RSS

Category Archives: Παγκόσμια Μέρα της Γυναίκας

Παυλόπουλος: «Μεγαλύτερη εγρήγορση για την καταπολέμηση ανισοτήτων γυναικών-ανδρών»

«Η ζοφερή πραγματικότητα της οικονομικής κρίσης, την οποία βιώνουν όλα σχεδόν τα κράτη, απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη εγρήγορση και εντατικοποίηση των προσπαθειών μας για την καταπολέμηση των ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών, δεδομένου ότι η κρίση ευνοεί τις κάθε είδους ανισότητες», τονίζει σε μήνυμά του, ο υπουργός Εσωτερικών, Πρ. Παυλόπουλος, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου.

Επισημαίνει δε, ότι «στο υπουργείο Εσωτερικών, ιδίως μέσω της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, έχουμε αναλάβει τα τελευταία χρόνια σημαντικές πρωτοβουλίες για τη θωράκιση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία, αλλά και για την ανάδειξη και ενίσχυση του πολύπλευρου ρόλου που καλείται να διαδραματίσει αυτή: Ως μητέρα, ως εργαζόμενη, αλλά και ως ενεργός πολίτης, με δυναμική συμμετοχή σε όλες τις εκφάνσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Παράλληλα, λαμβάνουμε ειδική μέριμνα για την εξάλειψη κάθε μορφής βίας σε βάρος της γυναίκας, αντιμετωπίζοντας τους νέους κινδύνους που έχουν αναδυθεί, κυρίως λόγω των νέων τεχνολογιών αλλά και της παγκοσμιοποίησης».

Ο κ. Παυλόπουλος, αναφέρεται και στις δράσεις, τις παρεμβάσεις και τα προγράμματα, που προώθησε το υπουργείο Εσωτερικών, για τη θωράκιση της οικογένειας και την προστασία της μητρότητας και της απασχόλησης, την ενθάρρυνση της επαγγελματικής ανέλιξης, καθώς και τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή του τόπου.

Επιπλέον, αναφέρεται στην ειδική πρόνοια της κοινωνικής ένταξης ευπαθών ομάδων γυναικών και ιδίως των θυμάτων βίας και εμπορίας ανθρώπων.

Σημειώνει δε, ότι «εκτός από τις θεσμικές παρεμβάσεις και πρωτοβουλίες από την πλευρά της πολιτείας, απαιτείται και μια ευρύτερη αφύπνιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας στα θέματα αυτά. Γιατί η εμπέδωση της ισότητας γυναικών και ανδρών συνιστά, πρωτίστως, ζητούμενο, συνδεόμενο άμεσα με την καθημερινή στάση ζωής και τις κοινωνικές αντιλήψεις που τη διαμορφώνουν».

http://www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

 

Από τη Μαίρη Παναγιωταρά στην Πετρούλα

Η Μαίρη Παναγιωταρά και η Πετρούλα Κωστίδου γιορτάζουν σήμερα. Η πρώτη, ως καταπονημένη 60άρα πλέον «εργαζόμενη μητέρα και καλή νοικοκυρά» και η δεύτερη ως χυμώδης ξανθιά στην πρώτη της νιότη, που παρουσιάζει το πιο δημοφιλές στην ελληνική τηλεόραση δελτίο καιρού. Και οι δυο έχουν θέση στη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας. Θα ήταν άραγε στείρος λαϊκισμός ή μίζερη υπόμνηση αν προσκαλούσαμε στην αναμνηστική φωτογραφία και άλλα, λιγότερο φωτογενή, πρόσωπα; Γυναίκες κι αυτές. Με κατεστραμμένα από το οξύ χαρακτηριστικά επειδή διεκδικούν νόμιμες συνθήκες εργασίας ή επιθυμούν να πάνε σχολείο (στο Αφγανιστάν αυτό). Αλλες πάλι με εξαλειμμένες ρυτίδες από πλαστικές επεμβάσεις, με την αγωνία ακινητοποιημένη και τη φαντασίωση της νιότης προβεβλημένη.

Στρατιές, που εκπληρώνουν με μεγαλύτερη ή μικρότερη συνέπεια το 24ωρο τους, κάποιες με κίνδυνο της ζωής τους, κάποιες άλλες με μόχθο, κόπο και αφοσίωση (στον όποιο σκοπό και στόχο τους), χωρίς να εξαιρούμε εκείνες που διεκπεραιώνουν τα καθήκοντά τους στον κόσμο του θεάματος, πρότυπα ομορφιάς, αισθητικής άποψης και συμπεριφοράς για διόλου ευκαταφρόνητα τμήματα του πληθυσμού.

«Η γυναίκα δεν είναι πλέον το “αδύναμο φύλο” αλλά το “άλλο φύλο”», έγραφε πριν από μήνες ο Κριστόφ Μπαρμπιέ στο editorial του «L’ express».

Δηλαδή; Πώς προσδιορίζεται το φύλο στον 21ο αιώνα των ανακατατάξεων, των ανατροπών, των πολέμων, των συγκρούσεων, των καθοριστικών αντιθέσεων, των εξοντωτικών απαιτήσεων, της σύγχυσης ρόλων και επιθυμιών; Οι φεμινίστριες μιλούν για «κερδισμένη περηφάνια», οι πολιτικοί στους λόγους τους δεν παραλείπουν τις γυναίκες των αναπτυσσόμενων χωρών και του Τρίτου Κόσμου, οι αρμόδιες οργανώσεις μιλούν για τα δικαιώματα σε κοινωνίες με μηδενική ανοχή, για τη βία, τους βασανισμούς, το τράφικινγκ, την κακοποίηση (όχι μόνο σωματική).

Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, η επανάληψη είναι απαραίτητη. Κάνουμε μια σύντομη στάση, μετράμε, ως γυναίκες, κέρδη και ζημίες και συνεχίζουμε την πορεία μας. Είτε ως «δείγμα τυπικό» (τίποτα το σπέσιαλ, το καταπληκτικό), είτε ως εκμαυλιστικές Μπίμπο, είτε ως 50χρονες Μπάρμπι, είτε ως σκληρά εργαζόμενες, που επιστρέφουν το βράδυ στο σπίτι εξουθενωμένες και «άφυλες». Ούτε γυναίκες ούτε άντρες. Χωρίς καμπύλες ή άλλες ανατομικές λεπτομέρειες. Αδειες από επιθυμίες, με ελαχιστοποιημένες επικοινωνιακές διαθέσεις, αφημένες στο ζάπινγκ, στο τσάτινγκ ή στο μπλόγκινγκ. Με το βιβλίο στάσιμο μαζί με τη σχέση (όπως και αν υφίσταται), τις τηλεοπτικές φωνές να «γεμίζουν» κενούς χώρους και το τηλέφωνο να μειώνει την απόσυρση (όταν δεν είναι επιλογή).

Κι όμως· οι στατιστικές λειτουργούν ερήμην των προσωπικών δεδομένων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η «παγκόσμια οικονομική ύφεση θα πλήξει τις γυναίκες περισσότερο από τους άντρες», υπογραμμίζοντας τη μεγάλη ανισότητα στις αμοιβές των δύο φύλων. «Οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσο όρο 17,4% λιγότερα από τους άντρες στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, κατέχουν θέσεις μειωμένης υπευθυνότητας και απασχολούνται πιο συχνά ως παρτ τάιμ εργαζόμενες». Η γυναίκα ως «προστατευόμενο είδος» χρησιμεύει για να βρίσκει διέξοδο το φαντασιακό των σύγχρονων κοινωνιών. Περιφέρεται ως τουρλωτό προφιτερόλ ή τραγανή πάστα φλώρα, διεκδικεί εύσημα παρατεταμένης νεότητας ή βρεφονηπιακής τρυφερότητας, αλλάζει χρώμα μαλλιών για να αντέξει την «απόρριψη».

Επιστρέφοντας στην «πρωτόγονη» (κανιβαλική με άλλα μέσα) ανθρωπότητα, η γυναίκα αντιπροσωπεύει το ναρκισσιστικό κάτοπτρο μέσα στο οποίο αντανακλώνται η καταναλωτική βουλιμία και η καταστατική αφασία.

«Γυναίκα, μόνη, ψάχνει». Τίτλος, που έκανε θραύση. Η μοναξιά και η αναζήτηση θεωρούνται σχεδόν συνώνυμα του «άλλου φύλου». Οι νέες μυθολογίες έχουν ανάγκη από παγιωμένες εξουσίες και αισθητικές. Η σαγήνη και η θηλυκότητα καταχωρούνται στα χαρίσματα μαζί με τη νοικοκυροσύνη και την, εν γένει, καπατσοσύνη. Ως προς αυτό, η συνέχεια παραμένει αρραγής και, σχεδόν, αδιατάρακτη, αιώνες τώρα. Η Βιρτζίνια Γουλφ αναφέρεται στον «άγγελο του σπιτιού» – το φάντασμα της υπάκουης βικτωριανής γυναίκας που διαπρέπει στις οικιακές τέχνες, στην αυτοθυσία και στη φροντίδα των άλλων. «Οταν πήγα να γράψω», σημειώνει η Γουλφ, «τη συνάντησα από τις πρώτες κιόλας λέξεις. Η σκιά από τα φτερά της έπεσε πάνω στη σελίδα μου· άκουσα το θρόισμα που έκαναν τα φουστάνια της μέσα στο δωμάτιο». Πετώντας πάνω της το μελανοδοχείο, η Γουλφ σκοτώνει τον οικόσιτο άγγελο της σιωπής: «Εκανα τα πάντα για να τη σκοτώσω. Η δικαιολογία που θα είχα, αν ποτέ με καλούσαν να εμφανιστώ ενώπιον του δικαστηρίου, θα ήταν ότι βρισκόμουν σε άμυνα. Αν δε τη σκότωνα εγώ, θα με σκότωνε εκείνη».

