RSS

Category Archives: Κομμούνα του Παρισιού

Ο Υμνος της Διεθνούς

Ο Ευγένιος Ποτιέ είναι ο ποιητής, που συμπύκνωσε το όραμα για ένα νέο κόσμο – το σοσιαλιστικό κόσμο – σε αυτούς τους στίχους

Εμπρός της Γης οι κολασμένοι

της πείνας σκλάβοι εμπρός – εμπρός

Το δίκιο από τον κρατήρα βγαίνει

σα βροντή σαν κεραυνός.

* * *

Φτάνουν πια της σκλαβιάς τα χρόνια

όλοι εμείς οι ταπεινοί της Γης

που ζούσαμε στην καταφρόνια

θα γίνουμε το παν εμείς.

* * *

Στον αγώνα ενωμένοι

κι ας μη λείψει κανείς

Ω! Νάτη, μας προσμένει

στον κόσμο η Διεθνής.

* * *

Θεοί, αρχόντοι, βασιλιάδες

με πλάνα λόγια μας γελούν

της Γης οι δούλοι κι οι ραγιάδες

μοναχοί τους, θα σωθούν…

* * *

Για να λείψουν τα δεσμά μας

για να πάψει πια η σκλαβιά

να νιώσουν πρέπει τη γροθιά μας

και της ψυχής μας τη φωτιά.

* * *

Τα λόγια αυτά έχουν τραγουδηθεί απ’ όλους τους εργάτες του κόσμου. Ο Υμνος της Διεθνούς έγινε σύμβολο για τους «κολασμένους της Γης». Ξεσήκωσε καρδιές. Υψωσε τις γροθιές των προλετάριων. Ομως, όσο γνωστό είναι αυτό το ποίημα, άλλο τόσο άγνωστη είναι η ιστορία του, πώς γεννήθηκε, ποιος το έγραψε και ποιος το μελοποίησε. Και αν αυτό αποκτά μιαν ιδιαίτερη αξία, είναι διότι γράφτηκε και μελοποιήθηκε από εργάτες. Ο Ευγένιος Ποτιέ είναι ο ποιητής, που συμπύκνωσε το όραμα για ένα νέο κόσμο – το σοσιαλιστικό κόσμο – σε αυτούς τους στίχους. Και ο Πιερ Ντεζετέ, ο συνθέτης που έκανε αυτές τις λέξεις να «χορέψουν». Ενα επαναστατικό ποίημα, σε μια επαναστατική μουσική. Read the rest of this entry »
 

Διεθνιστική η σύνθεση της Κομμούνας

Εκδήλωση αλληλεγγύης των Αγγλων εργατών προς την Παρισινή Κομμούνα. Λονδίνο, 1871. Στην εκδήλωση συμμετείχαν 300.000 λαού
Στην Παρισινή Κομμούνα ηγετικό ρόλο έπαιζαν οι εκπρόσωποι του προλεταριάτου. Στην Κομμούνα πλάι στους εργάτες ήταν μικρέμποροι, βιοτέχνες, υπάλληλοι, πρωτοπόροι επιστήμονες, λόγιοι και καλλιτέχνες. Οι εργάτες – μέλη της Διεθνούς Βαρλέν, Φρανκέλ, Σεραγιέ, Ντιβάλ, Αβριάλ, Τέις και άλλα ονομαστά στελέχη του σοσιαλιστικού κινήματος, ο γιατρός και μηχανικός Βαγιάν, ο ζωγράφος Κουρμπέ, ο επιστήμονας Φλουρένς, ο παιδαγωγός Λαφρανσέ, οι δημοσιολόγοι Βερμορέλ, Ντελεκλούζ, Τριντόν, Πασκάλ Γκρονσέ, ο συγγραφέας Ιούλιος Βαλές, οι επαναστάτες ποιητές Ιωάν. Βαπτ. Κλεμάν και Ευγένιος Ποτιέ (που αργότερα έγραψε τον Υμνο «Διεθνής»), ο φοιτητής Ραούλ Ριγκό και οι τραπεζιτικοί υπάλληλοι Φερέ και Ζουρντ ήταν τα πιο διακεκριμένα μέλη της Παρισινής Κομμούνας.

Πολύ αγαπητός στους εργάτες του Παρισιού ήταν ο Λουδοβίκος Ευγένιος Βαρλέν, ένας από τους πιο ξεχωριστούς οργανωτές και ηγέτες των γαλλικών τμημάτων της Διεθνούς. Σαν μέλος της κεντρικής επιτροπής της εθνοφρουράς ο Βαρλέν πήρε ενεργό μέρος στην εξέγερση της 18ης Μαρτίου και έγινε μέλος της στρατιωτικής και της οικονομικής επιτροπής της Κομμούνας.

