RSS

Category Archives: Παπάγος Αλέξανδρος

Η νίκη του Συναγερμού και η δεκαετής κυριαρχία της Δεξιάς

  • ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ – Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟ
  • Κατήφεια και κρίση στα κόμματα του Κέντρου- Η Ελένη Σκούρα πρώτη Ελληνίδα στη Βουλή
ΤΟ ΒΗΜΑ:  19/08/2008
Η νίκη του Συναγερμού και  η δεκαετής κυριαρχία της Δεξιάς
Ο Αλέξανδρος Παπάγος (τρίτος από αριστερά) με μέλη της κυβέρνησής του που προέκυψε μετά τις εκλογές του 1952. Δεξιά, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Παναγιώτης Κανελλόπουλος
Από την επομένη των τελευταίων εκλογών και με βάση τις δημοσκοπήσεις πολλοί προβλέπουν το τέλος του «Δικομματισμού». Κάποιοι τον «ξορκίζουν» και καθημερινά διατυπώνονται σενάρια για τη «διαδοχή» του… με αποκλεισμό των συνεργασιών! Ο «Δικομματισμός», στον οποίο οφείλουμε την πολιτική σταθερότητα για 34 χρόνια- τη μακροβιότερη του κοινοβουλευτισμού από το 1844-, έχει τη «δική του ιστορία». Η αφήγηση και η υπενθύμιση αυτής της ιστορίας με το ανάγνωσμα που δημοσιεύει «Το Βήμα» και το οποίο θα συνεχισθεί και τις επόμενες ημέρες προσφέρουν μιαν άλλη οπτική των πολιτικών εξελίξεων.
Οπως έχει ήδη αναφερθεί, ο Γ. Παπανδρέου είχε «κλείσει θέση» στους συνδυασμούς του Συναγερμού. Ο Βενιζέλος άρχισε επαφές για συνεργασία με τους Κ. Τσαλδάρη και Θ. Τουρκοβασίλη, αλλά και με τους Αλ. Σβώλο και Ηλία Τσιριμώκο! Για τις κινήσεις αυτές του Βενιζέλου ασκεί έντονη κριτική «Το Βήμα» σε κύριο άρθρο με τίτλο: «Ο πολυκομματικός αρλεκίνος».  Read the rest of this entry »
 

Η νίκη του Ελληνικού Συναγερμού

300px-Έθνος_19_Νοεμβρίου_1952Οι εκλογές του 1952 διεξήχθησαν με πλειοψηφικό σύστημα και έδωσαν την πρώτη μεταπολεμικά μονοκομματική κυβέρνηση 61 χρόνια πριν

  • Του Αντωνη Κλαψη*

Τα πρώτα χρόνια που ακολούθησαν τη λήξη του εμφυλίου πολέμου σημαδεύτηκαν από αλλεπάλληλες κυβερνητικές μεταβολές. Τα αποτελέσματα των εκλογών της 5ης Μαρτίου 1950 και της 9ης Σεπτεμβρίου 1951 δεν είχαν επιτρέψει τον σχηματισμό σταθερών κυβερνήσεων. Στην πρώτη περίπτωση, είχαν επιβεβαιώσει την ακραία πολυδιάσπαση των πολιτικών δυνάμεων της χώρας (είναι χαρακτηριστικό ότι το Λαϊκό Κόμμα που κατέλαβε την πρώτη θέση συγκέντρωσε μόλις το 18,80% των ψήφων). Στη δεύτερη περίπτωση, η επικράτηση του νεοσυσταθέντος Ελληνικού Συναγερμού του στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου δεν είχε συνοδευτεί από την εξασφάλιση του απαραίτητου αριθμού εδρών στη Βουλή, στερώντας έτσι από τον Παπάγο τη δυνατότητα ανάληψης της εξουσίας. Αντίστοιχα, ούτε η αθροιστική πλειοψηφία των κεντρώων κομμάτων και στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις αρκούσε για να θεραπεύσει το πρόβλημα. Τη διετία 1950-1952 η εναλλαγή των Νικόλαου Πλαστήρα και Σοφοκλή Βενιζέλου στην πρωθυπουργία ήταν τόσο συχνή, ώστε να λειτουργεί εκ των πραγμάτων ως τροχοπέδη στην αποδοτικότητα του κυβερνητικού έργου. Read the rest of this entry »

 