Κάπως έτσι και σήμερα ακόμη. Μέσα στη χλαπαταγή από βλέμματα γεμάτα υποσχέσεις μετατοπίζεται η πραγματική συνθήκη: αναμετριόμαστε με ένα παρόν αδυσώπητο, στο οποίο έχουμε συνεργήσει. Δεν είναι μόνο οι γυναίκες – θύματα αλλά και εκείνες που από τον τρόμο της περιθωριοποίησης κλείνουν τα μάτια στον «άγγελο του σπιτιού». Οι παραδόσεις και τα στερεότυπα λειτουργούν προς την ίδια κατεύθυνση: της αυτοϋποτίμησης, της απαξίωσης, της παραίτησης. Η Γαλλίδα φεμινίστρια συγγραφέας, καθηγήτρια και φιλόσοφος, Helene Cixous δίνει τη σωστή διάσταση (από το βιβλίο «Ζωή στο όριο» της Αθηνάς Αθανασίου): «Θέλουν λοιπόν να κρατούν τη γυναίκα στον χώρο του μυστηρίου, την παραδίδουν στο μυστήριο, όταν λένε “κρατήστε την στη θέση της”, κρατήστε την σε απόσταση: εκείνη δεν βρίσκεται πάντοτε τελείως εκεί… κανείς όμως δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται».

Η Μαίρη Παναγιωταρά (των αρχών του ’80) ήξερε πού βρισκόταν. Αναγνώριζε την κατάντια της, σάρκαζε με την ασθματική ζωή της. Τριάντα χρόνια αργότερα, οι «νοικοκυρές σε απόγνωση» είναι σίριαλ υψηλής τηλεθέασης και το «Sex and the city» δεν θα είχε την παραμικρή τύχη αν στους ρόλους των κομψών, τρισχαριτωμένων και trendy φιλενάδων εμφανίζονταν τέσσερις άντρες, έστω και με τις ίδιες προδιαγραφές στυλ και διάθεσης.

Τα σουτιέν κάηκαν αλλά ο κορσές έμεινε. Στενός και ασφυκτικός.

  • Tης Μαριας Κατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Κυριακή 8 Μαρτίου 2009
 

Η ισότητα των δύο φύλων είναι ευκαιρία για τον κόσμο

  • Tης Hillary Clinton – υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ

Σε ένα ταξίδι στην Κίνα πριν από έντεκα χρόνια συναντήθηκα με γυναίκες ακτιβίστριες που μου μίλησαν για τις προσπάθειές τους να βελτιώσουν τις συνθήκες για τις γυναίκες στη χώρα τους. Παρουσίασαν μια έντονη εικόνα για τις προκλήσεις που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες: δυσμενή διάκριση στην εργασία, ελλιπή ιατρική φροντίδα, βία στην οικογένεια, απαρχαιωμένους νόμους που εμποδίζουν την πρόοδο των γυναικών.

Συνάντησα μερικές από αυτές τις γυναίκες και πάλι πριν από μερικές εβδομάδες, κατά τη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού μου στην Ασία ως υπουργός Εξωτερικών. Αυτή τη φορά άκουσα για την πρόοδο που έχει γίνει την τελευταία δεκαετία. Ομως, παρά την κάποια σημαντική βελτίωση, αυτές οι Κινέζες δεν άφησαν περιθώριο αμφιβολίας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια και ανισότητες, όπως και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου.

Ακουσα ιστορίες όπως τις δικές τους σε κάθε ήπειρο, καθώς οι γυναίκες αναζητούν ευκαιρίες να συμμετέχουν πλήρως στην πολιτική, οικονομική και πολιτιστική ζωή των χωρών τους. Και στις 8 Μαρτίου, καθώς γιορτάζουμε τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας, έχουμε την ευκαιρία να αξιολογήσουμε τόσο την πρόοδο που έχουμε κάνει, όσο και τις προκλήσεις που παραμένουν και να σκεφτούμε για τον ζωτικό ρόλο που πρέπει να παίξουν οι γυναίκες βοηθώντας στην επίλυση των πολύπλοκων παγκόσμιων προκλήσεων του 21ου αιώνα.

Τα παγκόσμια προβλήματα είναι πολύ μεγάλα και πολύπλοκα για να επιλυθούν χωρίς την πλήρη συμμετοχή των γυναικών. Ενισχύοντας τα δικαιώματα των γυναικών δεν είναι μόνο μια συνεχής ηθική υποχρέωση – είναι επίσης μια ανάγκη, την ώρα που αντιμετωπίζουμε παγκόσμια οικονομική κρίση, διάδοση της τρομοκρατίας και πυρηνικών όπλων, τοπικές συγκρούσεις που απειλούν οικογένειες και κοινωνίες και κλιματολογικές αλλαγές με τους κινδύνους που συνεπάγονται για την παγκόσμια υγεία και ασφάλεια.

Αυτές οι προκλήσεις απαιτούν όλες μας τις δυνάμεις. Δεν θα τις επιλύσουμε με ημίμετρα. Και όμως, πολύ συχνά, σε αυτά τα θέματα και σε πολλά άλλα, ο μισός κόσμος μένει εκτός.

Σήμερα, περισσότερες γυναίκες είναι επικεφαλής κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και μη κυβερνητικών οργανισμών από ό,τι σε προηγούμενες γενιές. Ομως, τα καλά νέα έχουν την άλλη κρυφή πλευρά. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν την πλειοψηφία των φτωχών παγκοσμίως, των πεινασμένων και χωρίς εκπαίδευση. Εξακολουθούν να υπόκεινται σε βιασμούς κατά τη διάρκεια πολέμων και πέφτουν θύματα σωματεμπορίου παγκοσμίως, σε μια εγκληματική επιχείρηση δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Δολοφονίες για λόγους τιμής, ακρωτηριασμοί, ακρωτηριασμοί γυναικείων γεννητικών οργάνων και άλλες βίαιες και υποτιμητικές πρακτικές με στόχο τις γυναίκες, εξακολουθούν σήμερα να είναι ανεκτές σε πάρα πολλά μέρη. Πριν από μόνο μερικούς μήνες, μια ομάδα ανδρών έριξε καυστικό οξύ στο πρόσωπο νεαρής κοπέλας στο Αφγανιστάν, ενώ πήγαινε στο σχολείο, καταστρέφοντας τα μάτια της, επειδή δεν συμφωνούσαν να μορφωθεί. Η προσπάθειά τους να τρομοκρατήσουν την κοπέλα και την οικογένειά της απέτυχε. «Οι γονείς μου μού είπαν να έρχομαι στο σχολείο ακόμα και αν σκοτωθώ» είπε.

Το κουράγιο και η αποφασιστικότητα αυτής της νεαρής κοπέλας θα πρέπει να εμπνεύσει όλους μας –γυναίκες και άνδρες– να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε όσο πιο σκληρά μπορούμε για να διασφαλίσουμε ότι παρέχονται στις νεαρές κοπέλες και γυναίκες τα δικαιώματα και οι ευκαιρίες που τους αρμόζουν.

Ιδιαίτερα στο μέσο της οικονομικής κρίσης, πρέπει να θυμόμαστε τι μας υποδεικνύει όλο και περισσότερο η έρευνα: στηρίζοντας τις γυναίκες είναι υψηλής απόδοσης επένδυση, που θα έχει ως αποτέλεσμα πιο δυνατές οικονομίες, πιο ζωντανές πολιτικές κοινωνίες, πιο υγιείς κοινότητες και περισσότερη ειρήνη και σταθερότητα. Και επενδύοντας στις γυναίκες είναι ένας τρόπος στήριξης των μελλοντικών γενεών. Οι γυναίκες ξοδεύουν πολύ περισσότερα από τα εισοδήματά τους σε φαγητό, φάρμακα και εκπαίδευση για τα παιδιά.

Ακόμη και σε ανεπτυγμένα κράτη, η πλήρης οικονομική δύναμη των γυναικών απέχει πολύ από την πραγματοποίησή της. Σε πολλές χώρες οι γυναίκες συνεχίζουν να αμείβονται πολύ λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια εργασία – ένα κενό για το οποίο ο πρόεδρος Ομπάμα έκανε ένα βήμα μπροστά για να το γεφυρώσει στις Ηνωμένες Πολιτείες φέτος, όταν υπέγραψε το Lilly Ledbetter Fair Pay Act, το οποίο ενισχύει τη δυνατότητα των γυναικών να προσβάλουν άνιση αμοιβή.

Πρέπει να δοθεί η ευκαιρία στις γυναίκες να εργαστούν για δίκαιες αποδοχές, δίκαιη πρόσβαση σε πιστώσεις και άνοιγμα επιχειρήσεων. Αξίζουν ισότητα στην πολιτική σφαίρα, με ίση πρόσβαση στις κάλπες, την ελευθερία να διεκδικούν από τις κυβερνήσεις τους και να εκλέγονται σε πολιτικά αξιώματα. Αξίζουν να έχουν δικαίωμα στην ιατρική περίθαλψη γι’ αυτές και τις οικογένειές τους, και το δικαίωμα να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο – τα αγόρια τους και τα κορίτσια τους. Και έχουν ζωτικό ρόλο να παίξουν στην εδραίωση της ειρήνης και σταθερότητας σε όλο τον κόσμο. Σε περιοχές που καταστρέφονται από τον πόλεμο, συχνά είναι οι γυναίκες που βρίσκουν τρόπο να ξεπεράσουν τις διαφορές και να βρουν κοινό έδαφος.

Καθώς ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο με τη νέα μου ιδιότητα θα εξακολουθώ να έχω στο μυαλό μου τις γυναίκες που έχω συναντήσει σε κάθε ήπειρο – γυναίκες που έχουν αγωνιστεί εναντίον ασυνήθιστων δυσκολιών για να αλλάξουν τους νόμους, έτσι ώστε να μπορούν να έχουν περιουσία, δικαιώματα στο γάμο, να πηγαίνουν σχολείο, να στηρίζουν τις οικογένειές τους, ακόμα και να υπηρετούν ως ειρηνευτές.

