RSS

Category Archives: Κολοκοτρώνης Θεόδωρος

Ο λόγος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Πνύκα

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 24 Μαρτίου 2013

  • Τα παρακάτω αποσπάσματα που θα διαβάσετε, προέρχονται από λόγο του Κολοκοτρώνη. Εκφωνήθηκε στην Αθήνα, στα βράχια της Πνύκας, το 1838, στο ίδιο σημείο όπου οι αρχαίοι ρήτορες έβγαζαν τους δικούς τους λόγους.

Το κείμενο έχει γραφτεί σε παλαιότερη εποχή, όταν η μορφή της ελληνικής γλώσσας ήταν διαφορετική. Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Αιών».

«Παιδιά μου!

Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα, επατούσαν και εδημηγορούσαν τον παλαιό καιρό άνδρες σοφοί, και άνδρες με τους οποίους δεν είμαι άξιος να συγκριθώ και ούτε να φθάσω τα ίχνη των. Σας λέγω μόνον πως ήταν σοφοί, και από εδώ επήραν και εδανείσθησαν τα άλλα έθνη την σοφίαν των.

Εις τον τόπον τον οποίον κατοικούμε εκατοικούσαν οι παλαιοί Ελληνες, από τους οποίους και ημείς καταγόμεθα και ελάβαμε το όνομα τούτο.

Οι παλαιοί Ελληνες, οι πρόγονοί μας, έπεσαν εις την διχόνοιαν και ετρώγονταν μεταξύ τους, και έτσι έλαβαν καιρό πρώτα οι Ρωμαίοι, έπειτα άλλοι βάρβαροι και τους υπόταξαν. Υστερα ήλθαν οι Μουσουλμάνοι. Οι έμποροι και οι προκομμένοι, το καλύτερο μέρος των πολιτών, μην υποφέροντες τον ζυγό έφευγαν, και οι γραμματισμένοι επήραν και έφευγαν από την Ελλάδα, την πατρίδα των, και έτσι ο λαός, στερημένος από τα μέσα της προκοπής, εκατήντησεν εις αθλίαν κατάσταση, και αυτή αύξαινε κάθε ημέρα χειρότερα.

Εις αυτήν την δυστυχισμένη κατάσταση μερικοί από τους φυγάδες γραμματισμένους εμετέφραζαν και έστελναν εις την Ελλάδα βιβλία και εις αυτούς πρέπει να χρωστούμε ευγνωμοσύνη, διότι ευθύς οπού κανένας άνθρωπος από το λαό εμάνθανε τα κοινά γράμματα, εδιάβαζεν αυτά τα βιβλία και έβλεπε ποιους είχαμε προγόνους, τι έκαμεν ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης και άλλοι πολλοί παλαιοί μας, και εβλέπαμε και εις ποιαν κατάσταση ευρισκόμεθα τότε. Οθεν μας ήλθεν εις τον νου να τους μιμηθούμε και να γίνουμε ευτυχέστεροι. Και έτσι έγινε και επροόδευσεν η Εταιρεία.

Οταν αποφασίσαμε να κάμομε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε: “Πού πάτε εδώ να πολεμήσετε σε σιταροκάραβα βατσέλα;”, αλλά ως μία βροχή έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι, και ο κλήρος μας και οι προεστοί και οι καπεταναίοι και οι πεπαιδευμένοι και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι, εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την Επανάσταση.

Εις τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως είχαμε μεγάλη ομόνοια και όλοι ετρέχαμε σύμφωνοι. Ο ένας επήγεν εις τον πόλεμο, ο αδελφός του έφερνε ξύλα, η γυναίκα του εζύμωνε, το παιδί του εκουβαλούσε ψωμί και μπαρουτόβολα εις το στρατόπεδον και, εάν αυτή η ομόνοια εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία και ίσως εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη.

Τόσον τρομάξαμε τους Τούρκους, οπού άκουγαν Ελληνα και έφευγαν χίλια μίλια μακρά. Εκατόν Ελληνες έβαζαν πέντε χιλιάδες εμπρός, και ένα καράβι μιαν αρμάδα».

