Λυπάμαι που δεν βάλαμε το σπίτι μας σε τάξη και δεν μελετήσαμε πώς θα είναι η Ευρώπη των 25 ή των 27 πριν να καταλήξουμε σε συμπεράσματα για τη διεύρυνση».

Ζακ Ντελόρ, τότε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Euronews)

  • ΤΟ ΤΕΙΧΟΣ
  • Τα 167,8 χιλιόμετρα του Τείχους

  • Στις 13 Αυγούστου του 1961 η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας προχώρησε σε μια κίνηση που ποτέ μέχρι τότε δεν είχε το ανάλογό της στην ιστορία.

Αιφνιδιάζοντας τους πάντες, έκοψε την πόλη του Βερολίνου στα δύο, υψώνοντας ένα αδιαπέραστο Τείχος, φυλακίζοντας έναν ολόκληρο λαό στο όνομα του σοσιαλισμού, χωρίζοντας μια χώρα στα δύο, οικογένειες, συγγενείς, φίλους και γνωστούς. Στη συνέχεια, για όποιον τολμούσε να περάσει αυτό το Τείχος χωρίς την άδεια των αρχών, οι προοπτικές ήταν δύο: θάνατος ή φυλακή. Η επίσημη εκδοχή του καθεστώτος του Ανατολικού Βερολίνου ονομαζόταν «Αντιφασιστικό τείχος προστασίας». Ομως ακόμη και οι πέτρες γελούσαν με την ονομασία αυτή, καθώς η αλήθεια ήταν πολύ διαφορετική.

Οταν το φθινόπωρο του 1989 το Τείχος κατέρρευσε μέσα σε μια νύχτα, οι ηγέτες του κομμουνιστικού καθεστώτος (στις δίκες που ακολούθησαν και αφορούσαν τους θανάτους όσων επιχείρησαν να δραπετεύσουν) με απολογητικό ύφος έλεγαν ότι δεν ευθύνονται αυτοί για το Τείχος ούτε για τις δολοφονίες, καθώς στην πραγματικότητα εκτελούσαν οδηγίες των Σοβιετικών. Παραδεχόταν ότι η χώρα τους στην ουσία ήταν ένας δορυφόρος της Μόσχας, μια αποικία, όπου οι ίδιοι δεν είχαν καμία ουσιαστική εξουσία, ειδικά επί θεμάτων όπως το κλείσιμο των συνόρων. Τα λεγόμενα αυτά επιβεβαίωσε πρόσφατα και η ιστορική έρευνα του Πανεπιστημίου Χούμπολντ του ανατολικού Βερολίνου. Ο καθηγητής Ματίας Ουλ ανακάλυψε στο ρωσικό ιστορικό αρχείο της Μόσχας μια τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ του ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικήτα Χρουστσόφ και του γ.γ. του Κ.Κ. της ΛΔΓ Βάλτερ Ούλμπριχτ. Δύο εβδομάδες πριν ξεκινήσει το χτίσιμο του Τείχους, ο Χρουστσόφ ήταν πολύ ανήσυχος και θορυβημένος για τη συνεχιζόμενη αιμορραγία εργατικού και ειδικευμένου προσωπικού από την Ανατολή προς τη Δύση. Από το 1949 έως το 1961 3,5 εκατ. πολίτες είχαν εγκαταλείψει «το πρώτο γερμανικό κράτος εργατών και αγροτών» για μια καλύτερη ζωή στη Δύση. Ειδικά μέσα στο Βερολίνο, η καθημερινή σύγκριση από τους πολίτες του καπιταλισμού με τον σοσιαλισμό ήταν συντριπτική υπέρ του πρώτου, ειδικά σε θέματα κατανάλωσης και ελευθεριών.

Ετσι λοιπόν ο Χρουστσόφ στις αρχές Αυγούστου του 1961 τηλεφωνεί στον Ούλμπριχτ και λέει καθαρά, σύμφωνα με τα σοβιετικά αρχεία, να προχωρήσει στο κλείσιμο των συνόρων μέσα στην πόλη του Βερολίνου, που τυπικά ήταν χωρισμένη σε τέσσερις τομείς, αλλά ουσιαστικά σε δύο, τον Σοβιετικό και τον Δυτικό. Για το πώς θα παρουσιαστεί στην κοινή γνώμη ο Χρουστσόφ είχε τη λύση: «Θα κάνουμε μια κοινή ανακοίνωση. Εκεί εσείς θα λέτε ότι μας παρακαλέσατε να κλείσουμε τα σύνορα, για το καλό των σοσιαλιστικών χωρών. Οτι εμείς το δεχτήκαμε και μετά από παράκλησή μας προχωρήσατε στις ενέργειές σας. Πρέπει όμως να μην το μάθει κανείς. Ολα να γίνουν με απόλυτη μυστικότητα, γιατί θα έχουμε νέο κύμα φυγής…».