Και θα είμαι μια υποστηρικτής με φωνή –συνεργαζόμενη με συναδέλφους μου από άλλα κράτη, καθώς και μη κυβερνητικούς οργανισμούς, επιχειρήσεις και ιδιώτες– να ασκώ πίεση γι’ αυτά τα θέματα. Η αναγνώριση των πλήρων δυνατοτήτων των γυναικών και κοριτσιών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαίωσης. Πρόκειται για την ενίσχυση της παγκόσμιας ειρήνης, για την πρόοδο και ευημερία των επόμενων γενεών.

 

Χωρίς τις γυναίκες δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό μαζικό κίνημα

Απόσπασμα από τη συζήτηση του Β. Ι. Λένιν με την Κ. Τσέτκιν*

Κλάρα Τσέτκιν

Στην ανάγκη της συνειδητοποίησης της ειδικής δουλειάς στις γυναίκες για να τραβηχτούν στην πάλη και ιδιαίτερα στο έργο της κομμουνιστικής αναδιοργάνωσης της κοινωνίας, αναφέρεται ο Β. Ι. Λένιν σ’ αυτό το απόσπασμα που δημοσιεύουμε από τη συζήτηση που είχε με την Κλάρα Τσέτκιν για το γυναικείο ζήτημα, το 1920, κατά την περίοδο διεξαγωγής του Β΄ Συνεδρίου της Γ΄ Διεθνούς.«Χωρίς τις γυναίκες δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό μαζικό κίνημα. Οφείλουμε να συνδέσουμε πολιτικά την έκκλησή μας και στη συνείδηση των γυναικείων μαζών, με τα βάσανα, τις ανάγκες και τους πόθους των εργαζομένων γυναικών. Πρέπει οι γυναίκες να ξέρουν πως προλεταριακή εξουσία σημαίνει γι’ αυτές: πλήρη ισοτιμία δικαιωμάτων με τον άντρα, και διά νόμου και στην πράξη, στην οικογένεια, στο κράτος και στην κοινωνία, κι ακόμα γκρέμισμα της εξουσίας της αστικής τάξης» επισήμανε ο Λένιν και ισχύει απόλυτα και σήμερα.

Παραθέτουμε ένα μικρό απόσπασμα από αυτόν το διάλογο, όπως καταγράφεται στις σημειώσεις της Κ. Τσέτκιν:

Λένιν: «Οι θέσεις πρέπει να υπογραμμίζουν έντονα πως η πραγματική απελευθέρωση της γυναίκας είναι δυνατή μόνο μέσω του κομμουνισμού. Πρέπει να ξεκαθαριστεί ριζικά το ζήτημα της αδιάσπαστης σύνδεσης που υπάρχει ανάμεσα στην κατάσταση της γυναίκας, σαν ανθρώπου και μέλους της κοινωνίας, και της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Ετσι θα ξεχωρίσουμε για καλά από το αστικό κίνημα για τη “χειραφέτηση της γυναίκας”. Αυτό θέτει επίσης τις βάσεις για την εξέταση του γυναικείου ζητήματος, σαν τμήματος του κοινωνικού, εργατικού ζητήματος, και επιτρέπει έτσι να το συνδέσουμε γερά με τον προλεταριακό ταξικό αγώνα και την επανάσταση. Το γυναικείο κομμουνιστικό κίνημα πρέπει κι αυτό να είναι μαζικό, πρέπει να είναι μέρος του γενικού μαζικού κινήματος, όχι μόνο του κινήματος των προλεταρίων, μα όλων των εκμεταλλευομένων και καταπιεζομένων, όλων των θυμάτων του καπιταλισμού. Εκεί έγκειται η σημασία του γυναικείου κινήματος για τον ταξικό αγώνα του προλεταριάτου και για το ιστορικό του δημιουργικό καθήκον: Τη δημιουργία της κομμουνιστικής κοινωνίας. Μπορούμε με το δίκιο μας να είμαστε περήφανοι για το ότι το άνθος των γυναικών – επαναστατριών βρίσκεται στο κόμμα μας, στην Κομμουνιστική Διεθνή. Αυτό όμως ακόμα δεν έχει αποφασιστική σημασία. Πρέπει να τραβήξουμε τα εκατομμύρια των εργαζόμενων γυναικών στην πόλη και στο χωριό να συμμετάσχουν στην πάλη μας και ιδιαίτερα στο έργο της κομμουνιστικής αναδιοργάνωσης της κοινωνίας. Χωρίς τις γυναίκες δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό μαζικό κίνημα.

Από τις αντιλήψεις μας στον ιδεολογικό τομέα βγαίνουν και τα οργανωτικά μέτρα. Κανενός είδους ξεχωριστές οργανώσεις των κομμουνιστριών! Η κομμουνίστρια είναι τέτοιο μέλος του κόμματος, όπως και ο κομμουνιστής, με τις ίδιες υποχρεώσεις και δικαιώματα. Πάνω σ’ αυτό δεν μπορούν να υπάρχουν κανενός είδους διχογνωμίες. Δεν πρέπει ωστόσο να κλείνουμε τα μάτια μπροστά στα γεγονότα. Το κόμμα πρέπει να έχει όργανα, εργατικές ομάδες, επιτροπές, τμήματα ή όπως αλλιώς τις πούμε, που το βασικό τους καθήκον θα είναι να αφυπνίζουν τις πλατιές μάζες των γυναικών, να τις συνδέουν με το κόμμα και να τις κρατάν κάτω από την επιρροή του. Γι’ αυτό είναι, εννοείται, απαραίτητο να διεξάγουμε απόλυτα συστηματική δουλιά μέσα σ’ αυτές τις γυναικείες μάζες. Πρέπει να διαφωτίζουμε τις γυναίκες, που βγήκαν απ’ την παθητικότητα, να τις στρατολογούμε και να τους δίνουμε τα εφόδια για τον προλεταριακό ταξικό αγώνα κάτω από την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος. Εχω συνάμα υπ’ όψη μου όχι μόνο τις προλετάρισσες, που δουλεύουν στα εργοστάσια ή στην κουζίνα του σπιτιού. Αναλογίζομαι και τις αγρότισσες, τις γυναίκες των διαφόρων μικροαστικών στρωμάτων. Ολες αυτές είναι επίσης θύματα του καπιταλισμού, και έγιναν περισσότερο από κάθε άλλη φορά θύματά του από τον καιρό του πολέμου. Από την ψυχοσύνθεσή του όλος αυτός ο γυναικείος κόσμος δείχνει αδιαφορία στην πολιτική, είναι ακοινώνητες, καθυστερημένες, είναι στενός ο κύκλος δράσης τους, όλος ο τρόπος της ζωής τους. Ετσι έχουν τα πράγματα. Θα ήταν ανοησία, μεγάλη ανοησία, αν δεν το προσέχαμε αυτό. Μας χρειάζονται δικά μας όργανα, που να κάνουν δουλιά μέσα σ’ αυτές, μας χρειάζονται ειδικές οργανωτικές μορφές και μέθοδοι ζύμωσης. Αυτό δεν είναι υπεράσπιση των “δικαιωμάτων της γυναίκας”, κατά τον τρόπο των αστών, είναι εφαρμοσμένη επαναστατική σκοπιμότητα».

Τσέτκιν: «Είπα στον Λένιν πως είναι πολύτιμο στήριγμα για μένα οι συλλογισμοί του. Πολλοί σύντροφοι, πολύ καλοί σύντροφοι, πάλευαν με τον πιο αποφασιστικό τρόπο ενάντια στη δημιουργία ειδικών οργάνων από το κόμμα για μια προγραμματισμένη δουλιά μέσα στις πλατιές γυναικείες μάζες. Το χαρακτήριζαν αυτό επιστροφή στις σοσιαλδημοκρατικές παραδόσεις, στην περιβόητη “χειραφέτηση της γυναίκας”. Προσπαθούσαν να αποδείξουν πως τα κομμουνιστικά κόμματα μια και αναγνωρίζουν κατ’ αρχήν και απόλυτα την ισοτιμία της γυναίκας, πρέπει να δουλεύουν μέσα στις μάζες των εργαζομένων χωρίς κανέναν ξεχωρισμό. Ο τρόπος δουλιάς με τις γυναίκες πρέπει να είναι ο ίδιος όπως και με τους άντρες. Οιαδήποτε απόπειρα να παρθούν υπ’ όψη, όσον αφορά την προπαγάνδα ή την οργάνωση, οι περιπτώσεις που ανέφερε ο Λένιν, κακοχαρακτηρίζονταν από τους υπερασπιστές των αντιθέτων απόψεων σαν οπορτουνισμός, σαν προδοσία και άρνηση αρχών».

Λένιν: «Αυτό δεν είναι καινούριο, και δεν αποτελεί απόδειξη. Μην αφήνετε να σας παραπλανάνε. Γιατί πουθενά, ούτε και στη Σοβιετική Ρωσία, δεν έχουμε στο κόμμα ίδιο με τους άντρες αριθμό γυναικών; Γιατί είναι τόσο μικρός ο αριθμός των επαγγελματικά οργανωμένων γυναικών; Τα γεγονότα αυτά μας υποχρεώνουν να σκεφτούμε. Το να μην παραδέχεται κανείς την ανάγκη ύπαρξης ειδικών οργάνων για τη δουλιά μας μέσα στις πλατιές γυναικείες μάζες, είναι μία των εκδηλώσεων της υπέρμετρα βασισμένης σε αρχές και εξαιρετικά ριζοσπαστικής απόψεως των “αγαπητών φίλων” μας του Κομμουνιστικού Εργατικού Κόμματος. Σύμφωνα μ’ αυτούς, πρέπει να υπάρχει μόνο μορφή οργάνωσης: η εργατική ένωση. Εγώ αυτό το ξέρω. Η καταφυγή στις αρχές εκδηλώνεται σε πολλά κεφάλια με επαναστατικές διαθέσεις, αλλά κεφάλια με συγχύσεις, “για να μη γίνει κανένα λάθος στις έννοιες”, δηλαδή όταν το μυαλό αρνείται να συλλάβει το νόημα των γεγονότων, όπου πρέπει να στραφεί η προσοχή. Πώς αντιμετωπίζουν οι φύλακες αυτοί της “καθαρότητας των αρχών” τις υποχρεώσεις που μας επιβάλλονται από την ιστορία στην επαναστατική μας πολιτική; Ολοι αυτοί οι συλλογισμοί γίνονται σκόνη μπροστά στην αδυσώπητη αναγκαιότητα: Δεν μπορούμε να πραγματοποιούμε τη δικτατορία του προλεταριάτου χωρίς τα εκατομμύρια των γυναικών, δεν μπορούμε χωρίς αυτές να οικοδομούμε τον κομμουνισμό. Πρέπει να βρούμε το δρόμο προς αυτές, πρέπει πολλά να μελετήσουμε, να κάνουμε πολλές δοκιμές για να τον βρούμε.