Δημήτριος Φωτιάδης, Κολοκοτρώνης,

εκδ. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 1987

(διασκευή)

Advertisements
 

Πιστοί στον Κολοκοτρώνη

  • Ενας παπάς διατηρεί με ευλάβεια ζωντανούς τους ήχους των κλέφτικων τραγουδιών. Και ένας επίμονος ιστορικός καταγράφει εδώ και 24 χρόνια θρύλους και περιστατικά από τη ζωή του Κολοκοτρώνη έχοντας γράψει πάνω από 1000 άρθρα σε τοπική εφημερίδ

«Τα κολοκοτρωναίικα τραγούδια πέρασαν μέσα μου χωρίς να το καταλάβω. Όλοι τραγουδούσαν στο χωριό μου, το ίδιο και στο σπίτι μου. Η μάνα μου έλεγε: Το βράδυ θα πάμε να χαιρετήσουμε τον θείο σου, κοίτα μην δεν τραγουδήσεις. Θα σου δώσω κι ένα τάλιρο. Άμα δεν λυνόταν η σιωπή και η ντροπή μου, ξανάλεγε: Κοίτα μην δεν χορέψεις, θα με ντροπιάσεις. Άντε ένα δεκάρικο».

Ο π. Χρήστος Κυριακόπουλος είναι εξαιρετικός τραγουδιστής και οργανοπαίχτης

Ο π. Χρήστος Κυριακόπουλος είναι εξαιρετικός τραγουδιστής και οργανοπαίχτης

Ο π. Χρήστος Κυριακόπουλος, πρωτοπρεσβύτερος στον Άγιο Δημήτριο Κηφισιάς, ασχολείται συστηματικά με τη συλλογή και καταγραφή δημοτικών τραγουδιών, καθώς και τη μουσική λαογραφία. Έχει κάνει πολύχρονες σπουδές μουσικής και διευθύνει μεγάλες εκκλησιαστικές σχολές και χορωδίες βυζαντινής μουσικής. Επίσης, επί πολλά χρόνια συνεργάζεται σε θέματα παραδοσιακής μουσικής με την κρατική ραδιοφωνία και τηλεόραση. Γεννημένος στο Περδικονέρι Γορτυνίας και μπολιασμένος στο δημοτικό τραγούδι από αυθεντικούς καλλιτέχνες, έτρεχε χρόνια στα χωριά με ένα μαγνητοφωνάκι στο χέρι κι έγραφε παππούδες και γιαγιάδες που τραγουδούσαν. Έχει ειδικό ενδιαφέρον για τα κλέφτικα τραγούδια επειδή εξυμνούν παλικάρια που αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου για την ελευθερία τους. «Ο Ελληνισμός βρίσκει στο κλέφτικο τραγούδι το ισχυρότερο μέσο για να εκφράσει τη βαθύτερη υπόστασή του ως σύνολο φυλετικό και εθνικό. Το κλέφτικο τραγούδι δεν εξυμνεί απλώς τον ηρωισμό των Ελλήνων της εποχής εκείνης, αλλά δείχνει και το πικρό παράπονο για την αδικία και τον κατατρεγμό.

Επί δεκαετίες ανιχνεύει τη ζωή και την προσωπικότητα του Κολοκοτρώνη

Επί δεκαετίες ανιχνεύει τη ζωή και την προσωπικότητα του Κολοκοτρώνη

Δείχνει επίσης την αφοσίωση στην οικογένεια, την εξοικείωση με τη φύση, τη φρίκη του θανάτου, αλλά και την πίστη στη μεταθανάτια ζωή. Το κλέφτικο τραγούδι είναι το εγκώμιο της καινούριας ολοκληρωμένης μορφής του Έλληνα, που είναι ανδροπρεπής και ηρωικός, αλλά συγχρόνως σεμνός και μειλίχιος. Οι κλέφτες ενώ πραγματοποιούν κατορθώματα άφθαστης τόλμης και υπομένουν με μοναδική καρτερία φρικτά βασανιστήρια, είναι συγχρόνως μεγαλόψυχοι προς τους αντιπάλους, πονόψυχοι προς τους πάσχοντες και η συμπεριφορά τους μαρτυρά ευγένεια αισθημάτων που αγγίζει τα όρια της παιδικής αθωότητας».

