RSS

Category Archives: ΚΑΡΚΑΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ

Αιτίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Ολοι γνωρίζουμε ότι το «Εάν» στην Ιστορία είναι μάταιο γιατί δεν μπορεί να μεταβάλει τα γεγονότα που έχουν καταγραφεί ως Ιστορία. Είναι εντελώς μάταιο να υποθέσουμε πώς θα είχαν διαμορφωθεί οι δυνάμεις στην Ευρώπη… «αν ο Ναπολέων δεν είχε ηττηθεί στη μάχη του Βατερλώ»! Θα ήταν άλλωστε και δύσκολο να φαντασθούμε το «πώς», γιατί βέβαιο είναι ότι ο Ναπολέων ηττήθηκε και δεν μπορούσε να διαδραματίσει κανένα ρόλο. Ισως όμως το «Εάν» στην Ιστορία δεν είναι εντελώς άσκοπο. Αποτελεί πρώτον, ενδιαφέρουσα και γοητευτική πνευματική άσκηση, καθώς προσπαθούμε να υποθέσουμε τα πιθανά παραστρατήματα της Ιστορίας αν δεν είχε ακολουθήσει τον δρόμο που τελικά ακολούθησε. Και το πιο σημαντικό. Καθώς έχουμε τη συνήθεια να αναμηρυκάζουμε αενάως τα γεγονότα της Ιστορίας και τις αιτίες τους, προσθέτοντας συνεχώς νέα στοιχεία που άλλα ανακαλύπτουμε και άλλα απλώς τα φανταζόμαστε, έχουμε την αίσθηση ότι συμμετέχουμε στα γεγονότα και τα… δημιουργούμε.

Χθες ήταν η 70ή επέτειος από την εισβολή της χιτλερικής Γερμανίας στην Πολωνία και από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της μεγαλύτερης σφαγής που μέχρι τώρα γνωρίσαμε. Τα ερωτήματα που πλανώνται είναι αν ο πόλεμος αυτός ήταν αναπόφευκτος ή αν το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ και Μολότωφ, ουσιαστικά του Χίτλερ με τον Στάλιν, επιτάχυνε ή προκάλεσε την έκρηξη του πολέμου. Ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν χαρακτήρισε το Σύμφωνο αυτό «ανήθικο», εννοώντας προφανώς, ότι ήταν μια συμφωνία μεταξύ των δύο δικτατόρων σε βάρος της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας της Πολωνίας και άλλων χωρών της Ευρώπης. Αυτό υποτίθεται ότι ήταν μια ευθεία προσβολή της «ηθικής» των δημοκρατικών κρατών της Δύσης και λόγος μετωπικής αντιπαράθεσης.

Να υπενθυμίσουμε απλώς ότι είχε προηγηθεί το Σύμφωνο του Μονάχου μεταξύ του Χίτλερ και των δυτικών δημοκρατιών, που επέτρεψε στον Χίτλερ (για να τον κατευνάσει υποτίθεται) να εισβάλει στην Τσεχοσλοβακία και στην Αυστρία. Προηγήθηκαν επίσης πολύμηνες συνομιλίες μεταξύ της Σοβιετικής Ενωσης και των δυτικών δημοκρατιών για τη σύναψη αντιχιτλερικής συμμαχίας, οι οποίες τελικά απέτυχαν, προκαλώντας στον Στάλιν την υποψία ότι οι Δυτικοί θα καταλήξουν ενδεχομένως σε μια αντισοβιετική συμμαχία με τον Χίτλερ.

Αλλά, αν αναζητούμε στην «ανηθικότητα» τη βασική αιτία του Πολέμου, όσο «ανήθικο» και αν ήταν το Σύμφωνο μη επιθέσεως μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν δύσκολα συναγωνίζεται σε «ανηθικότητα» τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, με την οποία τερματίσθηκε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και διευθετήθηκαν τα ευρωπαϊκά πράγματα, κυρίως σε βάρος της «ηττηθείσης» Γερμανίας. Εθεσε όρους με τους οποίους δεν θα μπορούσε να ζήσει και να αναπτυχθεί ένας μεγάλος λαός της Ευρώπης, όπως ο λαός της Γερμανίας. Εκεί έγκειται η μέγιστη «ανηθικότητα», αν στην «ανηθικότητα» αναζητήσουμε τη βασική αιτία του πολέμου. Ο πιο άσπονδος αντίπαλος του Χίτλερ, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, ήδη από το 1938 επισήμαινε το γεγονός ότι οι όροι της Συνθήκης των Βερσαλλιών εκτρέφουν και ενισχύουν το φαινόμενο του χιτλερισμού και έκανε τον Χίτλερ τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη που σήκωσε το ταπεινωμένο κεφάλι του γερμανικού λαού και έδωσε προοπτική και όραμα. Κάπως έτσι φτάσαμε στη μεγάλη σφαγή της Ευρώπης…

  • Tου Aντωνη Kαρκαγιαννη, Η Καθημερινή, 02/09/2009

Advertisements
 

Το θαύμα του 1821

Κάθε φορά που σκέφτομαι την Επανάσταση του 1821, νομίζω πως τότε έγινε ένα θαύμα: Μια ασήμαντη επαρχία της απέραντης και κραταιάς οθωμανικής αυτοκρατορίας, ουσιαστικά η Πελοπόννησος, η Στερεά και τα Νησιά, ξεσηκώθηκε, επαναστάτησε, αγωνίσθηκε επί οκτώ χρόνια και τελικά κατάφερε να γίνει κράτος, το οποίο επιβιώνει έως σήμερα, περίπου δύο αιώνες τώρα. Αν ζούσα τότε και με ρωτούσαν οι πλανόδιοι Φιλικοί, ασήμαντοι και αυτοί και φτωχοπρόδρομοι, θα έλεγα ότι το εγχείρημα είναι απονενοημένο, ότι θα αποτύχει και θα καταστρέψει τη χώρα και τον λαό της.