Γι’ αυτό είναι απόλυτα σωστό το ότι προβάλλουμε αιτήματα προς όφελος των γυναικών. Αυτό δεν είναι ένα μίνιμουμ πρόγραμμα, δεν είναι πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων στο πνεύμα του σοσιαλδημοκρατισμού, στο πνεύμα της ΙΙ Διεθνούς. Αυτό δεν είναι αναγνώριση ότι πιστεύουμε στην αιωνιότητα ή έστω στη μακρόχρονη ύπαρξη της αστικής τάξης και του κράτους της. Δεν είναι επίσης ούτε απόπειρα να καθησυχάσουμε τις μάζες των γυναικών με μεταρρυθμίσεις και να τις αποτραβήξουμε από το δρόμο της επαναστατικής πάλης. Δεν έχουν τίποτα το κοινό με τις μεταρρυθμιστικές απατεωνιές. Τα αιτήματά μας πηγάζουν πραχτικά εκ της αδηρίτου ανάγκης και των αισχρών εξευτελισμών, στους οποίους υποβάλλεται η αδύναμη και χωρίς δικαιώματα γυναίκα μέσα στο αστικό καθεστώς. Ετσι εμείς δείχνουμε πως γνωρίζουμε αυτές τις ανάγκες, νιώθουμε και την καταπίεση της γυναίκας, νιώθουμε την προνομιακή θέση των ανδρών και μισούμε, ναι, μισούμε και θέλουμε να φύγουν από τη μέση όσα καταπιέζουν και βασανίζουν την εργάτρια, τη γυναίκα του εργάτη, την αγρότισσα, τη γυναίκα του ταπεινού ανθρώπου και μάλιστα, από πολλές απόψεις, και τη γυναίκα των ευπόρων τάξεων. Τα δικαιώματα και τα κοινωνικά μέτρα, που εμείς απαιτούμε απ’ την αστική κοινωνία για τη γυναίκα, αποτελούν απόδειξη του ότι καταλαβαίνουμε τη θέση και τα συμφέροντα των γυναικών, και θα τα λάβουμε υπ’ όψη μας στην προλεταριακή δικτατορία. Εννοείται, όχι σαν κηδεμόνες, η κηδεμονία αποκοιμίζει. Οχι, φυσικά όχι, μα σαν επαναστάτες, που καλούν τις γυναίκες, σαν ισότιμες που είναι, να δουλέψουν οι ίδιες για την αναδιοργάνωση της οικονομίας και για το ιδεολογικό εποικοδόμημα».

Τσέτκιν: «Βεβαίωσα τον Λένιν πως συμμερίζομαι τις απόψεις του, αλλά πως αυτές θα συναντήσουν, αναμφίβολα, αντίσταση. Τα ασταθή και δειλά μυαλά θα τις απορρίψουν σαν “επικίνδυνο οπορτουνισμό”. Και δεν επιτρέπεται να αγνοήσουμε πως και τα σημερινά μας αιτήματα για τις γυναίκες δεν αποκλείεται να τα καταλάβουν και να τα ερμηνεύσουν λαθεμένα».

Λένιν: «Τι είναι αυτά! Ο κίνδυνος αυτός απειλεί τα πάντα, ό,τι λέμε και κάνουμε. Αν εμείς από φόβο μπρος σ’ αυτό τον κίνδυνο επρόκειτο να παραιτηθούμε από λογικές και απαραίτητες ενέργειες, τότε απλούστατα θα μπορούσαμε να μετατραπούμε σε Ινδούς στηλίτες. Μην κουνηθούμε, μην τυχόν κουνηθούμε, γιατί μπορεί να σωριαστούμε χάμω από το ύψος της στήλης των αρχών μας! Στην περίπτωσή μας δεν πρόκειται μόνο για το τι απαιτούμε, αλλά και πώς το απαιτούμε. Μου φαίνεται πως αυτό το υπογράμμισα αρκετά καθαρά. Εννοείται πως δεν πρέπει στην προπαγάνδα μας να επαναλαμβάνουμε στερεότυπα τα διάφορα αιτήματά μας για τις γυναίκες. Οχι, αλλά ανάλογα με τις υπάρχουσες συνθήκες θα πρέπει να παλεύουμε πότε για το ένα και πότε για το άλλο, να παλεύουμε, εννοείται, πάντα σε σχέση με τα γενικά συμφέροντα του προλεταριάτου.

Εννοείται πως η κάθε σύγκρουση μας φέρνει σε αντίθεση με την αξιοσέβαστη αστική κλίκα, με τους όχι λιγότερο αξιοσέβαστους ρεφορμιστές λακέδες της. Αυτό αναγκάζει τους ρεφορμιστές ή να παλέψουν μαζί με μας, κάτω απ’ την καθοδήγησή μας, που δεν το θέλουν, ή να πετάξουν το προσωπείο. Μ’ αυτόν τον τρόπο η πάλη μας ξεχωρίζει έντονα, φανερώνει το κομμουνιστικό μας πρόσωπο. Γεννάει την εμπιστοσύνη προς εμάς των πλατιών γυναικείων μαζών, που νιώθουν τους εαυτούς τους θύματα της εκμετάλλευσης, υποδουλωμένες, καταπιεζόμενες από την κυριαρχία των αντρών, από την εξουσία του εργοδότη και απ’ ολόκληρη την αστική κοινωνία στο σύνολό της. Οι απ’ όλους προδομένες, εγκαταλειμμένες εργαζόμενες γυναίκες αρχίζουν να καταλαβαίνουν πως πρέπει να παλέψουν μαζί με μας. Χρειάζεται τάχα ακόμα να κάνουμε επαλήθευση ιδιαίτερη, ο ένας του άλλου μας, για το ότι η πάλη για τα δικαιώματα των γυναικών πρέπει να συνδέεται με το βασικό σκοπό: την κατάκτηση της εξουσίας και την εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου; Αυτό τώρα είναι και παραμένει για μας το άλφα και το ωμέγα. Αυτό είναι ξεκάθαρο, απόλυτα ξεκάθαρο. Αλλά οι πλατύτατες μάζες των εργαζομένων γυναικών του λαού δεν πρόκειται να νιώσουν ακράτητο πόθο να συμμεριστούν τους αγώνες για την κρατική εξουσία, αν ήταν να διαλαλούμε πάντα και μόνο αυτό το ένα αίτημα, έστω κι αν το σαλπίζουμε με τη σάλπιγγα της Ιεριχούς! Οχι! Οχι! Οφείλουμε να συνδέσουμε πολιτικά την έκκλησή μας και στη συνείδηση των γυναικείων μαζών, με τα βάσανα, τις ανάγκες και τους πόθους των εργαζομένων γυναικών. Πρέπει οι γυναίκες να ξέρουν πως προλεταριακή εξουσία σημαίνει γι’ αυτές: πλήρη ισοτιμία δικαιωμάτων με τον άντρα, και διά νόμου και στην πράξη, στην οικογένεια, στο κράτος και στην κοινωνία, κι ακόμα γκρέμισμα της εξουσίας της αστικής τάξης».

* Ειδική έκδοση του «Ριζοσπάστη», 10 Μάρτη 2002, αναδημοσίευση από το βιβλίο «Λένιν αρχηγός, σύντροφος, άνθρωπος» των εκδόσεων «ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ», 1975. [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Μάρτη 2009]

 

ΜΑΡΞ – ΕΝΓΚΕΛΣ – ΛΕΝΙΝ: Για το «γυναικείο ζήτημα»


Αντάρτισσες του ΔΣΕ

Η θέση της γυναίκας σε κάθε κοινωνία, αλλά και η σχέση της με την κοινωνικοπολιτική πάλη, έγινε αντικείμενο μελέτης των κλασικών του Μαρξισμού. Το ενδιαφέρον τους για το «Γυναικείο Ζήτημα» πήγαζε από την επιδίωξή τους να μελετούν κάθε κοινωνικό ζήτημα, αναπτύσσοντας την κοσμοθεωρία και καθοδηγώντας την επαναστατική δράση της εργατικής τάξης και των λαϊκών μαζών. Είναι χαρακτηριστικό το κλασικό έργο του Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους», στο ολόπλευρο φώτισμα όλων των πτυχών των σχέσεων και των αντιθέσεων ανάμεσα στα δύο φύλα, της ταξικής τους καταβολής και της προοπτικής οριστικής λύσης τους στον κομμουνισμό, στο κοινωνικοοικονομικό σύστημα που θα απελευθερώσει πραγματικά τη γυναίκα. Μόνο με το πέρασμα από το μικρό σπιτικό στο συλλογικό νοικοκυριό, μπορεί να πάψει πλέον να αποτελεί σκλάβα του σπιτιού και να αναλώνει τις δυνάμεις της σε πράγματα που την περιορίζουν, στενεύουν τους ορίζοντές της και την οδηγούν στην καθυστέρηση.«Πρώτος αυτός», γράφει ο Φ. Ενγκελς στο βιβλίο του «Αντι-Ντύρινγκ», αναφερόμενος στον Φουριέ, «διατύπωσε τη σκέψη ότι ο βαθμός χειραφέτησης της γυναίκας στην κάθε δοσμένη κοινωνία αποτελεί το φυσικό μέτρο της γενικότερης χειραφέτησης» (Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς, «Απαντα», ρ. έκδ., τ. 20, σελ. 270-271).

Σήμερα δημοσιεύουμε ορισμένα χαρακτηριστικά και επίκαιρα αποσπάσματα από έργα των Μαρξ, Ενγκελς και Λένιν για το «Γυναικείο Ζήτημα».