Το πιο δημοφιλές ίσως κλέφτικο τραγούδι στην Πελοπόννησο είναι το «Λάμπουν τα χιόνια», που υμνεί την αίγλη του Κολοκοτρώνη, τη λαμπρή του εμφάνιση, τον εντυπωσιακό οπλισμό και την υπερηφάνειά του:

Λάμπουν τα χιόνια στα βουνά κι ο ήλιος στα λαγκάδια.
Έτσι λάμπει κ’ ἡ κλεφτουριά, οι Κολοκοτρωναίοι,
πόχουν τ’ ασήμια τα πολλά, τις ασημένιες πάλες.
Αυτοί δεν καταδέχονται τη γης να την πατήσουν,
καβάλα πάν’ στην Εκκλησιά, καβάλα προσκυνάνε,
καβάλα παίρνουν αντίδερο απ’ του Παπά το χέρι,
φλουριά ρίχνουν στην Παναγιά, φλουριά ρίχνουν στους άγιους
και στον αφέντη το Χριστό ρίχνουνε τ’ άρματά τους.

Ο παπα-Χρήστος φοβάται πολύ ότι τα κλέφτικα τραγούδια θα χαθούν εξ’ αιτίας της νόθευσης και της παραχάραξής τους. «Ακούμε σε πανηγύρια υποτιθέμενα ερωτικά τραγούδια άγευστα μελωδίας και στίχου. Τα γνήσια δημοτικά τραγούδια προβάλλουν κι αυτά τον έρωτα, αλλά εύσχημα και με ευπρέπεια. Τον συνδυάζουν μάλιστα με ωραίες εικόνες από το φυτικό και ζωικό βασίλειο. Άκου ένα ερωτικό δημοτικό τραγούδι και πες μου αν σ’ αρέσει:

Κόρη Μαγουλιανίτισα τι το κουνάς το χέρι,
μαζί θα το γλεντήσουμε τούτο το καλοκαίρι,
θυμάσαι που σε φίλησα στον πλάτανο, στη βρύση
και βάλαμε για μάρτυρα τα φύλλα του πλατάνου,
τώρα τα φύλλα πέσανε και ποιος θα μαρτυρήσει,
θα μαρτυρήσει ο πλάτανος, θα μαρτυρήσει η βρύση».

ΧΙΛΙΑ ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

Ποτέ δεν δέχτηκα χρήματα από εφημερίδα ή άλλο έντυπο. Είναι αδιανόητο να πληρώνομαι επειδή γράφω για τον Κολοκοτρώνη. Θα ήταν ψεύτικος ο εθνικός παλμός που μεταφέρω τόσα χρόνια στους αναγνώστες». Ο Νίκος Παπαγεωργίου περιγράφει επί 24 συνεχή χρόνια περιστατικά από τη ζωή του Κολοκοτρώνη στην τοπική εφημερίδα «Γορτυνία». Ο αυτοδίδακτος και σπουδαίος αυτός ιστορικός και δημοσιογράφος, έχει γράψει μέχρι σήμερα 1.057 μικρές ιστορίες με ήρωα τον Γέρο του Μοριά.

Ιστορικός θησαυρός

Η Ελένη Βλάχου έλεγε ότι μια εφημερίδα αξίζει όταν οι αναγνώστες της κόβουν και κρατούν αποκόμματα. Αυτό συμβαίνει κατά κόρον με την εφημερίδα «Γορτυνία» και ειδικά τους αναγνώστες της στήλης «Μικρές ιστορίες και αποφθέγματα της ζωής του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη». Η πολύτιμη αυτή στήλη μοιάζει με θησαυρό σε μπαούλο, που το ανοίγεις και το ξανανοίγεις για να τον χαρείς. Ο συνταξιούχος σήμερα Νίκος Παπαγεωργίου προέρχεται, όπως χαρακτηριστικά λέει, από την τάξη των άσημων μικροεμπόρων, όπως και οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας. Το κατάστημα πώλησης υλικών ραπτών που διατηρούσε επί δεκαετίες στην οδό Πραξιτέλους, είχε μετατραπεί σε πνευματική στέγη πολλών αξιόλογων συνομιλητών. Ο ιδιότυπος αυτός βιογράφος του Κολοκοτρώνη έχει γράψει παρεμφερή άρθρα σε πολλές εφημερίδες, αλλά μόνο την εφημερίδα Γορτυνία αποκαλεί «μάνα». Γράφει επίσης και σε πλήθος άλλων περιοδικών, καθώς και στην ποιοτική αρκαδική επετηρίδα «Μάραθα», εκδότης της οποίας είναι ο επιχειρηματίας Κωνσταντίνος Αγγελόπουλος. Τέλος, έχει δώσει 70 ομιλίες σε σπουδαία φιλολογικά ιδρύματα και άλλους φορείς.
Ζει ανάμεσα σε βιβλία