Αλλοτε πάλι, όταν τυχαίνει να διαβάσω βιβλία ξένων περιηγητών, που επισκέφθηκαν την Ελλάδα πριν από το 1821, στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, αναρωτιέμαι: Μήπως δεν ήμασταν τόσο ασήμαντοι και τόσο ανήμποροι όσο μας επιβάλλει να δεχθούμε η συντριπτική για μας σύγκριση με τις υλικές δυνάμεις του αντιπάλου. Και στις μέρες μας παρόμοιες συγκρίσεις αποδεικνύονται εσφαλμένες. Εντελώς πρόσφατα, μόλις προχθές, άρχισα να διαβάζω τον «Ρήγα Βελεστινλή» του Γουντχάουζ (του γνωστού από την Κατοχή Κρις και μετέπειτα καθηγητού της Ιστορίας), εκδόσεις Παπαδήμα, αφιερωμένο μάλιστα στον εκλεκτό φιλόλογο και ιστορικό από τα Γιάννενα, τον Λέανδρο Βρανούση, «συμπολεμιστή στον πρόσφατο αγώνα για την ανεξαρτησία» (εννοεί την κατοχική Αντίσταση). Μεθοδικά, αναλύει πώς γεννήθηκε και πώς αναπτύχθηκε και πέρα από τα όρια της ασήμαντης οθωμανικής επαρχίας, σαν ένα ευρωπαϊκό κίνημα, η ιδέα της επανάστασης για την ελληνική ανεξαρτησία. Σας το συνιστώ…

Φαίνεται πως δεν ήμασταν και τόσο ασήμαντοι και ανίσχυροι. Υπήρχε πρώτα εκείνη η μυστική «χημεία» ενός τόπου και ενός λαού. Μπορεί ο λαός να ήταν αγράμματος, ταπεινωμένος και αγνοημένος. Βρέθηκε, όμως, να ζει σ’ ένα τόπο με μεγάλη ιστορία, να αισθάνεται απόγονος ένδοξων προγόνων και προπαντός να μιλάει σχεδόν την ίδια γλώσσα με εκείνους. Ηταν σκλάβοι χριστιανοί και Ελληνες που μιλούσαν ελληνικά, την πανάρχαιη γλώσσα του πιο πλούσιου ώς τότε και πασίγνωστου πνευματικού έργου και της Χριστιανικής Εκκλησίας. Οι νεωτερικές αντιλήψεις για τη θρησκεία και την Εκκλησία όχι μόνο δεν εμποδίζουν, αντιθέτως επιβάλλουν να αναγνωρίσουμε ότι εκείνη την εποχή αποτελούσαν σταθερό σημείο αναφοράς, συσπείρωσης και οργάνωσης.

Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα μέσα από αυτή την αδιαμόρφωτη μάζα του λαού, άρχισαν να διαμορφώνονται μερικές επίλεκτες και δυναμικές ομάδες. Ηταν πρώτα οι έμποροι, οι βιοτέχνες και οι ναυτικοί. Οι πρώτοι Φιλικοί ήταν ασήμαντοι εμπορευόμενοι, ούτε καν έμποροι. Ο πατέρας του Ρήγα ήταν μεγάλος για την εποχή έμπορος και βιοτέχνης. Οι Οθωμανοί κατακτητές, εθισμένοι στην αρπαγή, ευτυχώς «περιφρονούσαν το εμπόριο και τη βιοτεχνία» (Γουντχάουζ). Οι έμποροι, οι βιοτέχνες και οι ναυτικοί άρχισαν να συσσωρεύουν πλούτο και δύναμη.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, στην Πελοπόννησο, στα Νησιά, στην Ηπειρο, στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, άρχισαν να διαμορφώνονται κέντρα ανάπτυξης όμοια με εκείνα της Ευρώπης. Εκείνο που τους έλειπε ήταν το «εθνικό κράτος» να τα προστατεύσει και να εγγυηθεί τη συνέχειά τους.

Δεν έφταναν οι έμποροι, οι ναυτικοί και ο πλούτος για να διαμορφώσουν την «άρχουσα τάξη» των σκλάβων, το εθνικό φρόνημα και την πολιτική της. Τολμηροί και εξωστρεφείς καθώς ήταν ταξίδευαν σε όλη την Ευρώπη, έστησαν πρακτορεία και ανθηρές παροικίες, γνώρισαν τις ευρωπαϊκές φιλελεύθερες ιδέες, καλλιέργησαν τα γράμματα και πολύ σύντομα, άρχισαν να περιβάλλονται από συγκροτημένη ελληνική διανόηση. Ηταν μια αναγέννηση και μια εποποιία που συντελέσθηκε 2-3 δεκαετίες πριν από την Επανάσταση. Αν πρέπει να αναζητήσουμε κάποιο θαύμα, εκεί θα το βρούμε.

Tου Aντωνη Kαρκαγιαννη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 25 Mαρτίου 2009

 

Tags: ,