Το κίνημα της 30ής Μαΐου

  • Η αποτυχημένη στάση αξιωματικών του στρατού προκειμένου να αποτρέψουν την παραίτηση Παπάγου από την αρχιστρατηγία 
  • 62 χρόνια πριν

papagg

Το κίνημα της 30ής-31ης Μαΐου του 1951 αποτελεί ώς σήμερα ένα από τα πιο σκοτεινά γεγονότα της μετεμφυλιακής ιστορίας. Την περίοδο πριν από τη δικτατορία του 1967, λησμονήθηκε σύντομα ως κάτι το ασήμαντο, ενώ μεταπολιτευτικά δημοσιογράφοι και ιστορικοί επιχείρησαν να το αναδείξουν ως βασικό σταθμό στην πορεία των γεγονότων προς το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Στόχος του συγκεκριμένου άρθρου, λοιπόν, θα είναι η προσπάθεια περιγραφής και αξιολόγησης του κινήματος αυτού στις, κατά το δυνατόν, πραγματικές του διαστάσεις. Read the rest of this entry »

 
 

Από τον Παπάγο στον Καραμανλή

Σ. Βενιζέλος, Πιουριφόι, Α. Παπάγος, Κ. Καραμανλής, Κ. Τσαλδάρης,στη διάρκεια σύσκεψης για τον εξοπλισμό του στρατού
Δεν είναι περίεργο που οι υπεύθυνοι της σειράς της ΝΕΤ «Η Μεγάλη Αλλαγή» φρόντισαν, στην προπαγανδιστική (και όχι, βέβαια, επιστημονικών αξιώσεων) εκπομπή τους, να μη ζητήσουν την άποψη εκπροσώπου του ΚΚΕ, ούτε για ένα γεγονός από τα τόσα που συμπεριλαμβάνονται στην εκπομπή. Αντίθετα, πρόσωπα όλου του άλλου ιδεολογικοπολιτικού και κομματικού φάσματος έχουν παρελάσει (και θα συνεχίσουν να παρελαύνουν) λέγοντας διάφορα.

Στο τρίτο επεισόδιο, που προβλήθηκε τη Δευτέρα (6 Απρίλη 2009), κυριαρχούσε μεταξύ των «μαρτύρων» ο Αχιλλέας Καραμανλής, ο οποίος μιλούσε για τον αδελφό του!

Αναμενόμενο. Γιατί στο τρίτο επεισόδιο της σειράς, η προπαγάνδα της ΝΔ, που ήταν φανερή και στα δύο προηγούμενα επεισόδια, αποκαλύφθηκε εξ ολοκλήρου: Τα έργα και οι ημέρες του Κωνσταντίνου Καραμανλή! Αυτή είναι «Η Μεγάλη Αλλαγή»!

Βεβαίως, έχει κάθε δίκιο να τιμά και να εξυμνεί τον Καραμανλή η αστική τάξη και ειδικότερα το κόμμα του, για τη μεγάλη προσφορά του στην τάξη. Αλλά όσο κι αν πασχίζουν, δεν μπορούν να ανατρέψουν το παραπάνω θεμελιώδες αντικειμενικό δεδομένο. Οτι, δηλαδή, ο Κ. Καραμανλής δεν είναι «όλων μας», δεν πάσχιζε για «όλους μας». Είχε ταξικό ρόλο να επιτελέσει και τον επιτέλεσε. Και ως βουλευτής πριν από τον πόλεμο, και ως υπουργός μετά τον πόλεμο, και ως αρχηγός κόμματος και πρωθυπουργός αργότερα.

Το άψυχο σώμα του Ν. Πλουμπίδη, λίγα δευτερόλεπτα μετά την εκτέλεσή του

Στο τρίτο μέρος, λοιπόν, της σειράς της ΝΕΤ, αυτό το πρόσωπο ξεχώριζε: Ο Κ. Καραμανλής, που ως υπουργός Δημοσίων Εργων «άλλαξε το πρόσωπο της Ελλάδας». Ικανός, δραστήριος και αξιοποιώντας επιτελεία ειδικών, κατάφερε να πραγματοποιηθεί ένα τεράστιο έργο, μας είπε ο αδελφός Αχιλλέας και άλλοι.Το θέμα, για να μπορεί να κριθεί αντικειμενικά, πρέπει να τοποθετηθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, μετά το 1952, οπότε στην κυβέρνηση ήρθε ο «Ελληνικός Συναγερμός» και πρωθυπουργός έγινε ο Αλέξανδρος Παπάγος (εκλογές της 16ης Νοέμβρη 1952). Αρα, πρέπει να εξεταστεί η συνολική πολιτική της κυβέρνησης Παπάγου, που ο Καραμανλής ήταν υπουργός της. Μόνον έτσι δε θα αποδίδονται σε ένα πρόσωπο οι ικανότητες και ο ρόλος που επιδιώχθηκε προπαγανδιστικά να του αποδώσει «Η Μεγάλη Αλλαγή».