  • Για τη συμμετοχή των γυναικών στα όργανα του κινήματος ως βήμα για την ισοτιμία

…Πάντως, οι κυρίες δεν μπορούν να έχουν παράπονο από τη Διεθνή, αφού μέλος του Γενικού Συμβουλίου εκλέχτηκε μια κυρία, η κ. Λω. Αλλά ας αφήσουμε κατά μέρος τ’ αστεία. Το μεγάλο βήμα προς τα μπρος που έκανε το τελευταίο συνέδριο της αμερικανικής «Εργατικής Ενωσης» συνίσταται, μεταξύ άλλων, στο ότι παρέχει στις εργάτριες πλήρη ισοτιμία, ενώ οι Αγγλοι και, σε μεγαλύτερο βαθμό, οι αβρόφρονες Γάλλοι ευθύνονται γιατί στο ζήτημα αυτό δείχνουν τη γνωστή στενότητα αντιλήψεων. Οποιος σκαμπάζει λίγο από Ιστορία, ξέρει καλά πως οι μεγάλες κοινωνικές μεταβολές είναι αδύνατες χωρίς το γυναικείο προζύμι. Η κοινωνική πρόοδος μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια, σύμφωνα με την κοινωνική θέση του ωραίου φύλου (μαζί και των άσχημων γυναικών)… (Μαρξ προς τον Λουδοβίκο Κούγκελμαν, 12 του Δεκέμβρη 1868, Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς, «Απαντα», τόμ. 32, σελ. 486).

…Οταν έρθουμε στην εξουσία, οι γυναίκες θα πρέπει όχι μόνο να εκλέγουν, αλλά και να εκλέγονται και να εκφωνούν λόγους. Εδώ αυτό εφαρμόζεται κιόλας στο σχολικό τομέα. Τον περασμένο Νοέμβρη έδωσα και τις 7 ψήφους μου σε μια κυρία, η οποία πλειοψήφησε ανάμεσα στους άλλους εφτά υποψήφιους που εκλέχτηκαν. Εξάλλου, οι κυρίες που εργάζονται στις εδώ σχολικές διευθύνσεις διακρίνονται για το ότι λένε πολύ λίγα λόγια και κάνουν πάρα πολλά έργα. Κατά μέσο όρο, η καθεμιά απ’ αυτές εργάζεται για τρεις άντρες… (Ενγκελς προς την Ιντα Πάουλι, 14 του Φλεβάρη 1877, Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς, «Απαντα», τόμ. 34, σελ. 196-197).

  • Ο κοινός αγώνας ανδρών – γυναικών για την κατάργηση της εκμετάλλευσης θα φέρει την ισοτιμία

…Οι γυναίκες των φίλων μας στη Γερμανία πρέπει να συμμετάσχουν στον αγώνα που διεξάγουν οι άντρες τους, ώστε οι γυναίκες μας εδώ, στην ασφαλή Αγγλία, να εκπλήσσονται γι’ αυτό. Σε μας εδώ είναι εύκολο να κρίνουμε και να επικρίνουμε, ενώ στη Γερμανία η κάθε απρόσεχτη ή απερίσκεπτη λέξη συνεπάγεται τον κίνδυνο της φυλάκισης και του χωρισμού από την οικογένεια. Ευτυχώς, που οι γυναίκες μας στη Γερμανία δε συγχύζονται μ’ όλα αυτά και αποδείχνουν στην πράξη πως η περιβόητη γυναικεία ευαισθησία είναι μια ταξική αρρώστια που προσιδιάζει μόνο στις αστές γυναίκες… (Ενγκελς προς τη Ναταλία Λίμπκνεχτ, 31 του Ιούλη 1877, Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς, «Απαντα», τόμ. 34, σελ. 220).

Αν οι Γάλλοι επιμένουν λιγότερο από τους Γερμανούς στον περιορισμό της εργασίας των γυναικών, αυτό οφείλεται στο ότι συγκριτικά η εργοστασιακή δουλειά των γυναικών παίζει στη Γαλλία, ιδιαίτερα στο Παρίσι, δευτερεύοντα ρόλο. Ιση αμοιβή και για τα δυο φύλα, για ίση δουλειά, ωσότου καταργηθεί γενικά η μισθοδοσία, απαιτούν, απ’ ό,τι ξέρω, όλοι οι σοσιαλιστές. Το ότι η εργαζόμενη γυναίκα έχει ανάγκη, λόγω των ειδικών φυσιολογικών λειτουργιών της, από ιδιαίτερη υποστήριξη στον αγώνα ενάντια στην καπιταλιστική εκμετάλλευση, είναι για μένα ολοκάθαρο. Οι περισσότεροι από τους Αγγλους, που υποστηρίζουν το τυπικό δικαίωμα των γυναικών να υποβάλλονται από τους καπιταλιστές στην ίδια εκμετάλλευση με τους άντρες, ενδιαφέρονται στην ουσία, άμεσα είτε έμμεσα, για την καπιταλιστική εκμετάλλευση των εργαζομένων και των δυο φύλων. Ομολογώ, ωστόσο, ότι εμένα μ’ ενδιαφέρει πιο πολύ η υγεία της επερχόμενης γενιάς απ’ ό,τι η απόλυτη τυπική ισότητα των δυο φύλων κατά τα τελευταία χρόνια ύπαρξης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Η πραγματική ισοτιμία της γυναίκας και του άντρα μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να επιτευχθεί μόνον όταν καταργηθεί η κεφαλαιοκρατική εκμετάλλευση των γυναικών και των αντρών, ενώ η διαχείριση του νοικοκυριού, που σήμερα αποτελεί ατομική απασχόληση, θα μετατραπεί σε τομέα της κοινωνικής παραγωγής (Ενγκελς προς την Γκερτρούντε Γκιλιόμ – Σακ στις 5 περίπου του Ιούλη 1885, Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς, «Απαντα», τόμ. 36, σελ. 293-294).

Β. Ι. Λένιν: Για τα καθήκοντα του γυναικείου εργατικού κινήματος στη Σοβιετική Δημοκρατία

(Λόγος στην 4η εξωκομματική συνδιάσκεψη των εργατριών της Μόσχας, 23 του Σεπτέμβρη 1919)

Συντρόφισσες, με μεγάλη χαρά χαιρετίζω τη συνδιάσκεψη των εργατριών. Θα μου επιτρέψετε να μη θίξω τα θέματα και τα ζητήματα που ασφαλώς συγκινούν τώρα περισσότερο από καθετί άλλο κάθε εργάτρια και κάθε συνειδητό άνθρωπο από τις εργαζόμενες μάζες. Τα ζητήματα αυτά – τα πιο φλέγοντα – είναι το ζήτημα του ψωμιού και της πολεμικής μας κατάστασης. Οπως ξέρω όμως, απ’ ό,τι γράφουν οι εφημερίδες για τις συνεδριάσεις σας, τα ζητήματα αυτά έχουν εκτεθεί εδώ εξαντλητικά από τον σ. Τρότσκι σχετικά με την πολεμική κατάσταση και από την σ. Γιάκοβλεβα και τον σ. Σβιντέρσκι – σχετικά με το ζήτημα του ψωμιού και γι’ αυτό επιτρέψτε μου να μη θίξω τα ζητήματα αυτά.

Θα ήθελα να πω λίγα λόγια για τα γενικά καθήκοντα του γυναικείου εργατικού κινήματος στη Σοβιετική Δημοκρατία, τόσο για τα καθήκοντα που συνδέονται με το πέρασμα στο σοσιαλισμό γενικά, όσο και για τα καθήκοντα που προβάλλουν τώρα πολύ επιτακτικά στην πρώτη σειρά. Συντρόφισσες, το ζήτημα της θέσης της γυναίκας το έβαλε από μιας αρχής η σοβιετική εξουσία. Μου φαίνεται πως το καθήκον κάθε εργατικού κράτους που περνάει στο σοσιαλισμό θα είναι διττό. Και η μια πλευρά αυτού του καθήκοντος είναι σχετικά απλή και εύκολη. Αφορά τους παλιούς νόμους που έβαζαν τη γυναίκα σε μειονεκτική θέση απέναντι στον άνδρα.

Από πολύ παλιά οι εκπρόσωποι όλων των απελευθερωτικών κινημάτων στη Δυτική Ευρώπη, στη διάρκεια όχι μόνο δεκαετιών, αλλά και αιώνων, πρόβαλλαν το αίτημα της κατάργησης των απαρχαιωμένων αυτών νόμων και της νομικής εξίσωσης της γυναίκας με τον άνδρα, κανένα όμως ευρωπαϊκό δημοκρατικό κράτος, καμιά από τις πρωτοπόρες Δημοκρατίες δεν κατόρθωσε να το πραγματοποιήσει, γιατί εκεί όπου υπάρχει καπιταλισμός, εκεί όπου διατηρείται η ατομική ιδιοκτησία της γης, η ατομική ιδιοκτησία στις φάμπρικες και στα εργοστάσια, εκεί όπου διατηρείται η εξουσία του κεφαλαίου, εκεί θα διατηρούνται και τα προνόμια των ανδρών. Στη Ρωσία αυτό μπόρεσε να εφαρμοστεί μόνο επειδή από τις 25 του Οχτώβρη 1917 εγκαθιδρύθηκε η εξουσία των εργατών. Η σοβιετική εξουσία έβαλε από μιας αρχής καθήκον της να υπάρχει σαν εξουσία των εργαζομένων, εχθρική προς οποιαδήποτε εκμετάλλευση. Εβαλε καθήκον της την εξάλειψη της δυνατότητας για τους τσιφλικάδες και τους καπιταλιστές να εκμεταλλεύονται τους εργαζόμενους, την εξάλειψη της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Επιδίωξη της σοβιετικής εξουσίας ήταν να πετύχει να οργανώνουν οι εργαζόμενοι τη ζωή τους χωρίς την ατομική ιδιοκτησία της γης, χωρίς την ατομική ιδιοκτησία στις φάμπρικες και στα εργοστάσια, χωρίς την ατομική εκείνη ιδιοκτησία που παντού, σε όλο τον κόσμο, ακόμη και σε συνθήκες πλήρους πολιτικής ελευθερίας, ακόμη και στις πιο ρεπουμπλικανικές δημοκρατίες, στην πραγματικότητα οδήγησε τους εργαζόμενους σε κατάσταση αθλιότητας και μισθωτής δουλείας, και έκανε τη γυναίκα διπλή σκλάβα.