Με ενέργειες του Νίκου Παπαγεωργίου ανασύρθηκε από τον ιστορικό λήθαργο η μάχη του Χαλανδρίου, που έγινε στις 2 Νοεμβρίου 1821 και καθιερώθηκε ως τοπική εορτή από τη δημοτική αρχή. Οι επικεφαλής των Ελλήνων επαναστατών Αναστάσιος Λέκκας και Δήμος Ρουμπέσης έπεσαν ηρωικά, αλλά η μάχη κερδήθηκε. Με τις γνώσεις, τη μεθοδικότητα και την ευαισθησία του, ο αφιλοκερδής δημοσιογράφος απέδειξε ότι κάτω από τα τσιμέντα του σύγχρονου Χαλανδρίου είναι θαμμένοι ήρωες, που οφείλουμε να τους τιμούμε. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις Ελλήνων από διάφορα μέρη του κόσμου, που με τη βοήθεια του Νίκου Παπαγεωργίου ανακάλυψαν ότι ανήκουν στο γενεαλογικό δέντρο αγωνιστών του 1821. Τα βιβλία και οι σημειώσεις του, που ασφυκτιούν σε πέντε βαρυφορτωμένες βιβλιοθήκες, περιέχουν απαντήσεις για όλα τα πιθανά ερωτήματα που αφορούν στο 1821. «Διάβασα χιλιάδες βιβλία και ζω ανάμεσα σε χιλιάδες σημειώσεις. Το 1950, που δούλευα ως εμποροϋπάλληλος στην οδό Πραξιτέλους, δεν χόρταινα το φαγητό ούτε και το διάβασμα. Όταν μετά από ένα χρόνο δουλειάς πήρα την πρώτη εξαήμερη άδειά μου, ξόδεψα ολόκληρη την πρώτη μέρα στην Εθνική Βιβλιοθήκη και τις υπόλοιπες στου Σέρβου, το χωριό μου στη Γορτυνία».

Κάθε πτυχή του Αγώνα

Ο Νίκος Παπαγεωργίου θυμάται με απόλυτη ακρίβεια κάθε πτυχή του απελευθερωτικού αγώνα κατά των Τούρκων, καθώς και τις ημερομηνίες χιλιάδων συμβάντων και τις τοποθεσίες που αυτά διαδραματίστηκαν. Είναι ένας εκπληκτικός παντογνώστης, που θα έσπαγε όλα τα κοντέρ στον δυσκολότερο διαγωνισμό ερωτήσεων με θέμα την επανάσταση του 1821. Όπως είναι φυσικό, τα παιδιά αυτού του πολυδιαβασμένου ανθρώπου, αγάπησαν τη γνώση και έγιναν λαμπροί επιστήμονες, που δεν ξεχνούν να του κάνουν δώρο ιστορικά βιβλία, πράγμα που τον χαροποιεί ιδιαίτερα.

Κείμενα-Φωτογραφίες: Γιώργος Ζαφειρόπουλος, ΕΘΝΟΣ, 25/3/2011

 

Η όψη του Γέρου του Μοριά

  • Αγνωστος καλλιτέχνης αποτύπωσε πάνω στο νεκρικό κρεβάτι τη μορφή του Κολοκοτρώνη σε γύψινο εκμαγείο. Με αυτό τον τρόπο διασώθηκαν πιστά και με ακρίβεια τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Γέρου του Μοριά.