  • Ο «Συναγερμός» στην κυβέρνηση

Το ευρύτερο πλαίσιο ήταν οι ανάγκες και ο σχεδιασμός της αστικής τάξης και των κομμάτων της να προχωρήσει η καπιταλιστική ανασυγκρότηση και να σταθεροποιηθεί το αστικό πολιτικό σύστημα.

Στα περίπου τρία χρόνια της πρωθυπουργίας Παπάγου, θωρακίστηκαν περισσότερο οι μηχανισμοί του αστικού κράτους, προστέθηκαν νέοι, όπως η δημιουργία της ΚΥΠ (σημερινή ΕΥΠ), ενώ συνεχίστηκαν οι διώξεις κατά των κομμουνιστών, παρά τα προεκλογικά συνθήματα και τις επαγγελίες του «Συναγερμού» για «ειρήνευση και λήθη». Επί διακυβέρνησης του «Ελληνικού Συναγερμού», εκτελέστηκε ο Νίκος Πλουμπίδης (14 Αυγούστου 1954).

Στο ίδιο διάστημα υπογράφτηκε η ελληνοαμερικανική συμφωνία εγκατάστασης των βάσεων στην Ελλάδα (12 Οκτώβρη 1953). Οπως έγραψε ο Σπ. Μαρκεζίνης:

«…Από τους πρώτους διαπραγματευθέντας την σύμβασιν του 1953 είμαι ο μόνος επιζών (1979). Μετέφερα τότε εις Ουάσιγκτον προς τον Πρόεδρον Αϊζενχάουερ την σχετικήν πρότασιν του στρατάρχου Παπάγου, την οποίαν κατ’ αρχήν συνεζήτησα και με τον τότε υπουργό των Εξωτερικών των ΗΠΑ Φόστερ Ντάλες».1

Με την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης του «Ελληνικού Συναγερμού», ο πλούτος που συσσωρεύτηκε συνοδεύτηκε από τη φτώχεια πλατιών λαϊκών μαζών.

«Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στις αρχές του 1954 το υπουργείο Πρόνοιας, 2.420.535 άτομα είχαν πιστοποιητικό απορίας. Από αυτούς, οι 1.793.545 χαρακτηρίζονταν άποροι α` κατηγορίας, δηλ. είχαν εισόδημα ως 120 δραχμές το μήνα (120.000 της εποχής εκείνης)».2 Εξάλλου, σε 500.000 υπολογιζόταν τότε ο αριθμός των φυματικών ασφαλισμένων του ΙΚΑ. Οι έμμεσοι φόροι, που έπλητταν τους μισθωτούς, έφτασαν το 82% του συνόλου της φορολογίας.

Ο καθηγητής Αγγελος Αγγελόπουλος έγραψε ότι «οι μισθοί ιδία των δημοσίων υπαλλήλων και μιας μεγάλης κατηγορίας των ιδιωτικών είναι πλέον ανεπαρκείς και δεν εξασφαλίζουν την στοιχειώδη διαβίωσιν, ενώ η μεγάλη μάζα του λαού στερείται των στοιχειωδών μέσων από απόψεως διατροφής, ιματισμού και κατοικίας».3

Εκείνη την περίοδο εκφράστηκε διαμάχη στο χώρο των αστικών δυνάμεων, σε σχέση με τους μοχλούς της κρατικής οικονομικής παρέμβασης στην καπιταλιστική αναπαραγωγή, καθώς και αν έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα στη σταθεροποίηση της οικονομίας έναντι της βιομηχανικής ανάπτυξης, με κύριο θεωρητικό εκφραστή υπέρ της πρώτης άποψης τον καθηγητή Κυρ. Βαρβαρέσσο. Η έκθεσή του απορρίφθηκε. Θεωρήθηκε ότι εξέφραζε παρέμβαση των ΗΠΑ στην οικονομική πορεία της Ελλάδας, επειδή υποστήριζε ότι η ανάπτυξη της γεωργίας έπρεπε να αποτελέσει τον κύριο προσανατολισμό στην ανάπτυξη.