Η σοβιετική εξουσία, σαν εξουσία των εργαζομένων, από τους πρώτους ήδη μήνες της ύπαρξής της, επέφερε στη νομοθεσία που αφορούσε τη γυναίκα την πιο ριζική ανατροπή. Από τους νόμους που έβαζαν τη γυναίκα σε κατάσταση υποταγής δεν έμεινε στη Σοβιετική Δημοκρατία πέτρα πάνω στην πέτρα. Μιλάω κυρίως για τους νόμους που εκμεταλλεύονταν ειδικά τη μειονεκτικότερη θέση της γυναίκας, βάζοντάς τη σε ανισότιμη και συχνά μάλιστα σε ταπεινωτική θέση, δηλαδή για τους νόμους σχετικά με το διαζύγιο και τα εξώγαμα τέκνα και σχετικά με το δικαίωμα της γυναίκας να ενάγει τον πατέρα του παιδιού για τη συντήρησή του.

Σ’ αυτόν ακριβώς τον τομέα πρέπει να πούμε πως η αστική νομοθεσία, ακόμη και στις πιο προηγμένες χώρες, εκμεταλλεύεται την ασθενέστερη θέση της γυναίκας, την έκανε ανισότιμη και την ταπείνωσε. Και σ’ αυτόν ακριβώς τον τομέα η σοβιετική εξουσία δεν άφησε πέτρα πάνω στην πέτρα από τους παλιούς, άδικους νόμους, που ήταν ανυπόφοροι για τους εκπροσώπους της εργαζόμενης μάζας. Και τώρα, μπορούμε να πούμε περήφανα και χωρίς καμιά υπερβολή ότι, εκτός από τη Σοβιετική Ρωσία, δεν υπάρχει άλλη χώρα στον κόσμο, όπου να υπάρχει πλήρης ισοτιμία των γυναικών και όπου η γυναίκα να μη βρίσκεται σε ταπεινωτική θέση, πράγμα που είναι εξαιρετικά αισθητό στην καθημερινή, την οικογενειακή ζωή. Αυτό ήταν ένα από τα πρώτα και τα πιο σπουδαία καθήκοντά μας.

…Βλέπουμε ότι σε όλες τις ρεπουμπλικανικές δημοκρατίες διακηρύσσεται η ισότητα, αλλά στους νόμους που αφορούν τα δικαιώματα του πολίτη και τα δικαιώματα της γυναίκας, σχετικά με τη θέση της στην οικογένεια, σχετικά με το διαζύγιο, σε κάθε βήμα βλέπουμε την ανισότητα και την ταπείνωση της γυναίκας και λέμε ότι αυτό αποτελεί παράβαση της δημοκρατίας και μάλιστα σε βάρος των καταπιεζομένων. Η σοβιετική εξουσία πραγματοποίησε τη δημοκρατία περισσότερο απ’ όλες τις άλλες χώρες, ακόμη και τις πιο προηγμένες, μην αφήνοντας στους νόμους της ούτε τον παραμικρότερο υπαινιγμό για την ανισοτιμία της γυναίκας. Επαναλαβαίνω, κανένα κράτος και καμιά δημοκρατική νομοθεσία δεν έκανε για τη γυναίκα ούτε τα μισά από όσα έκανε η σοβιετική εξουσία στους πρώτους κιόλας μήνες της ύπαρξής της.

Φυσικά, δε φτάνουν μόνο οι νόμοι, και εμείς σε καμιά περίπτωση δεν αρκούμαστε μόνο στα διατάγματα. Αλλά στον τομέα της νομοθεσίας κάναμε ό,τι οφείλαμε να κάνουμε για την εξίσωση της θέσης της γυναίκας με τη θέση του άνδρα, και με το δίκιο μας μπορούμε να περηφανευόμαστε γι’ αυτό. Η θέση της γυναίκας στη Σοβιετική Ρωσία είναι τώρα τέτοια που να θεωρείται ιδανική σε σχέση με τη θέση της στα πιο προηγμένα κράτη. Εμείς όμως παραδεχόμαστε πως αυτό, φυσικά, δεν είναι ακόμη παρά μόνο η αρχή.

Η γυναίκα, εφόσον ασχολείται με το νοικοκυριό του σπιτιού, εξακολουθεί να παραμένει σε μειονεκτική θέση. Για να απελευθερωθεί ολοκληρωτικά η γυναίκα και για να εξισωθεί πραγματικά με τον άνδρα, πρέπει να υπάρχει κοινωνική οικονομία και η γυναίκα να συμμετέχει στην κοινωνική παραγωγική εργασία. Τότε η γυναίκα θα κατέχει την ίδια θέση με τον άνδρα.

Φυσικά, εδώ δεν πρόκειται για εξίσωση της γυναίκας σε ό,τι αφορά την παραγωγικότητα της εργασίας, τον όγκο της εργασίας, τη διάρκειά της, τους όρους δουλειάς κτλ., αλλά πρόκειται για το εξής: Η γυναίκα να μην είναι καταπιεζόμενη λόγω της οικονομικής της θέσης σε διάκριση από τον άνδρα. Ξέρετε όλοι σας πως ακόμη και σε συνθήκες πλήρους ισοτιμίας εξακολουθεί στην πραγματικότητα αυτή η καταθλιπτική κατάσταση της γυναίκας, γιατί τη φορτώνουν με όλο το νοικοκυριό του σπιτιού. Αυτό το νοικοκυριό του σπιτιού στις περισσότερες περιπτώσεις είναι η πιο αντιπαραγωγική, η πιο βάρβαρη και η πιο επίμοχθη δουλειά που κάνει η γυναίκα. Είναι δουλειά εντελώς τιποτένια, χωρίς κανένα περιεχόμενο που να συμβάλλει κάπως στην ανάπτυξη της γυναίκας.

Επιδιώκοντας το σοσιαλιστικό ιδανικό, θέλουμε να παλέψουμε για την πλήρη πραγματοποίηση του σοσιαλισμού, και εδώ ανοίγεται για τη γυναίκα ευρύ πεδίο δράσης. Κάνουμε τώρα σοβαρές ετοιμασίες για να ξεκαθαρίσουμε το έδαφος για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, μα η ίδια η οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας θα αρχίσει μόνο όταν εμείς, αφού πετύχουμε την πλήρη ισότητα της γυναίκας, καταπιαστούμε με την καινούρια δουλειά μαζί με τη γυναίκα, που θα έχει απαλλαγεί απ’ αυτήν την τιποτένια αποβλακωτική και αντιπαραγωγική δουλειά. Το έργο αυτό θα απαιτήσει από μας πολλά, πάρα πολλά χρόνια.

Η δουλειά αυτή δεν μπορεί να δώσει γρήγορα αποτελέσματα και δεν προκαλεί μεγάλη εντύπωση.

Δημιουργούμε υποδειγματικά ιδρύματα, εστίες, βρεφικούς σταθμούς που θα απαλλάξουν τη γυναίκα από το νοικοκυριό του σπιτιού. Και εδώ ακριβώς στις γυναίκες πέφτει προπαντός αυτή η δουλειά της οργάνωσης όλων αυτών των ιδρυμάτων. Πρέπει να παραδεχτούμε πως τώρα στη Ρωσία είναι πολύ λίγα τα ιδρύματα αυτά που θα βοηθούσαν τη γυναίκα να βγει από τη θέση σκλάβας του σπιτιού. Ο αριθμός τους είναι ασήμαντος και οι συνθήκες στις οποίες βρίσκεται τώρα η Σοβιετική Δημοκρατία – συνθήκες και πολεμικές και επισιτιστικές, για τις οποίες σας μίλησαν εδώ διεξοδικά οι σύντροφοι – μας εμποδίζουν σ’ αυτήν τη δουλειά. Πρέπει, ωστόσο, να πούμε ότι τα ιδρύματα αυτά, που απαλλάσσουν τις γυναίκες από τη θέση σκλάβας του σπιτιού, εμφανίζονται παντού, όπου υπάρχει και η παραμικρότερη δυνατότητα γι’ αυτό.

Λέμε πως η απελευθέρωση των εργατών πρέπει να είναι έργο των ίδιων των εργατών και ακριβώς το ίδιο και η απελευθέρωση των εργατριών πρέπει να είναι έργο των ίδιων των εργατριών. Οι ίδιες οι εργάτριες πρέπει να φροντίζουν για την ανάπτυξη αυτών των ιδρυμάτων, και η δράση αυτή της γυναίκας θα φέρει την πλήρη αλλαγή της παλιάς θέσης της στην καπιταλιστική κοινωνία.

Στην παλιά καπιταλιστική κοινωνία, για να ασχοληθεί κανείς με την πολιτική, απαιτούνταν ειδική προπαίδευση και γι’ αυτό η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική, ακόμη και στις πιο προηγμένες και ελεύθερες καπιταλιστικές χώρες, ήταν μηδαμινή. Το καθήκον μας είναι να κάνουμε την πολιτική προσιτή στην κάθε εργαζόμενη γυναίκα. Από τη στιγμή που καταργήθηκε η ατομική ιδιοκτησία της γης και των εργοστασίων και ανατράπηκε η εξουσία των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών, τα καθήκοντα της πολιτικής για την εργαζόμενη μάζα και για τις εργαζόμενες γυναίκες γίνονται απλά, σαφή και ολότελα προσιτά σε όλους. Στην καπιταλιστική κοινωνία, η γυναίκα βρίσκεται σε τέτοια μειονεκτική θέση, που η συμμετοχή της στην πολιτική είναι ασήμαντη σε σύγκριση με τον άνδρα. Για να αλλάξει η κατάσταση αυτή, πρέπει η εξουσία να βρίσκεται στα χέρια των εργαζομένων, οπότε τα κύρια καθήκοντα της πολιτικής θα περιλαβαίνουν όλα τα ζητήματα που αφορούν άμεσα τις τύχες των ίδιων των εργαζόμενων.