Μπρούτζινο γλυπτό του προσώπου Κολοκοτρώνη.

Μπρούτζινο γλυπτό του προσώπου Κολοκοτρώνη.

Ο Κολοκοτρώνης πέθανε στην Αθήνα στις 3 Φεβρουαρίου 1843. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης της σωρού του σε λαϊκό προσκύνημα, άγνωστος καλλιτέχνης αποτύπωσε επάνω στο νεκρικό κρεβάτι τη μορφή του σε γύψινο εκμαγείο. Με αυτό τον τρόπο διασώθηκαν πιστά και με ακρίβεια τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Γέρου του Μοριά. Το ιστορικό και πολύτιμο αυτό εκμαγείο φυλάσσεται στο Ιστορικό και Εθνολογικό Μουσείο της Αθήνας.

  • ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
    • ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
  • Σχέδιο του G. Deangelis του 1838, με θέμα τη φυγή του Κολοκοτρώνη από τα Επτάνησα το 1806.

    Σχέδιο του G. Deangelis του 1838, με θέμα τη φυγή του Κολοκοτρώνη από τα Επτάνησα το 1806.

    Το 1968, ο τότε διευθυντής του Ιστορικού και Εθνολογικού Μουσείου Ιωάννης Μελετόπουλος ζήτησε από τον καθηγητή τη Σχολής Καλών Τεχνών Γιάννη Παππά, ο οποίος είχε σπουδάσει στο Παρίσι και είχε εκπαιδευτεί στη συντήρηση εκμαγείων, να του ρεστοράρει το παλαιό γύψινο εκμαγείο και να του χυτεύσει δύο χάλκινα γλυπτά με τη μορφή του Κολοκοτρώνη. Τα χάλκινα προσωπεία διατηρούνται σήμερα, το ένα στο Ιστορικό και Εθνολογικό Μουσείο Αθηνών και το άλλο στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών. Για να μην «πληγωθεί» το αρχικό γύψινο εκμαγείο του 1843, ο γλύπτης Γιώργος Χουλιάρας, βοηθός του Γιάννη Παππά, κατασκεύασε νέο γύψινο εκμαγείο, που περιήλθε στην κατοχή του Αρκάδα ιστορικού τέχνης Νίκου Γρηγοράκη. Αυτός με τη σειρά του το χάρισε στο εξαιρετικό Αρκαδικό Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας, το οποίο δημιούργησε στο Λεβίδι Γορτυνίας ο Γιώργος Χριστοδουλόπουλος, συλλέκτης έργων τέχνης, από την Τρίπολη. Το εκμαγείο αυτό, μαζί με ένα από τα επτά μπρούτζινα γλυπτά, που έδωσε ο Νίκος Γρηγοράκης να χυτευθούν σε χυτήριο της Αθήνας, εκτίθενται σε ξεχωριστή προθήκη στην αίθουσα «Κολοκοτρώνης» του Αρκαδικού Μουσείου. Αυτά τα εκθέματα προκαλούν τον θαυμασμό των επισκεπτών, οι οποίοι έχουν την ευκαιρία να δουν πιστά αποτυπωμένη τη μορφή του Γέρου του Μοριά.