Αμερικανική παρέμβαση ασφαλώς υπήρχε, όχι όμως για να «ξεστρατίσει» την Ελλάδα από την εκβιομηχάνιση, αλλά για να γίνει πιο αποτελεσματική η αξιοποίηση της αμερικανικής «βοήθειας», προκειμένου να ενσωματωθεί η Ελλάδα πιο στέρεα στο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Τα πρώτα χρόνια μετά το 1950, η παρέμβαση του κράτους προσανατολίστηκε στην άμεση ανάληψη έργων υποδομής και εξηλεκτρισμού. Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε η κυβέρνηση Παπάγου και, βεβαίως, ο υπουργός των Δημοσίων Εργων Κ. Καραμανλής.

Τον Απρίλη του 1953, ανακοινώθηκε η υποτίμηση της δραχμής κατά 50% έναντι του δολαρίου. Από την υποτίμηση, που ανάμεσα σε άλλα στόχευε στην επανάκτηση της εμπιστοσύνης της λαϊκής αποταμίευσης, ωφελήθηκαν οι καταθέτες χρυσών λιρών, οι μεγαλοεξαγωγείς, οι μεγαλοχρεώστες στο Δημόσιο και οι εργοδότες. Παράλληλα, η κυβέρνηση Παπάγου κατέθεσε νομοσχέδιο που ψηφίστηκε «περί προσελκύσεως ξένων κεφαλαίων».

  • Θάνατος Παπάγου – Κ. Καραμανλής

Στις 4 Οκτώβρη 1955, ο Παπάγος πέθανε. Για τις συνθήκες του θανάτου του γράφτηκαν πολλά. Ωστόσο, συγκεκριμένα στοιχεία δεν είδαν το φως της δημοσιότητας.

Η κυβέρνηση παραιτήθηκε και ανατέθηκε από το Παλάτι στον Κ. Καραμανλή να σχηματίσει νέα. Ο Καραμανλής, που ευνοήθηκε από το Παλάτι και τις ΗΠΑ και ανέλαβε αρχηγός του «Ελληνικού Συναγερμού», αντί των Στεφ. Στεφανόπουλου και Παν. Κανελλόπουλου που θεωρούνταν επικρατέστεροι (ο Στεφανόπουλος είχε γίνει και αναπληρωτής του πρωθυπουργού κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του Παπάγου), ήταν ο επιτυχημένος, όπως επικράτησε να λέγεται, υπουργός Δημοσίων Εργων της κυβέρνησης Παπάγου. Οι πάντες αιφνιδιάστηκαν από την επιλογή, από το γεγονός ότι ο επικρατέστερος Στέφ. Στεφανόπουλος κυριολεκτικά «αδειάστηκε» από το Παλάτι.

Δίχως να υπάρχει αμφιβολία ότι ο Καραμανλής είχε πετύχει στο ρόλο του υπουργού μιας αστικής κυβέρνησης, πρέπει να σημειωθεί τούτο ως πιο πιθανό: Οτι η αστική τάξη χρειαζόταν τότε ένα νέο πολιτικό πρόσωπο, για να ηγηθεί της καπιταλιστικής ανάπτυξης που ασφαλώς πραγματοποιήθηκε, ιδιαίτερα μετά το 1955, και μάλιστα με γοργούς ρυθμούς. Και, φυσικά, στηρίχθηκε αυτή στην πιο άγρια εκμετάλλευση, στη μετανάστευση 100άδων χιλιάδων και σε μεγάλο βαθμό στην αντιπαροχή γης. Χρειαζόταν το κατάλληλο πρόσωπο, που θα ηγούνταν στην προσπάθεια να αναβαθμιστεί η Ελλάδα στο ιμπεριαλιστικό σύστημα. Και το πρόσωπο αυτό το βρήκε στον Κ. Καραμανλή. Αλλωστε, έκφραση της παραπάνω προσπάθειας της αστικής τάξης υποδήλωνε και η αντίθεση της κυβέρνησης Παπάγου με τη Μ. Βρετανία για το Κυπριακό.