Ο Ούγγρος εργάτης Λέων Φράνκελ, που ήταν μέλος του παρισινού ομοσπονδιακού συμβουλίου της Διεθνούς και αργότερα ένας από τους ιδρυτές του ουγγρικού σοσιαλιστικού κόμματος, ήταν επικεφαλής της Επιτροπής Εργασίας και Ανταλλαγών. Ο Φράνκελ ήταν οπαδός του Μαρξ και μελετούσε με πάθος τα έργα του. Πήρε δραστήριο μέρος στην ψήφιση πολλών διαταγμάτων της Κομμούνας που αφορούσαν την προστασία της εργασίας των εργατών και των υπαλλήλων. Σε μια συνεδρίαση της Κομμούνας ο Φράνκελ δήλωσε: «Μόνο μια εντολή έχω: Να υπερασπίζω τα συμφέροντα του προλεταριάτου». Read the rest of this entry »

 

ΜΙΧΑΛΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα

Σελ. 41-45, εκδόσεις «Πλέθρον»

 
Στην ομάδα των διεθνιστών της εποχής μπορούμε να εντάξουμε τον Σμυρνιό έμπορο Εμμανουήλ Δαούδογλου και τη γυναίκα του Μαρία. Τα στοιχεία που έχουμε, και γι’ αυτούς, είναι περιορισμένα και δε φωτίζουν τη δράση τους, που φαίνεται να ήταν αξιοπρόσεκτη.

Ο Δαούδογλου, συνεχιστής – κατά τον Κ. Μοσκώφ – του σαινσιμονικού προβληματισμού του Παν. Σοφιανόπουλου, είναι ο διοργανωτής, μαζί με τον Ιταλό αναρχικό Αμίλκα Τσιπριάνι (που θα τον βρούμε στα 1895 στον παρισινό κύκλο του Παύλου Αργυριάδη), μιας ομάδας Ευρωπαίων πολιτικών προσφύγων που συμμετέχει στην αντιοθωνική εξέγερση. Αργότερα, ο Δαούδογλου θα πάει στην Ιταλία και θα συνδεθεί στη Νάπολη με κύκλους της Πρώτης Διεθνούς, της οποίας θα γίνει μέλος. Θα μείνει στη Νάπολη τέσσερα περίπου χρόνια (1864-1867). Επιστρέφει στην Αθήνα και δημιουργεί ένα νέο αναρχικό κύκλο, που θα διαλυθεί λίγο αργότερα. Στα 1870 ο Εμμ. Δαούδογλου σκοτώνεται σε μια ρήξη μέσα στη Δημοκρατική Λέσχη. Τον επόμενο χρόνο η γυναίκα του Μαρία φαίνεται ότι ήταν η μόνη Ελληνίδα που συμμετέχει στην Κομμούνα του Παρισιού και εκτελείται για την επαναστατική της δράση από τους Βερσαλλιέρους1.

Δύο άλλοι Ελληνες διεθνιστές, με διασυνδέσεις στο γαλλικό κυρίως σοσιαλιστικό κίνημα αλλά και επιρροή, είναι ο Παύλος Αργυριάδης και ο Σαούλ Ναούμ. Ο πρώτος ζει στο Παρίσι, το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, και ο δεύτερος, φαρμακοποιός στο επάγγελμα, είναι ο αντιπρόσωπος της Φεντερασιόν Θεσσαλονίκης στη Δεύτερη Διεθνή, με αξιοσημείωτη δράση και προσβάσεις, όπως θα δούμε σε άλλο κεφάλαιο. Read the rest of this entry »

 

ΓΙΑΝΝΗ Κ. ΚΟΡΔΑΤΟΥ Η Παρισινή Κομμούνα – Μνημόσυνα*

 

Κομμουνάροι αιχμάλωτοι στις Βερσαλλίες
Με την ευκαιρία που γιορτάζουμε την επέτειο της Κομμούνας του Παρισιού (18 Μάρτη – 27 Μάη 1871) ας αφιερώσω μερικές σελίδες για μερικούς άγνωστους κομμουνάρους που φεύγοντας από την τρομοκρατία της γαλλικής μπουρζουαζίας ήρθαν να βρουν άσυλο στη «γη της Παλλάδος Αθηνάς».

Από χρόνια τώρα ανασκαλεύοντας αρχεία και παρακολουθώντας τη στοματική παράδοση επάνω στην ιστορία του εργατικού μας κινήματος προσπαθώ να βρω πληροφορίες για την εργατική μας κίνηση πριν του 1880.

Η έρευνά μου δεν πήγε χαμένη. Το αρχείο μου πλουτίστηκε με ένα σωρό υλικό, υλικό πολύτιμο και διαφορετικό.

