RSS

Category Archives: Κοινωνία των Εθνών

Πρώτο βήμα για ειρήνη στον κόσμο

  • Η γέννηση της Κοινωνίας των Εθνών, μέσα από τις στάχτες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έθεσε τα θεμέλια της διεθνούς συνεργασίας
  • Επιμέλεια: Στεφανος Xελιδονις, Η Καθημερινή, 25/10/2009

Στις 26 Ιανουαρίου 1919 ο κύριος τίτλος στο πρωτοσέλιδο των New York Times πληροφορούσε τον αναγνώστη: «Το σχέδιο για την Κοινωνία των Εθνών υιοθετήθηκε. Η Συνδιάσκεψη της Ειρήνης ανταποκρίνεται στην έκκληση του Γουίλσον, σθεναρά στηριζόμενου από τον Λόιντ Τζορτζ». Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, διάφορες κυβερνήσεις και ομάδες είχαν ήδη αρχίσει να αναπτύσσουν σχέδια αλλαγής του τρόπου διεξαγωγής των διεθνών σχέσεων. Ο Αμερικανός πρόεδρος Γούντροου Γουίλσον προώθησε με ενθουσιασμό την ιδέα για την Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ). Με τη στήριξη του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ, η Συνδιάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων δέχθηκε τις προτάσεις για τη δημιουργία της ΚτΕ. Στις 10 Ιανουαρίου 1920 ετέθη σε ισχύ η συνθήκη με την οποία η διεθνής οργάνωση, με στόχο την αποφυγή μελλοντικών πολέμων, θα γινόταν πραγματικότητα. Με έδρα τη Γενεύη, η ΚτΕ επόπτευε τη λειτουργία οργάνων, πολλά από τα οποία το 1946 συνέχισαν ως όργανα του ΟΗΕ, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας, το Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαίου (που έγινε Διεθνές Δικαστήριο) και ο Οργανισμός Υγείας (που αναδιαρθρώθηκε σε Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας). Σε όλους αυτούς τους τομείς σημείωσε σημαντικές επιτυχίες. Στο τέλος, όμως, η ΚτΕ δεν κατάφερε να αποτρέψει ούτε την εισβολή της Ιαπωνίας στη Μαντζουρία, αλλά ούτε και την προσάρτηση της Αιθιοπίας στην Ιταλία το 1936 και της Αυστρίας από τον Χίτλερ το 1938. Μαζί με τις ατελέσφορες προσπάθειες της Ειδικής Επιτροπής για τον Παγκόσμιο Αφοπλισμό, ο δρόμος προς τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο άνοιγε όλο και περισσότερο. Tο ξέσπασμα του πολέμου έφερε ουσιαστικά το τέλος της ΚτΕ. Παρά την τελική αποτυχία της, η ΚτΕ έθεσε τα θεμέλια για τη διεθνή συνεργασία όπως υφίσταται σήμερα. Μέχρι και η Ε. Ε. οφείλει κάτι στην ΚτΕ. Το 1929, ο εκπρόσωπος της Γαλλίας, Αριστείδης Μπριάν, έθεσε στη Συνέλευση το πρώτο πολιτικό σχέδιο για μία Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ενωση.

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on October 25, 2009 in Κοινωνία των Εθνών

 

Από την Κοινωνία των Εθνών στον ΟΗΕ

  • Της Εμμανουελας Δουση*, Η Καθημερινή, 25/10/2009
  • Ενενήντα χρόνια πέρασαν από την ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών, η οποία λειτούργησε για ένα βραχύ διάστημα, μεταξύ των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Αντικαταστάθηκε, στη συνέχεια, από τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών που αποτελεί, ώς ένα βαθμό, τη βελτιωμένη εκδοχή της.

Αναμφισβήτητα, η Κοινωνία των Εθνών υπήρξε για την εποχή της ένα πρωτοποριακό εγχείρημα. Οι ιδεολογικές βάσεις, όπως εκφράστηκαν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Γούντροου Γουίλσον, οξυδερκή διανοητή και εμπνευστή της ιδέας, ανευρίσκονται στις αρχές της δημοκρατίας, της ελευθερίας και του δικαίου. Ενας οικουμενικός θεσμός που θα συγκέντρωνε δημοκρατικά κράτη, νικητές και ηττημένους του πολέμου, θα μπορούσε να διασφαλίσει τη διεθνή ειρήνη, παρέχοντας αμοιβαίες εγγυήσεις πολιτικής και εδαφικής ανεξαρτησίας στα μικρά και στα μεγάλα κράτη. Ο θεσμός αυτός θα έπρεπε να δώσει στην οργανωμένη διεθνή συνεργασία μια νέα υπόσταση, αντικαθιστώντας τη μυστική διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων με τη δημόσια, πολυμερή διπλωματία και την προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Με τον τρόπο αυτό, η Κοινωνία των Εθνών θα εξασφάλιζε τη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος.