  • Το Τείχος

Υπεύθυνος για την ανέγερση του πρώτου προσωρινού Τείχους ήταν ο Εριχ Χόνεκερ, διάδοχος του Ούλμπριχτ. Οι κατασκευαστές του ακολούθησαν ακριβώς τη συμφωνία μοιρασιάς του Βερολίνου με τους Δυτικούς συμμάχους. Αποτέλεσμα, σπίτια να κοπούν στη μέση, γειτονιές να χωριστούν, άνθρωποι να παγιδευτούν ξαφνικά στην ανατολική μεριά χωρίς προοπτική να ξαναδούν τους δικούς τους. Εκείνες τις ημέρες του Αυγούστου το ’61 στο κέντρο του Βερολίνου εξελίχθηκαν δραματικές καταστάσεις που σημάδεψαν για πάντα όσους τις έζησαν. Στα χρόνια που ακολούθησαν το Τείχος και οι συνεχείς εξελίξεις του έγιναν μια μορφή ψύχωσης για το καθεστώς του Ανατολικού Βερολίνου. Τα τούβλα αντικαταστάθηκαν από ειδικής κατασκευής πλάκες από μπετόν ύψους 4 μέτρων. Οσα κτήρια υπήρχαν δίπλα στο Τείχος από την ανατολική του πλευρά γκρεμίστηκαν και δημιουργήθηκε μια ζώνη σκεπασμένη με άμμο, που ονομάστηκε «νεκρή ζώνη». Εκεί μπορούσαν να περιπολούν μόνο συνοριακοί φύλακες. Οποιος πολίτης βρισκόταν μέσα στη νεκρή ζώνη, δύσκολα επιζούσε. Τη ζώνη αυτή ακολουθούσε ένα μικρότερο τείχος ύψους τριών μέτρων. Ανάμεσα στα δυο τείχη, το εξωτερικό και το εσωτερικό, υπήρχαν αντιαρματικά εμπόδια, νάρκες, ηλεκτροφόρα σύρματα. Κάθε εκατό μέτρα και μια ανυψωμένη σκοπιά (συνολικά 302) με προβολείς το βράδυ και εκπαιδευμένα σκυλιά που περιπολούσαν με στρατιώτες του Λαϊκού Στρατού. Το Τείχος είχε συνολικό μήκος 167,8 χιλιόμετρα. Τα 45 από αυτά ήταν μέσα στο κέντρο του Βερολίνου και τα υπόλοιπα περικύκλωναν το Δυτικό Βερολίνο. Οι κάτοικοι του Δυτικού Βερολίνου ζούσαν δίπλα στο Τείχος, ενώ αυτοί του Ανατολικού το έβλεπαν μόνο από μακριά, αφού σε απόσταση 200 μέτρων από αυτό απαγορευόταν να πλησιάσει απλός πολίτης. Τα σπίτια του Ανατολικού Βερολίνου που ήταν κοντά στο Τείχος, και είχαν θέα τη Δύση, ήταν προνομιούχα και σε αυτά και για λόγους ασφαλείας ζούσαν μόνο στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Η ΛΔΓ πλήρωνε ένα μεγάλο ποσό κάθε χρόνο για τη συντήρηση του Τείχους, παρ’ ότι οι ελλείψεις σε αγαθά πρώτης ανάγκης ήταν μεγάλες για τον πληθυσμό. Συνολικά, η ανέγερσή του κόστισε 1,8 δισ. μάρκα.

Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι μέσα στο Βερολίνο έχασαν 206 άνθρωποι τη ζωή τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις δολοφονήθηκαν από πυρά συνοριακών φρουρών, στην προσπάθειά τους να περάσουν στη Δύση.