Εκείνο όμως που με βασάνιζε πολύν καιρό, είταν μια πληροφορία, που την έπερνα όχι από έγγραφα, μα απ’ τη στοματική παράδοση. Η παράδοση μου έλεγε πως ύστερα από την ηρωική πτώση της Κομμούνας, μερικοί κομμουνάροι, δηλαδή μερικοί στρατιώτες και αγωνιστές της, ξέπεσαν ίσαμε εδώ και μείναν μάλιστα για πάντα στην Ελλάδα. Αφίσανε δηλαδή, εδώ το κόκκαλό τους. Read the rest of this entry »

 

Μ. Μ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ Η Παρισινή Κομμούνα και η Ελλάδα

 

Μ. Μ. Παπαϊωάννου
Η Ελλάδα δε μένει ανεπηρέαστη από την κατάσταση της Ευρώπης κατά την ταραγμένη περίοδο 1859-1870, με τις επαναστάσεις για την ιταλική ενότητα, τον πόλεμο Γαλλοϊταλικής συμμαχίας και Αυστρίας, τον προσω-αυστριακό πόλεμο του 1866. Αντίχτυπος αυτής της κρίσης στην Ευρώπη είναι το επαναστατικό κύμα που σκέπασε την Ελλάδα από το 1859 ως το 1862, στα Εφτάνησα από το 1849 ως το 1860 και στην Κρήτη από το 1866 ως το 1869.

Σ’ ένα παράλληλο κύκλωμα αντιστοιχιών μεταξύ ευρωπαϊκών και ελληνικών περιστατικών, ασφαλώς, θα αποδοθεί ο ερχομός των σοσιαλιστικών ιδεών στην Ελλάδα. Από την εποχή των επιγόνων του Σαιν-Σιμόν κάνει την εμφάνισή της στην Αθήνα η εφημερίδα με το χαρακτηριστικό τίτλο «Η Πρόοδος», που σημαίνει κατά κύριο λόγο βιομηχανία, για να προπαγανδίσει τις ιδέες του ουτοπικού σοσιαλισμού. Εισηγητής του ο Παναγιώτης Σοφιανόπουλος (1786-1856), γιατρός σπουδαγμένος στην Ιταλία και μετεκπαιδευμένος στο Παρίσι, αγωνιστής του 1821 και στέλεχος του λεγόμενου «γαλλικού» κόμματος του Ιω. Κωλέττη για τις στενές σχέσεις του με τον Λουδοβίκο Φίλιππο και τον Γκιζώ. Αργότερα, στα 1848, ο Σοφιανόπουλος θα εκδώσει την άλλη εφημερίδα του «Νέοι Καιροί», τίτλος που εκφράζει την αποδοχή από τον εκδότη της των αρχών της «κοινωνικής δημοκρατίας» των αστικοδημοκρατικών ευρωπαϊκών επαναστάσεων του 1848.

Το αίτημα της κοινωνικής δημοκρατίας αποτελεί τη βάση του προγράμματος του πρώτου πολιτικού κόμματος αρχών στην Ελλάδα, του «Ριζοσπαστικού» των Ιονίων νήσων και ιδιαίτερα της Κεφαλονιάς, από το 1849 που ιδρύεται για να κατευθύνει τον αγώνα του εφτανησιακού λαού εναντίον των Αγγλων καταχτητών αποικιοκρατών.

Ο όρος σοσιαλισμός χρησιμοποιείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα από την «Εφημερίδα της Σμύρνης» και τους «Νέους Καιρούς» του Σοφιανόπουλου, στα 1849. Οι «Νέοι Καιροί» αναδημοσιεύουν από την «Εφημερίδα της Σμύρνης» του Σκυλίτση ένα άρθρο για τους σοσιαλιστές Φουριέ, Οουεν κ.λπ. Read the rest of this entry »

 

Β. Ι. ΛΕΝΙΝ Κράτος και επανάσταση

 

Απαντα, τόμ. 33, σελ. 36 – 45

Η γκιλοτίνα καίγεται από τους κομμουνάρους, κάτω από τα χειροκροτήματα του Βολταίρου