Και στον τομέα αυτό η συμμετοχή της εργάτριας, όχι μόνο της κομματικής και της συνειδητής, αλλά και της εξωκομματικής και της πιο καθυστερημένης, είναι απαραίτητη. Στον τομέα αυτό, η σοβιετική εξουσία ανοίγει για την εργάτρια ευρύ πεδίο δράσης.

Συναντήσαμε μεγάλες δυσκολίες στην πάλη κατά των εχθρικών προς τη Σοβιετική Ρωσία δυνάμεων, που ανέλαβαν εκστρατεία εναντίον της. Μας ήταν δύσκολο να παλεύουμε και στον πολεμικό τομέα ενάντια στις δυνάμεις που κήρυξαν τον πόλεμο κατά της εξουσίας των εργαζομένων, και στον επισιτιστικό τομέα κατά των κερδοσκόπων, γιατί δεν είναι αρκετά μεγάλος ο αριθμός των ανθρώπων, ο αριθμός των εργαζομένων που θα προσφέρονταν να μας βοηθήσουν ολόπλευρα με την ίδια τους τη δουλειά. Και εδώ η σοβιετική εξουσία εκτιμά όσο τίποτε άλλο τη βοήθεια της πλατιάς μάζας των εξωκομματικών εργατριών. Ας ξέρουν οι γυναίκες ότι στην παλιά αστική κοινωνία, για την πολιτική δράση απαιτούνταν ίσως πολύπλοκη προπαίδευση, και αυτό ήταν ανέφικτο για τη γυναίκα. Ενώ η Σοβιετική Δημοκρατία βάζει σαν κύριο καθήκον της πολιτικής της δράσης την πάλη ενάντια στους τσιφλικάδες, τους καπιταλιστές, την πάλη για την εξάλειψη της εκμετάλλευσης και γι’ αυτό στη Σοβιετική Δημοκρατία για τις εργάτριες ανοίγεται πεδίο πολιτικής δράσης, που θα συνίσταται στο να βοηθάει η γυναίκα με τις οργανωτικές της ικανότητες τον άνδρα.

Μας χρειάζεται οργανωτική δουλειά όχι μόνο σε κλίμακα που να αγκαλιάζει εκατομμύρια ανθρώπους. Μας χρειάζεται οργανωτική δουλειά και στην πιο μικρή κλίμακα που δίνει τη δυνατότητα να εργάζονται και οι γυναίκες. Η γυναίκα μπορεί να δουλεύει και σε πολεμικές συνθήκες σε ζητήματα που αφορούν τη βοήθεια προς το στρατό, τη ζύμωση στις γραμμές του. Η γυναίκα πρέπει να συμμετέχει ενεργά σε όλα αυτά, για να βλέπει ο Κόκκινος Στρατός ότι φροντίζουν γι’ αυτόν, νοιάζονται γι’ αυτόν. Η γυναίκα μπορεί να δουλεύει επίσης και στον επισιτιστικό τομέα – στην κατανομή των προϊόντων, για τη βελτίωση της διατροφής των μαζών, για την ανάπτυξη των εστιών που τόσο πλατιά διάδοση πήραν τώρα στην Πετρούπολη.

Να σε ποιους τομείς η δράση της εργάτριας αποκτά πραγματική οργανωτική σημασία. Η συμμετοχή της γυναίκας είναι απαραίτητη και στην οργάνωση μεγάλων πειραματικών νοικοκυριών και στην παρακολούθησή τους, για να μην είναι η δουλειά αυτή στη χώρα μας δουλειά μεμονωμένων ανθρώπων. Το έργο αυτό δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, αν δεν πάρει μέρος σ’ αυτό ένας μεγάλος αριθμός εργαζόμενων γυναικών. Και η εργάτρια μπορεί θαυμάσια να καταπιαστεί μ’ αυτήν τη δουλειά τόσο στην επίβλεψη της κατανομής των προϊόντων, όσο και στην επίβλεψη για την ευχερέστερη προμήθεια των προϊόντων. Το καθήκον αυτό δεν είναι καθόλου πάνω από τις δυνάμεις της εξωκομματικής εργάτριας, και παράλληλα η πραγματοποίηση αυτού του καθήκοντος θα συντελέσει πάνω απ’ όλα στη στερέωση της σοσιαλιστικής κοινωνίας.

Καταργώντας την ατομική ιδιοκτησία στη γη και καταργώντας τη σχεδόν ολοκληρωτικά και στις φάμπρικες και στα εργοστάσια, η σοβιετική εξουσία επιδιώκει τη συμμετοχή στην οικονομική αυτή οικοδόμηση όλων των εργαζομένων όχι μόνο των κομματικών, αλλά και των εξωκομματικών και όχι μόνο των ανδρών, αλλά και των γυναικών. Το έργο αυτό που άρχισε η σοβιετική εξουσία μπορεί να πάει μπροστά μόνον όταν τη θέση μερικών εκατοντάδων γυναικών σε ολόκληρη τη Ρωσία, που συμμετέχουν σ’ αυτό, την πάρουν εκατομμύρια και εκατομμύρια γυναίκες. Τότε είμαστε βέβαιοι πως το έργο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης θα εδραιωθεί. Τότε οι εργαζόμενοι θα αποδείξουν πως μπορούν να ζουν και μπορούν να κυβερνούν και δίχως τους τσιφλικάδες και τους καπιταλιστές. Τότε η σοσιαλιστική οικοδόμηση θα καταστεί στη Ρωσία τόσο σταθερή, που η Σοβιετική Δημοκρατία δε θα φοβάται κανέναν εξωτερικό και εσωτερικό εχθρό (Β. Ι. Λένιν, «Απαντα», τόμ. 39, σελ. 198-200 και 201 – 205).

  • Στον ταξικό αγώνα με το άλλο φύλο

Σήμερα ο καπιταλισμός προβάλλει ως «σύγχρονο» επίτευγμά του την εξασφάλιση δήθεν της ισότητας ανδρών – γυναικών. Το «πρότυπο» γυναικών, που στα πλαίσιά του κατακτούν την «ισότητά» τους και «διαφημίζουν» την «ανεξαρτησία» τους είναι αυτό της «γυναίκας – επιχειρηματία», δηλαδή της γυναίκας που «χειραφετήθηκε» γιατί εκμεταλλεύεται εργαζόμενους, ή της γυναίκας που η κοινωνικοοικονομική ή και πολιτική της δραστηριότητά συμβάλλει στην αναπαραγωγή και διαιώνιση των σχέσεων εκμετάλλευσης. Προβάλλει ως «αξία» την ικανότητα της γυναίκας να χρησιμοποιεί τα ιδιαίτερα φυλετικά χαρακτηριστικά της, τα οποία, υποτίθεται, τη «χειραφετούν» από το «ανταγωνιστικό» ανδρικό φύλο, αφού της παρέχουν οικονομική ανεξαρτησία, ή της γυναίκας του καπιταλιστή που στα πλαίσια της «οικογένειας» διαφημίζει το «φιλάνθρωπο» πρόσωπο της απάνθρωπης κοινωνίας. Το πρότυπο του «θηλυκού επιχειρηματία», της εκμετάλλευσης των φυλετικών χαρακτηριστικών, ή της φιλάνθρωπης αστής, είναι οι χειρότερες μορφές υποδούλωσης στη σαπίλα της αντίδρασης των επιχειρηματιών και της εξουσίας τους για τη συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών.

Τα προβλήματα της ανεργίας, της κατώτερης αμοιβής, της σύνταξης, της καταπίεσης από την ενασχόληση με το άχαρο νοικοκυριό, της επιβολής του ρόλου της αποκλειστικής ενασχόλησης με ό,τι η καπιταλιστική κοινωνία απεχθάνεται να αντιμετωπίσει, όπως, π.χ., η παροχή προνοιακών υπηρεσιών, θα αρχίσουν να αντιμετωπίζονται μόνο μέσα από την κοινή πάλη γυναικών και ανδρών των λαϊκών στρωμάτων, στο δικό τους κοινωνικοπολιτικό μέτωπο πάλης, κόντρα στις επιδιώξεις, στην πολιτική και την εξουσία της πλουτοκρατίας. Μόνον έτσι θα ανατρέψουν την πραγματικότητα της σκλαβιάς και της διπλής καταπίεσης, για να κάνουν μαζί την «έφοδο στον ουρανό», κατακτώντας το δικό τους μέλλον, με το πέρασμα από «το βασίλειο της αναγκαιότητας στο βασίλειο της ελευθερίας». [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Μάρτη 2009]

 

Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Μέρα της Γυναίκας

ΠΑΛΗ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΙΣΟΤΙΜΙΑ
Αναπόσπαστα δεμένη με τον αγώνα για την κοινωνική απελευθέρωση

Η καθιέρωση ως Παγκόσμιας Μέρας της Γυναίκας της 8ης του Μάρτη, έχει τις ρίζες της βαθιά στην ιστορία του εργατικού κινήματος. Στις 8 του Μάρτη 1857 οι εργάτριες στα υφαντουργεία και τα ραφτάδικα της Νέας Υόρκης κατεβαίνουν σε απεργία και διαδηλώσεις. Ζητούν ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς και μείωση των ωρών εργασίας. Υπολογίζεται ότι οι γυναίκες εκείνη την εποχή δούλευαν στα εργοστάσια περίπου 16 ώρες τη μέρα, ενώ οι μισθοί τους ήταν σημαντικά μικρότεροι από τους μισθούς των ανδρών. Ετσι στα αιτήματα των εργατριών της Νέας Υόρκης περιλαμβανόταν και η μείωση των ωρών εργασίας στις 10, αλλά και η εξίσωση των μισθών ανδρών και γυναικών. Η απεργία και οι μεγάλες μαχητικές διαδηλώσεις αντιμετωπίζονται από τους καπιταλιστές και την κυβέρνηση με την αστυνομία και τα όπλα και βάφτηκαν με το αίμα των εργατριών. Η απεργία της 8ης του Μάρτη 1857 ήταν από τις πιο σημαντικές στιγμές του παγκόσμιου εργατικού κινήματος, γιατί έβαζε στην πρώτη γραμμή το ζήτημα της πάλης κατά των φυλετικών διακρίσεων, κατά της ανισοτιμίας ανδρών και γυναικών, σε συνδυασμό με τον αγώνα ενάντια στην ταξική εκμετάλλευση.Η Β’ Διεθνής Συνδιάσκεψη των Σοσιαλιστριών Γυναικών, που συνήλθε στην Κοπεγχάγη το 1910, καθιέρωσε, μετά από πρόταση της επιφανούς προσωπικότητας του διεθνούς εργατικού κινήματος Κλάρας Τσέτκιν, τη μέρα της 8ης Μάρτη ως Διεθνή Μέρα της Γυναίκας.