Οι αρχικές προσδοκίες γρήγορα όμως διαψεύστηκαν. Οι αρχές που ενέπνευσαν την ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών δεν είχαν ακόμη εμπεδωθεί. Δύο επιπλέον λόγοι συνέβαλαν στην αποτυχία του εγχειρήματος. Ο πρώτος λόγος είναι ότι η Κοινωνία των Εθνών δεν απέκτησε ποτέ οικουμενικό χαρακτήρα. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος εμπνεύστηκε τη δημιουργία της, οι ΗΠΑ δεν έγιναν τελικά μέλος της, καθώς η Γερουσία δεν έδωσε την αναγκαία συγκατάθεση. Η Σοβιετική Ενωση προσχώρησε αργοπορημένα, το 1934, για να αποβληθεί μερικά χρόνια αργότερα, μετά την εισβολή στη Φινλανδία. Η άνοδος ολοκληρωτικών καθεστώτων υπήρξε ένα άλλο μεγάλο πλήγμα, καθώς οι ηγέτες τους επέλεξαν την οδό της αποχώρησης από τον οργανισμό για να συνεχίσουν, χωρίς θεσμικούς περιορισμούς, την πολιτική εξυπηρέτησης των συμφερόντων τους. Αυτό έπραξαν η Γερμανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η Κοινωνία των Εθνών δεν εξελίχθηκε, όπως αναμενόταν, σ’ έναν πολιτικά ισχυρό θεσμό, ικανό να τιθασεύσει τα επιθετικά κράτη. Η επιλεκτική ενεργοποίηση του συστήματος συλλογικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με την έλλειψη αποφασιστικότητας σε κρίσιμες στιγμές, υπονόμευσαν τη λειτουργία του συστήματος. Κατά την πρώτη δεκαετία του σύντομου βίου του, ο οργανισμός συνέβαλε στην επίλυση ορισμένων κρίσεων, οι οποίες αφορούσαν μεσαίας ή μικρής εμβέλειας κράτη. Η εμπλοκή και μόνο μιας μεγάλης δύναμης της εποχής σε διεθνή κρίση ήταν ικανή να αδρανοποιήσει το σύστημα. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω με την κρίση που ταλάνισε την παγκόσμια οικονομία, καθ’ όλη τη διάρκεια της δύσκολης δεκαετίας του ’30.

Παρότι απέτυχε στον βασικό της σκοπό, τη διασφάλιση της ειρήνης, η Κοινωνία των Εθνών συνέβαλε καίρια στην οργάνωση και διευκόλυνση της τεχνικής συνεργασίας στον οικονομικό και τον κοινωνικό τομέα. Στις επιτυχίες του οργανισμού καταγράφεται, επίσης, η θεσμική οργάνωση της πολυμερούς διπλωματίας και της επίλυσης διαφορών. Πολλά από αυτά τα νεωτερικά στοιχεία διεθνούς οργάνωσης μεταλαμπαδεύτηκαν στον διάδοχο οργανισμό, τα Ηνωμένα Εθνη.

Σε αντίθεση με την Κοινωνία των Εθνών, τα Ηνωμένα Εθνη εμφανίζουν δύο κρίσιμα πλεονεκτήματα: αφενός έχουν οικουμενική εμβέλεια και, αφετέρου, ικανότητα προσαρμογής σε νέες συνθήκες. Ολα σχεδόν τα κράτη της γης είναι σήμερα μέλη τους, ενώ καμία αποχώρηση δεν έχει καταγραφεί (εξαιρουμένης της αποχής της Ινδονησίας από τις δραστηριότητες του Οργανισμού κατά την περίοδο 1965-1966). Ακόμη κι αν ένα κράτος έχει υποστεί έντονη κριτική, προτιμά να παραμείνει στον Οργανισμό, παρά να αποχωρήσει, όπως συχνά συνέβη στην Κοινωνία των Εθνών. Τα Ηνωμένα Εθνη είναι δε ιδιαίτερα δημοφιλή στα νεότευκτα κράτη.