Η πείρα της Κομμούνας του Παρισιού του 1871 – Η ανάλυση του Μαρξ

I. Σε τι συνίσταται ο ηρωισμός της προσπάθειας των κομμουνάρων;

Είναι γνωστό ότι λίγους μήνες πριν από την Κομμούνα, το φθινόπωρο του 1870, ο Μαρξ προειδοποιούσε τους εργάτες του Παρισιού, αποδείχνοντάς τους ότι θα ήταν απεγνωσμένη, ανοη­σία αν επιχειρήσουν να ανατρέψουν την κυβέρνηση1. Οταν όμως το Μάρτη του 1871 επέβαλαν στους εργάτες την αποφασι­στική μάχη και εκείνοι τη δέχτηκαν, όταν η εξέγερση έγινε γεγονός, ο Μαρξ, παρόλα τα κακά προμηνύματα, χαιρέτισε με το μεγαλύτερο ενθουσιασμό την προλεταριακή επανάσταση. Ο Μαρξ δεν στάθηκε επίμονα στη σχολαστική καταδίκη του «πρό­ωρου» κινήματος, όπως έκανε ο θλιβερής φήμης Ρώσος αποστά­της του μαρξισμού Πλεχάνοφ, που το Νοέμβρη του 1905 έγραψε ενθαρρυντικά για τον αγώνα των εργατών και αγροτών και ύστερα από το Δεκέμβρη του 1905 φώναζε σαν φιλελεύθερος: «δεν έπρεπε να πάρουμε τα όπλα»2.

Ομως, ο Μαρξ δεν εκδήλωσε μόνο τον ενθουσιασμό του για τον ηρωισμό των κομμουνάρων που, σύμφωνα με την έκφρασή του, «έκαναν έφοδο ενάντια στον ουρανό»3. Στο μαζικό επαναστατικό κίνημα, παρ’ όλο που δεν πέτυχε το σκοπό του, ο Μαρξ έβλεπε μια ιστορική πείρα τεράστιας σημασίας, ένα ορισμένο βήμα προς τα μπρος της παγκόσμιας προλεταριακής επανάστασης, ένα πρακτικό βήμα πολύ σπουδαιότερο από εκατοντάδες προγράμματα και γνώμες. Να αναλύσει αυτή την πείρα, να βγάλει απ’ αυτή διδάγματα τακτικής, να επανεξετάσει πάνω στη βάση αυτής της πείρας τη θεωρία του – αυτό το καθήκον έθεσε στον εαυτό του ο Μαρξ. Read the rest of this entry »

 

Ο Μαρξ στον Κούγκελμαν

Διαλεχτά Εργα τόμ. 2, σελ. 542 – 545

1ο γράμμα

Λονδίνο 12 Απρίλη 1871

…Χτες λάβαμε την καθόλου καθησυχαστική είδηση ότι ο Λαφάργκ (όχι η Λάουρα) βρίσκεται τη στιγμή αυτή στο Παρίσι.

Αν θα κοιτάξεις το τελευταίο κεφάλαιο του έργου μου «Η 18 Μπρυμαίρ», θα δεις ότι σαν κατοπινή προσπάθεια της Γαλλικής Επανάστασης κηρύγνω: να μην περάσει τη γραφειοκρατική – στρατιωτική μηχανή απ’ το ένα χέρι στο άλλο, όπως γίνονταν ως τώρα, αλλά να την τσακίσει (zerbrechen), και τέτοιος ακριβώς είναι ο προκαταρκτικός όρος κάθε πραγματικής λαϊκής επανάστασης στην ήπειρο. Τέτοια ακριβώς είναι και η προσπάθεια των ηρωικών κομματικών συντρόφων μας του Παρισιού. Τι ελαστικότητα, τι ιστορική πρωτοβουλία, τι ικανότητα αυτοθυσίας έχουν αυτοί οι παριζιάνοι! Υστερα από έξι μηνών λιμοκτονία και καταστροφή που προκλήθηκε περισσότερο από την εσωτερική προδοσία παρά απ’ τον εξωτερικό εχθρό, ξεσηκώνονται κάτω από τις πρωσικές ξιφολόγχες, σαν να μην είχε γίνει ποτέ πόλεμος ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία, και σα να μη βρισκόταν ακόμα ο εχθρός μπρος στις πύλες του Παρισιού! Η ιστορία δεν έχει όμοιο παράδειγμα παρόμοιου μεγαλείου! Αν υποκύψουν, δε θα φταίει γι’ αυτό τίποτα άλλο, από την «καλοαγαθία» τους. Επρεπε να βαδίσουν αμέσως ενάντια στις Βερσαλλίες, μόλις ο Βινουά, και ύστερα το αντιδραστικό τμήμα της ίδιας της παρισινής εθνοφυλακής είχαν αδειάσει τη γωνιά. Αφησαν να τους ξεφύγει η κατάλληλη στιγμή από ενδοιασμούς συνείδησης. Δε θέλανε να αρχίσουν τον εμφύλιο πόλεμο, σα να μην τον είχε κιόλας αρχίσει ο Θιέρσος, το τερατώδικο αυτό έκτρωμα, με την απόπειρα του να αφοπλίσει το Παρίσι! Read the rest of this entry »