    Ο δημιουργός του μουσείου στο Λεβίδι, Γιώργος Χριστοδουλόπουλος, ταξίδεψε στο Λονδίνο και ξόδεψε ένα σημαντικό ποσό για να αγοράσει σε δημοπρασία, εκτός των άλλων, δύο σχέδια του G. Deangelis με θέμα τον Κολοκοτρώνη. Βρέθηκε την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο μέρος και διέσωσε δύο έργα-κειμήλια, που ποιος ξέρει πού θα κατέληγαν ή ποιους ιδιωτικούς χώρους θα διακοσμούσαν, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα όλοι οι Έλληνες να τα απολαύσουν. Δεν τα αγόρασε για να τα εμπορευτεί, αλλά για να τα διασώσει και να τα εκθέσει στα μάτια των συμπατριωτών του, μαζί με άλλα σπουδαία εκθέματα, κυρίως έργα χαρακτικής τέχνης με αρκαδικό ενδιαφέρον. Στη μαγική Αρκαδία, που έζησε και αγωνίστηκε ο Κολοκοτρώνης, ζουν άνθρωποι που αγωνίζονται και ξοδεύονται για να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη του. Οι ταξιδιώτες που επισκέπτονται τη μήτρα της επανάστασης, την Αρκαδία των μύθων και της αυθεντικής φύσης, που πολλές τέχνες και αμέτρητοι τεχνίτες ζήτησαν να αγγίξουν, δεν πατούν μόνο στα ίδια χώματα που πάτησε ο Γέρος του Μοριά, αλλά βλέπουν και την όψη του. Τα εκθέματα του Αρκαδικού Μουσείου Τέχνης και Ιστορίας, το οποίο είναι χτισμένο αρμονικά στη φυσική πινακοθήκη του αρκαδικού τοπίου, παρουσιάζονται από τον σημαντικό Αρκάδα ιστορικό τέχνης και διευθυντή του μουσείου Νίκο Γρηγοράκη, στην ποιοτική συνέκδοση των εκδόσεων Μίλητος και των εκδόσεων Δρυάδες, με τον τίτλο «Θέματα και εκθέματα τέχνης και ιστορίας».

    Κείμενο-Φωτογραφίες: Γιώργος Ζαφειρόπουλος, ΕΘΝΟΣ, 24/3/2011

 

Το μπουντρούμι του Κολοκοτρώνη είχε παράθυρο και αυλή

  • Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ
  • Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 24 Μαρτίου 2010

Ενας ακόμη μύθος καταρρίπτεται. Το σκοτεινό μπουντρούμι, που έχει ταυτιστεί στη συνείδησή μας ως φυλακή του Κολοκοτρώνη στο Παλαμήδι, φαίνεται πως τελικά δεν είναι ο χώρος που έμεινε έγκλειστος ο θρυλικός Γέρος του Μοριά μετά την καταδίκη του σε θάνατο (26 Μαΐου 1834) από το καθεστώς της Αντιβασιλείας του Οθωνα.

Καθισμένο σ' ένα «σπιτάκι στη μέση μιας αυλής, η οποία περιβάλλεται  από ψηλούς τοίχους» και όχι σε μια τρύπα σε βάθος 2,5 μ., είδε η  σύζυγος του υπουργού Δικαιοσύνης Κ. Σχινά τον Κολοκοτρώνη

Καθισμένο σ’ ένα «σπιτάκι στη μέση μιας αυλής, η οποία περιβάλλεται από ψηλούς τοίχους» και όχι σε μια τρύπα σε βάθος 2,5 μ., είδε η σύζυγος του υπουργού Δικαιοσύνης Κ. Σχινά τον Κολοκοτρώνη

φυλακή του ήταν όντως στο Παλαμήδι, όχι όμως στον προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα, σε εκείνη την ανήλιαγη τρύπα που μπαίνεις σκυφτός από μία πορτούλα (1,05 x 0,69 μ.) και κατεβαίνεις σε βάθος 2,5 μ. χωρίς σκαλοπάτια, παράθυρο ή μία οπή εξαερισμού. Ηταν σε ένα μικρό ισόγειο κτίσμα με παράθυρο και μικρή αυλή στον προμαχώνα του Μιλτιάδη. Η νέα αυτή ταύτιση της φυλακής του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη βασίζεται σε μια επιστολή αυτόπτη μάρτυρα της εποχής, σύμφωνα με τον αναπληρωτή διευθυντή της Δ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Χρήστο Πιτερό, που έχει υπηρετήσει χρόνια στο Ναύπλιο και διατηρεί μεγάλο ενδιαφέρον για τα μνημεία της περιοχής.

«Η ερμηνεία εκείνου του θεοσκότεινου μπουντρουμιού, στον προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα, δίπλα στην ομώνυμη εκκλησία, ως χώρου φυλακής του Κολοκοτρώνη είναι ατεκμηρίωτη και δημιούργημα της λαϊκής φαντασίας κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Σαφώς πρόκειται για ιστορική πλάνη», μας είπε ο κ. Πιτερός, επισημαίνοντας πως «οι σωζόμενες φυλακές καταδίκων-βαρυποινιτών στον διπλανό προμαχώνα του Μιλτιάδη διαθέτουν αυλή, κανονικές πόρτες εισόδου και φεγγίτες εξαερισμού».

Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης δεν κάνει πλήρη περιγραφή της φυλακής στα απομνημονεύματά του, αλλά μια συνοπτική αναφορά. Το ιστορικό αυτό κενό, όμως, φωτίζεται από μια και μοναδική μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα της εποχής, της Μπετίνας φον Σαβινί, συζύγου του Κ. Σχινά, υπουργού Δικαιοσύνης της Αντιβασιλείας, που καταδίκασε τον Κολοκοτρώνη αρχικά σε θάνατο και στη συνέχεια σε 25ετή κάθειρξη.

Η Μπετίνα φον Σαβινί επισκέφθηκε το Παλαμήδι στις 14 Φεβρουαρίου 1835, όταν ήταν φυλακισμένος ο Κολοκοτρώνης, όπως η ίδια σημειώνει σε μια επιστολή. Τον περιγράφει να «κάθεται σε ένα σπιτάκι στη μέση μιας αυλής, η οποία περιβάλλεται από ψηλούς τοίχους…».

Τη μαρτυρία αυτή ανακάλυψε και δημοσίευσε η ιστορικός Ρεγγίνα Quack-Μανουσάκη στο περιοδικό του Δήμου Ναυπλίου «Ναυπλιακά Ανάλεκτα» (7, 1989, 165-167). Με βάση αυτή τη μοναδική πληροφορία, ο κ. Πιτερός ταυτίζει σε μελέτη του, που δημοσιεύθηκε στο ίδιο περιοδικό («Ναυπλιακά Ανάλεκτα» 7, 1989, 179-183) τη φυλακή του Κολοκοτρώνη με τα ερείπια ενός οικίσκου, που υπάρχει στον Προμαχώνα του Μιλτιάδη, δίπλα στις φυλακές των βαρυποινιτών.

Στον χώρο αυτό «σώζεται μέχρι σήμερα, μια μικρή πλακόστρωτη αυλή (4 x 3,90 μ.) με ψηλούς τοίχους γύρω γύρω και ένα μικρό ισόγειο κτίσμα ενός δωματίου (3,60 x 2,50 μ.) με κανονική πόρτα, ένα παράθυρο και ένα κτιστό πέτρινο πεζούλι, όπου καθόταν ο Θ. Κολοκοτρώνης τις ατέλειωτες ώρες και ημέρες της φυλάκισής του. Ο χώρος αυτός ταυτίζεται πλήρως με την περιγραφή της Μπετίνας φον Σαβινί, στον οποίο φυλακίστηκε ο αγωνιστής της Ελευθερίας και δημιουργεί έντονη συναισθηματική φόρτιση και συγκίνηση στον επισκέπτη».

Γι’ αυτό, ο αρχαιολόγος προτείνει, μαζί με την προστασία του ενετικού φρουρίου του Παλαμηδιού που στέφει το Ναύπλιο και το οποίο βρίσκεται σήμερα σε κακή κατάσταση, λόγω της φθοράς από τις καιρικές συνθήκες, αλλά και από τους επισκέπτες, να προωθηθούν κατά προτεραιότητα έργα συντήρησης των φυλακών του προμαχώνα του Μιλτιάδη και της φυλακής του Κολοκοτρώνη, ως φόρο τιμής στη μνήμη των Αγωνιστών του ’21.

Είναι αλήθεια πως αυτό το κομμάτι της νεότερης Ιστορίας το θυμόμαστε κάθε χρόνο τέτοιον καιρό, αλλά αμέσως μετά το ξεχνάμε. Οπως και το θλιβερό γεγονός ότι ο μέγιστος στρατηγός του ελληνικού απελευθερωτικού αγώνα «πληρώθηκε» με καταδίκη σε θάνατο και φυλάκιση από το καθεστώς της Αντιβασιλείας του ανήλικου Βαυαρού βασιλιά Οθωνα, παρά την άρνηση των δικαστών Α. Πολυζωίδη και Γ. Τερτσέτη να υπογράψουν την καταδικαστική απόφαση. *