Είναι γεγονός ότι το «γυναικείο ζήτημα» έγινε αντικείμενο μελέτης των κλασικών του Μαρξισμού. Το ενδιαφέρον τους πήγαζε από την επιδίωξή τους να μελετούν κάθε κοινωνικό ζήτημα, αναπτύσσοντας την κοσμοθεωρία και καθοδηγώντας την επαναστατική δράση της εργατικής τάξης και των λαϊκών μαζών.

  • Ιστορικό κοινωνικό φαινόμενο (*)

«Ο όρος “γυναικείο ζήτημα” προσδιορίζει εκείνο το κοινωνικό πρόβλημα, που αποτελεί σύνθεση της ανισοτιμίας εξαιτίας του φύλου με το καθεστώς της ταξικής εκμετάλλευσης.

Το γυναικείο ζήτημα ως ιστορικό κοινωνικό φαινόμενο είναι ένα σύμπλεγμα οικονομικών, πολιτικών, πολιτιστικών ανισοτιμιών και διακρίσεων που εκδηλώνονται σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και προσωπικής ζωής της γυναίκας, και σε τελευταία ανάλυση πηγάζει από τις ταξικές σχέσεις εκμετάλλευσης.

Στον καπιταλισμό για πολύ μεγάλο διάστημα (στην Ελλάδα έως το 1981), η μισθωτή εργαζόμενη γυναίκα υφίστατο με θεσμική κατοχύρωση μεγαλύτερο βαθμό εκμετάλλευσης από το κεφάλαιο σε σχέση με τον άνδρα μισθωτό (μικρότερο μεροκάματο/μισθό για την ίδια εργασία). Σήμερα, η θεσμική εξίσωση δεν αναιρεί τις κοινωνικές προκαταλήψεις και γενικότερες διακρίσεις σε βάρος της γυναίκας της εργατικής τάξης (εργαζόμενης και μη), αλλά και της γυναίκας των λαϊκών στρωμάτων. Η μισθωτή εργαζόμενη γυναίκα μαζί με την ταξική εκμετάλλευση υφίσταται και όλη την κοινωνική καταπίεση λόγω της έλλειψης ουσιαστικής αναγνώρισης του κοινωνικού ρόλου της μητρότητας (έλλειψη δωρεάν δημόσιων υποδομών, εκτεταμένων πρόσθετων θετικών μέτρων), λόγω των προκαταλήψεων σε βάρος της γυναίκας και των αντιδραστικών αντιλήψεων και πρακτικών στις σχέσεις των δύο φύλων, που αναπαράγονται με νέες μορφές. Αυτές οι κοινωνικές συνθήκες είναι που συχνά κρατούν τη γυναίκα μακριά από την κοινωνική εργασία, αποκλειστικά στη σκλαβιά του ατομικού νοικοκυριού.

Η κοινωνική καταπίεση, εξαιτίας του φύλου, η οξυμένη έκφρασή της μέσα στην οικογένεια είναι πιο έντονη στις γυναίκες της εργατικής και της φτωχής αγροτικής οικογένειας, εργαζόμενες και μη, σε σχέση με όποια κατάλοιπα αφορούν τις γυναίκες της αστικής τάξης.

Οι γυναίκες των λαϊκών στρωμάτων (φτωχές αγρότισσες, αυτοαπασχολούμενες, επαγγελματοβιοτέχνισσες και μικρέμποροι) υφίστανται τις συνέπειες του καπιταλιστικού ανταγωνισμού και της συγκέντρωσης του κεφαλαίου και ταυτόχρονα υφίστανται τις κοινωνικές διακρίσεις, εξαιτίας του φύλου, όπως και οι μισθωτές.

Είναι αλήθεια ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής ανισοτιμίας που αφορούσε τη γυναίκα, ανεξάρτητα από την τάξη στην οποία ανήκε (αστικά δικαιώματα, τυπική νομοθετική εξίσωση μισθού/μεροκάματου) έχει αναιρεθεί στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες.

Από την αστική πολιτική συχνά γίνεται πολιτικός και νομοθετικός λόγος για “ισότητα” των δύο φύλων, ως πρόσχημα διαμόρφωσης νέων διακρίσεων σε βάρος της κοινωνικής αναγνώρισης του ιδιαίτερου ρόλου της γυναίκας στην αναπαραγωγή, γενικότερα σε βάρος των ιδιαίτερων βιολογικών αναγκών της (ανεξάρτητα εάν είναι ή όχι μητέρα), ως πρόσχημα αφαίρεσης αντίστοιχων κατακτήσεων. Ετσι, αναπαράγεται η κοινωνική ανισοτιμία σε βάρος της γυναίκας με νέες μορφές.

Στο σύγχρονο καπιταλισμό είναι πλέον σαφέστερος ο ταξικός χαρακτήρας του προβλήματος της ανισοτιμίας του γυναικείου φύλου. Οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών έχουν τις ρίζες τους στα βάθη της Ιστορίας της κοινωνικής εξέλιξης.

Η απελευθέρωση της γυναίκας από την ταξική εκμετάλλευση και τη διπλή καταπίεση μπορεί να πραγματοποιηθεί εφόσον καταργηθεί η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Δηλαδή, εφόσον ανατραπούν οι κοινωνικές – οικονομικές εκμεταλλευτικές σχέσεις, ως αποτέλεσμα της συνειδητής δράσης τουλάχιστον της πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, με τη μαζική μαχητική δράση της εργατικής τάξης και των συμμάχων της.

Η ανισοτιμία της γυναίκας ξεκινά στη φάση της ολοκλήρωσης και αποσύνθεσης της προταξικής κοινωνίας των γενών και ολοκληρώνεται με την εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας.

Το ΚΚΕ υποστηρίζει ότι στον όρο “ισοτιμία” αποτυπώνεται ο αγώνας των γυναικών για ισότιμα δικαιώματα με τον άνδρα στην εργασία, στη μόρφωση, στην οικογένεια, σε κάθε πτυχή της κοινωνικής δραστηριότητας.

Αυτός ο αγώνας για να δώσει καρπούς συνδέεται αναπόσπαστα με τον αγώνα για κοινωνική απελευθέρωση που έχει στόχο την κατάργηση κάθε μορφής ταξικής εκμετάλλευσης και κοινωνικής ανισότητας.

Ο όρος “ισοτιμία” αναγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες των φύλων. Λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες που προκύπτουν από την αναπαραγωγική λειτουργία, τα κοινωνικά προβλήματα που βιώνουν οι γυναίκες, ώστε αυτά να μη λειτουργούν ως εμπόδια στην ανάπτυξη της συνείδησης και της δράσης τους.

Ο Λένιν, αναπτύσσοντας παραπέρα τις διαπιστώσεις των Μαρξ και Ενγκελς, έθεσε το εξής κριτήριο στις εργάτριες, στο γυναικείο κίνημα: «Δημοκρατία πάνω στη βάση της ατομικής ιδιοκτησίας ή πάνω στη βάση της πάλης για την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας». Από την άποψη του προλεταριάτου, το ζήτημα μπαίνει μόνο έτσι: “Απαλλαγή από την καταπίεση ποιας τάξης; Ισότητας ποιας τάξης με ποια;”». (* Από τη διάλεξη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ «Για το γυναικείο ζήτημα» ΚΟΜΕΠ τεύχος 1, 2006). [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Μάρτη 2009]

 

8 ΜΑΡΤΗ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

  • Η πάλη για τη γυναικεία ισοτιμία, δεμένη με τον αγώνα για την κοινωνική απελευθέρωση

Eurokinissi

Η καθιέρωση ως Παγκόσμιας Μέρας της Γυναίκας της 8ης του Μάρτη, έχει τις ρίζες της βαθιά στην ιστορία του εργατικού κινήματος. Στις 8 του Μάρτη 1857 οι εργάτριες στα υφαντουργεία και τα ραφτάδικα της Νέας Υόρκης κατεβαίνουν σε απεργία και διαδηλώσεις. Η απεργία της 8ης του Μάρτη 1857 ήταν από τις πιο σημαντικές στιγμές του παγκόσμιου εργατικού κινήματος, γιατί έβαζε στην πρώτη γραμμή το ζήτημα της πάλης κατά των φυλετικών διακρίσεων, κατά της ανισοτιμίας ανδρών και γυναικών, σε συνδυασμό με τον αγώνα ενάντια στην ταξική εκμετάλλευση. Στο σύγχρονο καπιταλισμό είναι πλέον σαφέστερος ο ταξικός χαρακτήρας του προβλήματος της ανισοτιμίας του γυναικείου φύλου. Το ΚΚΕ υποστηρίζει ότι στον όρο «ισοτιμία» αποτυπώνεται ο αγώνας των γυναικών για ισότιμα δικαιώματα με τον άνδρα στην εργασία, στη μόρφωση, στην οικογένεια, σε κάθε πτυχή της κοινωνικής δραστηριότητας. Αυτός ο αγώνας για να δώσει καρπούς συνδέεται αναπόσπαστα με τον αγώνα για κοινωνική απελευθέρωση που έχει στόχο την κατάργηση κάθε μορφής ταξικής εκμετάλλευσης και κοινωνικής ανισότητας.

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Μάρτη 2009, ΣΕΛΙΔΕΣ 1114