Για τα μικρά και τα αδύναμα κράτη, τα Ηνωμένα Εθνη ενσαρκώνουν την ίδια τους την υπόσταση, τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση στη διεθνή διπλωματία, να εκφράζουν τις θέσεις τους σ’ αυτό το παγκόσμιο forum. Μπορούν να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο στη διεθνή πολιτική, να ζητήσουν αρωγή για την ανάπτυξή τους, να στρέψουν την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στα προβλήματα που τα απασχολούν. Τα Ηνωμένα Εθνη ενδιαφέρουν, όμως, και τις μεγάλες δυνάμεις. Είναι γι’ αυτές ένα πρόσφορο βήμα, ένας χώρος χρήσιμων διπλωματικών επαφών για να διαπραγματευθούν μεταξύ τους και να συγκεντρώσουν συμμάχους και φίλους. Με άλλα λόγια, τα Ηνωμένα Εθνη αποτελούν το σημείο επαφής όλων των κρατών του κόσμου, τον κατ’ εξοχήν μηχανισμό πολυμερούς διπλωματίας σε οικουμενική κλίμακα.

* Η κ. Εμμανουέλα Δούση είναι επίκουρη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 
 

Η οικουμενική οργάνωση – Ηνωμένα Εθνη


Κατά τα εξήντα και πλέον χρόνια λειτουργίας τους, τα Ηνωμένα Εθνη επέδειξαν ικανότητα προσαρμογής στις προκλήσεις που ταλάνισαν τη διεθνή πολιτική αρένα: Ψυχρός Πόλεμος, αποαποικιοποίηση, κατάρρευση του ανατολικού συνασπισμού. Παρά τις θεαματικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές της μεταψυχροπολεμικής εποχής, παραμένουν ένα δυναμικό πλαίσιο δράσης με παγκόσμια συμμετοχή. Η οικουμενική οργάνωση έχει αποκτήσει στέρεες βάσεις, εξακολουθεί, παρά ταύτα, να διατηρεί ορισμένα από τα αρχικά της χαρακτηριστικά. Οσοι ασκούν έντονη κριτική στην αποτελεσματικότητα των Ηνωμένων Εθνών λησμονούν ότι, όπως και η Κοινωνία των Εθνών, είναι μια ένωση κυρίαρχων κρατών, η οποία αντανακλά την πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων (αντιπαράθεση ιδεολογιών, οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων, αλληλεξάρτηση κ.λπ.). Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται από τεχνοκράτες, αλλά από κυβερνητικούς αντιπροσώπους που ενεργούν με βασικό γνώμονα την εξυπηρέτηση εθνικών συμφερόντων.

Υπό αυτές τις συνθήκες, τα Ηνωμένα Εθνη δεν κατόρθωσαν, πράγματι, να εδραιώσουν μια παγκόσμια τάξη στον τομέα της ασφάλειας και της οικονομίας, διαδραμάτισαν ωστόσο ένα χρήσιμο ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση. Αδιαμφισβήτητη είναι η συνεισφορά τους στον κοινωνικό τομέα, ιδίως στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της προστασίας του περιβάλλοντος. Στη σημερινή εποχή, όπου η συλλογική διαχείριση των παγκοσμίων προβλημάτων είναι περισσότερο αναγκαία απ’ ό,τι στο παρελθόν, τα Ηνωμένα Εθνη, παρά τις αδυναμίες τους, εξακολουθούν να προσφέρουν το πλέον κατάλληλο πλαίσιο δράσης. Η ενδυνάμωσή τους, ιδίως μέσω της υλοποίησης ορισμένων αναγκαίων θεσμικών μεταρρυθμίσεων (αναφερόμαστε εδώ ειδικότερα στην αναγκαία μεταρρύθμιση της σύνθεσης του Συμβουλίου Ασφαλείας, που δεν απεικονίζει τη σημερινή διεθνή τάξη πραγμάτων), θα σηματοδοτούσε ένα ακόμη άλμα για το διεθνές σύστημα.

  • Eμπνευση και έργο

Η ιδέα για την ΚτΕ φαίνεται να ανήκει στον Βρετανό υπ. Εξωτερικών Σερ Εντουαρντ Γκρέι.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντροου Γουίλσον υιοθέτησε την ιδέα.