  • Εχουν δαπανηθεί 2 τρισ. ευρώ από το 1989

  • Μια επιτυχημένη ιστορία». Με τον τίτλο αυτό το Γερμανικό Οικονομικό Ινστιτούτο παρουσίασε τα στοιχεία έρευνας που πραγματοποίησε για την οικονομική κατάσταση των κρατιδίων που ανήκαν στην πρώην Ανατολική Γερμανία, είκοσι χρόνια μετά την πτώση του Τείχους.

Στα θετικά στοιχεία, το γεγονός ότι η οικονομία στις περιοχές της ανατολικής Γερμανίας έχει ξεπεράσει σχετικά γρήγορα το σοκ της δεκαετίας του ’90 και έχει φτάσει το 70% των δεικτών και της δυναμικότητας των δυτικογερμανικών κρατιδίων. Αρνητικό στοιχείο, η αιμορραγία εργατικού δυναμικού προς τη Δύση και η γήρανση του πληθυσμού στις πρώην ανατολικές περιοχές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γερμανικού Οικονομικού Ινστιτούτου, από το 1989 μέχρι σήμερα έχουν δαπανηθεί 2 τρισ. ευρώ για την ανοικοδόμηση και την ενίσχυση της οικονομίας στην πρώην ΛΔΓ. Το μεγαλύτερο μέρος τους από το «οικονομικό πακέτο αλληλεγγύης», το οποίο περιλαμβάνει και τον «φόρο αλληλεγγύης», δηλαδή το 5% του φόρου εισοδήματος που πληρώνουν οι Δυτικογερμανοί για την πρώην Ανατολική Γερμανία. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο, οι οικονομικές ενέσεις προς την Ανατολή θα συνεχιστούν τουλάχιστον μέχρι το 2019. Το ένα τρίτο των ποσών που έχουν δαπανηθεί εκεί αφορά τις υποδομές.

Σύμφωνα με την έκθεση, η βιομηχανία στην ανατολική Γερμανία έχει κάνει πολύ μεγάλα βήματα τα τελευταία χρόνια, κάλυψε το σοκ της δεκαετίας του ’90 και η παραγωγικότητα έχει φτάσει στο 80% του επιπέδου της Δύσης. Βέβαια στην Ανατολή πρόκειται για σαφώς μικρότερες βιομηχανικές μονάδες από ό,τι στη Δύση. Ο μέσος όρος απασχόλησης προσωπικού στις επιχειρήσεις εκεί φτάνει τα 20 άτομα.

Το ποσοστό της βιομηχανικής παραγωγής, στο σύνολο της Γερμανίας, ήταν στην Ανατολή το 1992 στο 3,4%, ενώ σήμερα έχει φτάσει στο 10%. Αντίστοιχα οι εξαγωγές αυξήθηκαν από 12% στο 33%, παραμένουν όμως πολύ χαμηλότερες από το ποσοστό των δυτικογερμανικών εξαγωγών.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια οι μισθοί έχουν αυξηθεί θεαματικά στην πρώην Ανατολική Γερμανία και έφτασαν στο 86% του επιπέδου των μισθών της δυτικής Γερμανίας.

Στα προτερήματα της οικονομίας στην πρώην Ανατολική Γερμανία, το χαμηλότερο κόστος παραγωγής, η ευελιξία και οι άριστες υποδομές εξαιτίας των μεγάλων έργων που έγιναν εκεί τα τελευταία χρόνια.

Η ανεργία σταθεροποιείται αν και παραμένει σε υψηλότερα επίπεδα από τη Δύση.

Μέσα στα 20 τελευταία χρόνια, πάνω από 3,5 εκατομμύρια Ανατολικογερμανοί μετανάστευσαν στη δυτική Γερμανία αναζητώντας εργασία, συνολικά πρόκειται για το 14% του πληθυσμού της πρώην ΛΔΓ. Εξαιτίας αυτών των μετακινήσεων υπάρχει και μεγάλη έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού στην περιοχή. Η δημογραφική αιμορραγία της πρώην Ανατολικής Γερμανίας έχει φέρει και ένα άλλο πρόβλημα, αυτό της ευρείας γήρανσης του πληθυσμού, που βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα σε σχέση με τον μέσο όρο της Γερμανίας συνολικά.