Αυτός είναι ο κύριος λόγος της επιλογής και όχι διάφορα που ακούστηκαν στη «Μεγάλη Αλλαγή».

Ως προς την επιλογή Καραμανλή έγραψε η βασίλισσα Φρειδερίκη στον Αμερικανό στρατηγό Μάρσαλ:

«Κανείς δεν ήξερε, ούτε καν ο σύζυγός μου, από τι πράγματι έπασχε (ο Παπάγος). Βαδίζαμε προς πλήρες χάος. Κι έπειτα ο Παπάγος πέθανε. Μέσα σε μερικές ώρες ο σύζυγός μου διόρισε Πρωθυπουργό της Ελλάδος έναν νέον άνδρα, αυτοδημιούργητον, από την Μακεδονία. Η χώρα αισθάνθηκε σαν να είχε πιει σαμπάνια»!.. 4

Ωστόσο, ο Καραμανλής συγκρούστηκε με το Παλάτι, ιδιαίτερα με τη Φρειδερίκη, από τους πρώτους μήνες της πρωθυπουργίας του. Μία αφορμή ήταν η διαφωνία του Καραμανλή για το ύψος των βασιλικών δαπανών. Οι αντιθέσεις θα οξυνθούν αργότερα, στο πλαίσιο της όξυνσης όλων των αντιθέσεων του αστικού πολιτικού συστήματος, όπως φάνηκε, και μάλιστα με δραματικό τρόπο, στα χρόνια που ακολούθησαν. Οχι κυρίως για τα βασιλικά ταξίδια και τις δαπάνες της βασιλικής οικογένειας (και γι’ αυτά), αλλά κυρίως για τον εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος. Οι πιο διορατικοί αστοί πολιτικοί έβλεπαν αυτόν τον τελευταίο ως καλύτερο μέσο ισχυροποίησης του συστήματος και ενσωμάτωσης των λαϊκών μαζών.

Στη «Μεγάλη Αλλαγή» πολλά ιστορικά γεγονότα παρουσιάστηκαν (και στο τρίτο μέρος) απλουστευμένα και στρεβλά. Ισως για να γίνεται πιο εύπεπτος ο στόχος της.

1. Κώστα Μαρδά: «Η Ελλάδα στα δίκτυα των Βάσεων», σελ. 59, εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ.

2. Σπύρου Λιναρδάτου, «Από τον εμφύλιο στη χούντα», τ. Β΄, σελ. 133, εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ.

3. Σπύρου Λιναρδάτου, «Από τον εμφύλιο στη χούντα», τ. Β΄, σελ. 58, εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ.

4. Σόλωνα Γρηγοριάδη, «ΤΑ ΦΟΒΕΡΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ – Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΠΑΠΑΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ», σελ. 203-204, εκδόσεις «ΦΥΤΡΑΚΗΣ».


Του Μάκη ΜΑΪΛΗ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 12/04/2009
 

23-25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1953. Το ταξίδι του Παπάγου στην Ιταλία

Αριστερά: Επιστολή με έκδηλα προσωπικό χαρακτήρα που απηύθυνε ο Παπάγος (φωτογραφία κάτω) στον έλληνα πρέσβη στη Ρώμη Α. Αργυρόπουλο, με την οποία εκφράζει την επιθυμία του να επισκεφθεί την Ιταλία μετά τις προγραμματισμένες για τον Μάιο του ιδίου έτους εκλογές στη γείτονα χώρα. Δεξιά: Ιδιόχειρη επιστολή με ημερομηνία 22 Σεπτεμβρίου 1953 του διευθυντή Εθιμοτυπίας της Ιταλικής Προεδρίας, μαρκησίου Μικέλε Σκαμάκκα ντελ Μούργκο προς τον Έλληνα πρέσβη στη Ρώμη Α. Αργυρόπουλο. «Αλίμονο! Συχνά οι καλλιτέχνες έχουν περίεργες ιδέες» γράφει μεταξύ άλλων ο Ιταλός ευγενής αναφερόμενος σε μάλλον άκομψη επιστολή του Ντε Κίρικο που, προσκληθείς σε δείπνο προς τιμήν του Παπάγου στην πρεσβευτική κατοικία, έγραψε στον Αργυρόπουλο: «Το να καλεί κάποιος έναν άνδρα νυμφευμένο σε δείπνο άνευ συζύγου, δεν δικαιολογείται από άγνοια για την οικογενειακή του κατάσταση. Είναι θέμα στοιχειώδους παιδείας όταν κάποιος δεν γνωρίζει, να ρωτά»