Τα σχέδια του Γουίλσον για την ΚτΕ επηρεάστηκαν από τον πρωθυπουργό της Ν. Αφρικής Γιαν Κρίστιαν Σματς.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ στήριξε την προσπάθεια του Γουίλσον.

Υπό την ηγεσία του Νορβηγού Φρίντχοφ Νάνσεν η Επιτροπή Προσφύγων της ΚτΕ έφερε εις πέρας έργο δίχως προηγούμενο, φροντίζοντας τους πρόσφυγες και επιβλέποντας τον επαναπατρισμό τους.

 
Leave a comment

Posted by on October 25, 2009 in Κοινωνία των Εθνών

 

Εξελίξεις στον χρόνο που έκριναν την ΚτΕ

25.01.1919

H Συνδιάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων ενέκρινε την πρόταση για τη δημιουργία της ΚτΕ και στις 10 Ιανουαρίου 1920

ετέθη σε ισχύ η σχετική συνθήκη, ενώ στις 16 Ιανουαρίου 1920 συνεκλήθη το πρώτο της Συμβούλιο στο Παρίσι και στις 15 Νοεμβρίου 1920 η πρώτη της Συνέλευση, πλέον στη Γενεύη.

1.12.1920

Tο Συμβούλιο ενέκρινε τον διορισμό της Μόνιμης Αρμοστείας Εντολών και το ίδιο έτος ο Σερ Χέρμπερτ Σάμιουελ, διοικητής της Εντολής της Παλαιστίνης, μπήκε στη Γιάφα.

12.08.1921

H ΚτΕ κλήθηκε να διευθετήσει το θέμα της Ανω Σιλεσίας, μέρος της Πρωσίας για το οποίο στο τέλος του Α΄ Π.Π. έθεσε αξίωση η Πολωνία, έπειτα από ένα επεισοδιακό δημοψήφισμα στις 20 Μαρτίου 1921, στο οποίο το 59,6% του πληθυσμού ψήφισε υπέρ της ένωσης με τη Γερμανία (η πολωνική αφίσα από το δημοψήφισμα γράφει: «Μητέρα να με θυμηθείς. Ψηφίστε για την Πολωνία»). Επιτροπή της ΚτΕ εισηγήθηκε τη διαίρεση της Ανω Σιλεσίας μεταξύ των δύο χωρών, η οποία και πραγματοποιήθηκε με συμφωνία που υπεγράφη στις 15 Μαΐου 1922.

8.09.1926

H Γερμανία εντάχθηκε στην ΚτΕ και έγινε το πέμπτο μόνιμο μέλος του Συμβουλίου (μετά τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ιαπωνία).

09.1931

Tμήμα της νότιας μαντζουριανής σιδηροδρομικής γραμμής στην Κίνα καταστράφηκε από τον ιαπωνικό στρατό. Οι Ιάπωνες κατηγόρησαν Κινέζους στρατιώτες για σαμποτάζ και σε «αντίποινα» κατέλαβαν ολόκληρη τη Μαντζουρία.

Η ΚτΕ απαίτησε την απόσυρση των ιαπωνικών στρατευμάτων από τη Μαντζουρία, αλλά αντ’ αυτού στις 27 Μαρτίου 1933 η Ιαπωνία απέσυρε τη συμμετοχή της στην ΚτΕ. Το σαμποτάζ έμεινε γνωστό ως επεισόδιο του Μούκντεν. Στις 21 Οκτωβρίου 1933, απέσυρε τη συμμετοχή της στην ΚτΕ και η Γερμανία.

10.1935

O Μπενίτο Μουσολίνι έστειλε 400.000 στρατεύματα να εισβάλουν στην Αβησσυνία (Αιθιοπία). Η ΚτΕ καταδίκασε την επίθεση και επέβαλε οικονομικές κυρώσεις τον Νοέμβριο του 1935, τις οποίες όμως

ήρε στις 4 Ιουλίου 1936. Στις 11 Δεκεμβρίου 1937 η Ιταλία απέσυρε τη συμμετοχή της στην ΚτΕ.

11-14.12.1939

Eλαβε χώρα η 20ή και τελευταία πριν από τον Β΄ Π.Π. Συνέλευση. Η 21η και τελική Συνέλευση, από 8 έως 18 Απριλίου 1946, ασχολήθηκε με την εκκαθάριση και τη διάλυση της ΚτΕ, η οποία έπαψε να υφίσταται στις 20 Απριλίου 1946.

 
Leave a comment

Posted by on October 25, 2009 in Κοινωνία των Εθνών