 

70 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

  • «Φιέστες» εξωραϊσμού σε αντικομμουνιστική ρότα
  • Η «αυτοκριτική» της καπιταλιστικής Ρωσίας συμβολή στη συκοφάντηση της ΕΣΣΔ
Σοβιετική αφίσα του 1941 που συμβολίζει την πάλη του σοβιετικού λαού για την υπεράσπιση της σοσιαλιστικής πατρίδας του από τους φασίστες. «Προστατεύουμε την πόλη του Λένιν» το σύνθημά της

ΓΚΝΤΑΝΣΚ.–

Τα 70 χρόνια από την ημέρα που ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, όταν τα ξημερώματα της 1ης Σεπτέμβρη του 1939 εκδηλώθηκε η επίθεση της Γερμανίας ενάντια στην Πολωνία, συγκεντρώθηκαν για να γιορτάσουν οι ηγέτες ευρωπαϊκών και άλλων χωρών στο Γκντανσκ της Πολωνίας, με διάφορες τελετές αλλά και χαρακτηριστικές ομιλίες που συμπλέουν στη γνωστή αντικομμουνιστική εκστρατεία, παρά τις όποιες φαινομενικές διαφορές. Πρόκειται για μια ακόμα προσπάθεια παραχάραξης της Ιστορίας ώστε να μη μάθουν ποτέ οι νεότερες γενιές την αλήθεια, αλλά και τη συμβολή της Σοβιετικής Ενωσης ενάντια στο ναζισμό – φασισμό, μια ακόμα προσπάθεια να θεωρηθούν όλες οι πλευρές ισότιμα υπεύθυνες για την έναρξη και την εξέλιξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στην έναρξη των εκδηλώσεων, ο Πολωνός Πρόεδρος Λεχ Καζίνσκι υποστήριξε πως η χώρα του έλαβε «μαχαιριά πισώπλατα από την μπολσεβίκικη Ρωσία», αναφερόμενος στο σύμφωνο «Ρίμπεντροπ – Μολότοφ» ανάμεσα στη Γερμανία και την ΕΣΣΔ (τακτικός ελιγμός της ΕΣΣΔ για να κερδηθεί χρόνος για την προετοιμασία του πολέμου) υπαινισσόμενος πως απώτερος στόχος της ήταν το μοίρασμα της Ευρώπης. Αναφέρθηκε επίσης στη λεγόμενη «σφαγή του Κατίν» όπου υποτίθεται 20.000 Πολωνοί αξιωματούχοι δολοφονήθηκαν από ςοβιετικές δυνάμεις – όπως αποφάνθηκε πως …ανακάλυψε το 1943 η Βέρμαχτ, λίγο διάστημα μετά τη συντριβή των χιτλερικών στο Στάλινγκραντ. Πρόκειται ουσιαστικά για μία ακόμα διαστρέβλωση των γεγονότων.

Συμβολή του Πούτιν στην παραχάραξη…

Νωρίτερα σε κοινή συνέντευξη Τύπου των Πούτιν και Καζίνσκι, ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε πως αναγνωρίζει πως υπάρχουν «προβλήματα» σε ό,τι αφορά το πώς προσεγγίζει την Ιστορία η κάθε χώρα. Σημείωσε πως «πρέπει να ξεπεράσουμε τα προβλήματα του παρελθόντος και να λύσουμε τα προβλήματα του μέλλοντος».

Ο ίδιος υποστήριξε πως «όλες οι απόπειρες να κατευναστούν οι Ναζί από το 1934 έως και το 1939 με διάφορες συμφωνίες και συνθήκες ήταν ηθικά απαράδεκτες και δεν έχουν κανένα πολιτικό νόημα, ήταν βλαβερές και επικίνδυνες». Πρόσθεσε πως «πρέπει να αποδεχτούμε αυτά τα λάθη. Και η χώρα μας το έκανε. Το ρωσικό Κοινοβούλιο καταδίκασε το σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπερντροπ. Εχουμε το δικαίωμα να περιμένουμε το ίδιο πράγμα και με άλλες χώρες που είχαν συνάψει συμφωνίες με τους Ναζί». Ενώ αναγνώρισε το «δήθεν έγκλημα του Κατίν».