Οταν η Ρώμη είχε τον νου της στην Τεργέστη και η Αθήνα στο Κυπριακό

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΤΟΜΑΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2009


ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ συχνά, στην πατρίδα μας ίσως περισσότερο, κάποια γεγονότα να αποτιμώνται διαφορετικά με τη μεσολάβηση του χρόνου. Ενα από αυτά υπήρξε και η επίσκεψη του στρατάρχη Παπάγου στη γείτονα Ιταλία, 56 χρόνια πριν. Μπορεί η εφημερίδα «Το Βήμα» να τη χαρακτήρισε τότε «ιστορικόν σταθμόν από απόψεως τιμών διά τον Ελληνα Πρωθυπουργόν και την συνοδείαν του», στο βάθος όμως των συνομιλιών εκείνων που οδήγησαν σε προσέγγιση τις δύο χώρες, οικονομικού και μορφωτικού περιεχομένου, υπερίπτατο το φάντασμα της Τεργέστης και του Κυπριακού που μόλις ανεδύετο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ποιο ήταν το πιο περίεργο; Οτι και για τα δύο η Ελλάδα βρισκόταν στη γωνία με την απειλή ανακινήσεως του «μακεδονικού». Από τον Τίτο, αν συμφωνούσε για παραχώρηση της ζώνης Α της Τεργέστης στην Ιταλία, και από τους Βρετανούς, αν τολμούσε να φέρει το θέμα της Κύπρου στον ΟΗΕ…

Η διετία 1953-54 ήταν μια περίοδος γεμάτη επισκέψεις στο εξωτερικό ελλήνων επισήμων, μελών της κυβέρνησης του Ελληνικού Συναγερμού υπό τον Αλέξανδρο Παπάγο, που είχαν αναδείξει οι εκλογές της 19ης Νοεμβρίου 1952 με πλειοψηφικό, αλλά και του βασιλικού ζεύγους Παύλου- Φρειδερίκης. Ηταν μια δύσκολη περίοδος. Η χώρα εξερχόταν βαθιά τραυματισμένη από τον εμφύλιο, που της είχε στοιχίσει ακριβά όχι μόνο σε αίμα αλλά και επειδή δεν είχε καταφέρει την οικονομική ανάκαμψη που πέτυχαν με το Σχέδιο Μάρσαλ οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες μετά τον πόλεμο. Ηταν κοινός τόπος ότι, όπου οι συνθήκες ειρήνης απέτυχαν, αυτό οφειλόταν κατά κανόνα στην απώλεια του αγώνα στο οικονομικό επίπεδο. Χρειαζόταν για αυτό κατεπειγόντως μια νέα οικονομική πολιτική, που κλήθηκε να εφαρμόσει ο υπερδραστήριος υπουργός Συντονισμού της κυβέρνησης Παπάγου Σπύρος Μαρκεζίνης. Η νέα πολιτική του Μαρκεζίνη στηρίχθηκε στην ιστορική αναπροσαρμογή της δραχμής της 9ης Απριλίου 1953 και στις λεγόμενες ευρωπαϊκές πιστώσεις σε Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία για τη χρηματοδότηση του προγράμματος οικονομικής αναπτύξεως της χώρας με ξένο συνάλλαγμα. Στη συνέχεια ψηφίστηκε και ο σχετικός νόμος για προσέλκυση ξένων κεφαλαίων στη χώρα.

Ως το 1954 που παραιτήθηκε από την κυβέρνηση ο Μαρκεζίνης- δυσαρεστημένος γιατί δεν του ανατέθηκε, όπως του είχε υποσχεθεί ο Παπάγος μετά την επιτυχημένη θητεία του στο Συντονισμού, το υπουργείο Εξωτερικών ο θηραίος πολιτικός είχε «αλωνίσει» με ταξίδια του την Ευρώπη, αλλού κλείνοντας οικονομικές συμφωνίες ο ίδιος και αλλού προετοιμάζοντας το κατάλληλο έδαφος για συνομιλίες του Έλληνα πρωθυπουργού. Στο πλαίσιο αυτό εντασσόταν και η επίσκεψη του Παπάγου και της συζύγου του στην Ιταλία, που επιπλέον είχε τον χαρακτήρα ανταποδόσεως προηγουμένης επισκέψεως στην Αθήνα του προέδρου της γείτονος Ντε Γκάσπερι.

Η επίσκεψη διήρκεσε δύο ημέρες και περιελάμβανε, πλην της πολιτικής ηγεσίας βεβαίως, συνάντηση με τον Πάπα Πίο ΙΒ Δ , καθαρά εθιμοτυπικού χαρακτήρα, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη συμπαράσταση και βοήθεια των σεισμοπαθών του Ιονίου τον Αύγουστο του ιδίου έτους.

Την τρίτη ημέρα, 26 Σεπτεμβρίου, το πρωί, όταν η επίσημη επίσκεψη είχε λήξει, ο Παπάγος με τη γυναίκα του, ο έλληνας πρέσβης Α.Αργυρόπουλος, επίσης με τη γυναίκα του, και ο στρατηγός Καρατζένης αναχώρησαν σιδηροδρομικώς για Φλωρεντία. Μετά τριήμερη παραμονή εκεί, ξανά σιδηροδρομικώς για τη Γένοβα, απ΄ όπου αυθημερόν απέπλευσαν επί του ατμοπλοίου «Γριμάνι» για Πειραιά.

Η επίσκεψη, που πραγματοποιήθηκε με εξαιρετικές τιμές, πρωτοφανείς για το τηρούμενο ως τότε ιταλικό πρωτόκολλο, προκάλεσε δυσανάλογα μεγάλο- σχετικά με τα επισήμως ανακοινωθέντα αποτελέσματα στον οικονομικό και μορφωτικό τομέα, όπως θα δούμε παρακάτω- ενδιαφέρον του διε θνούς Τύπου, και πάντως τη δυσαρέσκεια του Τίτο. Εγραφε «Το Βήμα» στις 7 Οκτωβρίου 1953: «Διά να φανή ευχάριστος εις τον Στρατάρχην η Κυβέρνησις Πέλλα,απεφάσισε να τον περιποιηθή εντελώς ιδιαιτέρως και ξεχωριστά από οποιανδήποτε άλλην τιμήν της οποίας είχε τύχει άλλος ξένος επίσημος έως τότε (…) ανέσυρεν από τους βαθείς πέπλους της ιστορίας που το είχαν περιβάλει το θρυλικόν Καστέλλο Σαντ Αντζελο,το οποίον εκτίσθη τον δεύτερον αιώνα διά Μαυσωλείον των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, και κατόπιν επεξετάθη και εχρησίμευσε διά κατοικίαν των Παπών.Εκεί εδόθη το πρώτον γεύμα της Ιταλικής Κυβερνήσεως προς τιμήν επισήμου ξένου, και τούτο ήτο προς τιμήν του Στρατάρχου Παπάγου. Η Κυανόλευκος μετά της Ιταλικής εκυμάτιζαν το βράδυ εκείνο επί των πύργων του Καστέλλο».

Ωστόσο, αν λάβει κανείς υπόψη του τη διεθνή κατάσταση εκείνη την εποχή, με τον αγγλοαμερικανικό ανταγωνισμό στον χώρο της Μ. Ανατολής και της Ανατ. Μεσογείου να χτυπάει κόκκινο, απειλώντας τη συνοχή της δυτικής συμμαχίας στην περιοχή, η επίσκεψη Παπάγου στην Ιταλία είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία από την απλή διαπίστωση βελτίωσης των διμερών σχέσεων στον οικονομικό και μορφωτικό τομέα.

Ας σημειωθεί ότι στη διάρκεια εκείνης της επίσκεψης δόθηκε πράσινο φως στην ίδρυση του Βυζαντινού Ινστιτούτου της Βενετίας και δραστηριοποίησης της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα.