Παράλληλα σε χτεσινή συνάντηση του Ρώσου πρωθυπουργού με τον Πολωνό ομόλογό του Ντόναλντ Τασκ, ο Πούτιν υποστήριξε πως δεν θα πρέπει να αφεθούν οι όποιες διαφωνίες σε ό,τι αφορά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο να μπουν φραγμός στην οικοδόμηση των σχέσεων των δύο χωρών. «Το τι οδήγησε στην τραγωδία, θα πρέπει να αφεθεί να εξεταστεί από ειδικούς», δήλωσε ο Πούτιν, προσθέτοντας ότι «θα πρέπει να κατανοήσουμε τι ξεκίνησε τον πόλεμο και να προχωρήσουμε μπροστά». Ωστόσο ο Τασκ επανέλαβε την επίσημη θέση της κυβέρνησής του υποστηρίζοντας ότι «η συνθήκη Μολότοφ – Ρίμπερντροπ οδήγησε με τον έναν ή άλλο τρόπο στην επιθετικότητα ενάντια στην Πολωνία. Η Γερμανία επιτέθηκε στην Πολωνία την 1η Σεπτέμβρη και δύο εβδομάδες αργότερα τα σταλινικά ρωσικά στρατεύματα ήρθαν από την ανατολή».

Από τη μεριά του ο Πούτιν έσπευσε να δηλώσει πως «όλοι έχουμε κάνει πολλά λάθη. Ολα αυτά συνέβαλαν στην έναρξη της επιθετικότητας της Ναζιστικής Γερμανίας», αναφερόμενος στις προηγούμενες συμφωνίες που είχαν συνάψει βασικές ευρωπαϊκές χώρες με τον Χίτλερ. Ετσι ο Πούτιν, δήθεν αντιτιθέμενος στην εξίσωση ναζιστικής Γερμανίας – ΕΣΣΔ, συμβάλλει στην παραχάραξη της ιστορίας, συκοφαντεί τον σοσιαλισμό και ρίχνει νερό στο μύλο του αντικομμουνισμού.

Πάντως, Πούτιν και ο Τασκ συμφώνησαν πως τα ενεργειακά ζητήματα δεν θα πρέπει να συνδέονται με την πολιτική και οι δύο χώρες υπέγραψαν σειρά συμφωνιών, συμπεριλαμβάνοντας εισαγωγές πυρηνικών καυσίμων από την Πολωνία, ναυτιλιακά ζητήματα ανάμεσα στις δύο χώρες και πολιτιστική συνεργασία.

Από τη μεριά της, η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ μιλώντας στο Βέστερπλάτε κοντά στο Γκντανσκ σημείωσε πως με την επίθεση στην Πολωνία πριν από 70 χρόνια, η Γερμανία άνοιξε το πιο τραγικό κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή ιστορία, ενώ δήλωσε πως «ο πόλεμος που εξαπολύθηκε από τη Γερμανία προκάλεσε αμέτρητα δεινά σε πολλούς λαούς, χρόνια στέρησης των ατομικών δικαιωμάτων, ταπείνωση και καταστροφή». Εσπευσε ωστόσο να προσθέσει πως «η Ευρώπη έχει μετατραπεί από μια ήπειρο τρόμου και βίας σε μια ήπειρο ελευθερίας και ειρήνης»…

Συγκέντρωση του ΚΕΚΡ ενάντια στην αντικομμουνιστική εκστρατεία

Συγκέντρωση ενάντια στην αντικομμουνιστική εκστρατεία, στην εξίσωση του κομμουνισμού με το φασισμό, που προωθεί η ΕΕ, διοργάνωσε χτες 1 Σεπτέμβρη στο Λένινγκραντ το Κομμουνιστικό Εργατικό Κόμμα Ρωσίας (ΚΕΚΡ-ΚΚΡ).

Η συγκέντρωση έγινε έξω από το κτίριο του λιθουανικού προξενείου ως διαμαρτυρία για την αλλαγή του άρθρου 145 του Ποινικού Κώδικα αυτής της χώρας, που απαγορεύει στο εξής τη δημόσια τοποθέτηση κατά των συνεργατών των ναζί, που την περίοδο 1944-1953 πολέμησαν και κατά της ΕΣΣΔ. [Ριζοσπάστης, 02/09/2009]

 

ΡΩΣΙΑ: Αντίδραση στον αντισοβιετισμό, αλλά και στήριξη του αντικομμουνισμού

Ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντιεφ, όσο κι ο πρωθυπουργός της χώρας Βλαντιμίρ Πούτιν, πήραν θέση απέναντι στην προσπάθεια ταύτισης της ΕΣΣΔ με τη φασιστική Γερμανία. Συγκεκριμένα, σε συνέντευξή του στον τηλεοπτικό σταθμό «VESTI» εξέφρασε τη λύπη του για τις διαφορετικές εκτιμήσεις, που γίνονται τα τελευταία χρόνια για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υποστηρίζοντας πως «στα κράτη της Βαλτικής, όσο και στην Ουκρανία, ανακηρύσσουν εθνικούς ήρωες τους πρώην συνεργάτες των ναζί». Ο Πρόεδρος της Ρωσίας χαρακτήρισε «κυνικό ψέμα» την ταύτιση της φασιστικής Γερμανίας με τη Σοβιετική Ενωση, που όπως είπε επιχείρησε πρόσφατα η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΟΑΣΕ, τονίζοντας ότι «είναι απαράδεκτο το μαύρο να γίνεται άσπρο».

Τη Δευτέρα 31/8 στην πολωνική εφημερίδα «Gazeta Wyborcza» δημοσιεύτηκε άρθρο του Ρώσου πρωθυπουργού, Β. Πούτιν, ο οποίος βρίσκεται στην Πολωνία για τις εκδηλώσεις σχετικά με την 70ή επέτειο έναρξης του Β` Παγκοσμίου Πολέμου. Στο άρθρο υπάρχουν οι ίδιες κατηγορίες σε βάρος των χωρών που σήμερα προχωρούν στην ανακήρυξη των συνεργατών των ναζί σε «ήρωες». Ταυτόχρονα καταδικάζεται η «ηθική πλευρά» του συμφώνου Μόλοτοφ – Ρίμπεντροπ, όμως σημειώνεται ότι η ΕΣΣΔ δεν είχε άλλη επιλογή, αφού υπήρχε ο κίνδυνος να βρεθεί να πολεμά ανάμεσα σε δύο μέτωπα με τους Ιάπωνες και τους Γερμανούς, την ώρα που οι άλλες δυτικές δυνάμεις επεδίωκαν να στρέψουν τον Χίτλερ κατά της ΕΣΣΔ. Ο Πούτιν απαντά στις κατηγορίες, που ακούγονται από την πολωνική πλευρά, ότι με το «Σύμφωνο μη επίθεσης» η ΕΣΣΔ συμμετείχε στο διαμελισμό της Πολωνίας, μαζί με την Γερμανία, σημειώνοντας πως λίγο πριν με τη Συμφωνία του Μονάχου Βρετανία και Γαλλία έδωσαν «πράσινο» για το διαμελισμό και την κατοχή της Τσεχοσλοβακίας, στην οποία εκτός της Γερμανίας συμμετείχαν ακόμη η Ουγγαρία και η Πολωνία.

Την ίδια ώρα ο Πούτιν, συμμετέχοντας στην αντικομμουνιστική εκστρατεία, γράφει στο άρθρο του πως και ο λαός της Ρωσίας υπέφερε από το «ολοκληρωτικό καθεστώς» εκείνης της εποχής, ενώ έμμεσα αποδέχεται κι επιμένει και στην γκαιμπελική ερμηνεία της τραγωδίας του Κατίν, προσπαθώντας, ωστόσο να την εξισώσει με την εξολόθρευση από τους Πολωνούς των 80 χιλιάδων αιχμαλώτων στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού, στον πόλεμο του 1920. Τέλος, στο άρθρο σημειώνεται ότι τα ιστορικά ζητήματα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε βάρος της ανάπτυξης των οικονομικών και άλλων σχέσεων μεταξύ των χωρών.

  • Προσφυγή του εγγονού του Στάλιν

Στη Μόσχα, ο εγγονός του Ι. Στάλιν, Γιεβγκένι Τζουγκασβίλι, κατέθεσε μήνυση σε βάρος της εφημερίδας «Νόβαγια Γκαζέτα», ζητώντας αποζημίωση 10 εκατομμυρίων ρουβλίων ως «ηθική βλάβη» γιατί η συγκεκριμένη εφημερίδα έγραψε σε άρθρο της πως ο Στάλιν προσωπικά υπέγραφε διατάγματα για την εκτέλεση Σοβιετικών πολιτών. Να σημειωθεί πως η συγκεκριμένη εφημερίδα άνοιξε ξεχωριστή σελίδα με τον τίτλο «Ο Στάλιν σε δίκη» στην οποία ανακυκλώνεται όλη η σχετική αντικομμουνιστική προπαγάνδα, με στόχο, όπως γράφει «να καταδικαστεί ο Στάλιν ως εγκληματίας πολέμου».