Ειδικότερα, οι δύο μεσογειακές χώρες είχαν η καθεμία τα δικά της προβλήματα, που στη διαμάχη Ανατολής – Δύσης αποκτούσαν ιδιαίτερη σημασία. Αυτά ήσαν: η Τεργέστη για την Ιταλία και το Κυπριακό για την Ελλάδα. Σε ό,τι αφορούσε το ζήτημα της Τεργέστης, η προσεκτική διατύπωση θέσεων της ελληνικής πλευράς λειτούργησε κατευναστικά για την ιταλική ηγεσία, που, ενώ εκθύμως είχε συνηγορήσει στην είσοδο της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, είδε με ανησυχία να υπογράφεται το τριμερές Βαλκανικό Σύμφωνο της Αγκυρας τον Φεβρουάριο του ιδίου έτους μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Γιουγκοσλαβίας. «Η ιταλική αντίδρασις διά το Βαλκανικόν Σύμφωνον θα ημπορούσε να στοιχίση ακριβά, επιφέρουσα πλήρη σύγχυσιν και θέτουσα το δίλημμα προ των Ατλαντικών Συμμάχων: Ιταλία ή Γιουγκοσλαβία;» σχολίαζε ο Τύπος της εποχής, που αναγνώριζε την αξία της επίσκεψης Παπάγου και των ισορροπιών που ο ίδιος ετήρησε παρ΄ ότι είχε κάθε λόγο να ρίξει όλο του το βάρος προς τη μεριά της Ιταλίας μετά τις ασχημίες στις οποίες την ίδια εποχή είχε καταφύγει η γιουγκοσλαβική προπαγάνδα «εμφανίζοντας την Ελληνικήν Μακεδονίαν με πρωτεύουσαν την Θεσσαλονίκην ως υπόδουλον Γιουγκοσλαβικόν τμήμα».

Ετσι, στις επίσημες ανακοινώσεις ενώπιον του Τύπου ο μεν ιταλός πρωθυπουργός αναγνώρισε «το Βαλκανικόν Σύμφωνον ως τεχνικόν μέσον (formule) διά του οποίου θα συμπεριληφθούν τα Βαλκάνια εντός του συστήματος της Δυτικής Αμύνης (…) ουδεμίαν έχον αιχμήν εναντίον της Ιταλίας αλλά και ότι τούτο (το Σύμφωνον) δεν θα κλονισθή από την αντίδρασιν των Ιταλών επί του ζητήματος της Τεργέστης», ο δε έλληνας πρωθυπουργός περιορίστηκε να τηρήσει ψύχραιμη στάση όσον αφορά τη γιουγκοσλαβική προπαγάνδα, γνωρίζοντας ότι πίσω της κρυβόταν βρετανικός δάκτυλος.

Πράγματι, στη διάρκεια σύντομης παραμονής του βρετανού ΥΠΕΞ Ηντεν, που βρισκόταν για ανάρρωση στην Κρήτη μετά από σοβαρή εγχείρηση στην οποία είχε υποβληθεί, ο Παπάγος είχε υποστεί προσωπική προσβολή όταν, τολμώντας να θέσει σε απλή συζήτηση το θέμα της Κύπρου, ο Ηντεν τού γύρισε την πλάτη μέσα στη βρετανική πρεσβεία απειλώντας τον ότι αν τολμήσει να θίξει το ζήτημα όχι μόνο θα φρόντιζε να κάνει την όρεξη των Τούρκων να ανοίξει για τη Μεγαλόνησο (ως τότε οι Τούρκοι δεν έδειχναν ενδιαφέρον, καθώς είχαν παραιτηθεί κάθε αξίωσης για το ζήτημα με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης), αλλά και θα ζητούσε από τον Τίτο… να ανακινήσει το «μακεδονικό». «Φαντάζεται κανείς τι θα συνέβαινεν αν η Ελληνική Κυβέρνησις χάνουσα την ψυχραιμίαν της προς στιγμήν εμιμείτο το ιταλικόν παράδειγμα (σ.σ.:. η Ιταλία είχε συγκεντρώσει στρατό στα σύνορα γύρω από την Τεργέστη). Τότε, οι φίλοι Γιουγκοσλάβοι θα αντελαμβάνοντο ότι δεν είναι εύκολον να παίζη κανείς. Οι Ατλαντικοί Σύμμαχοι θα εκαλούντο να εκλέξουν: Ιταλίαν και Ελλάδαν ή Γιουγκοσλαβίαν; Η πλάστιγξ ασφαλώς θα έκλινεν υπέρ των πρώτων…» έγραφε «Το Βήμα».

Την έντονη κινητικότητα της ελληνικής διπλωματίας εκείνης της περιόδου ακολούθησε και η κυβέρνηση Καραμανλή δύο χρόνια μετά.

Κατά τα άλλα η επίσκεψη εκείνη, που πραγματοποιήθηκε με αεροσκάφος το οποίο παρεχώρησε η ιταλική κυβέρνηση στον Παπάγο, κόστισε 400.151 λιρέτες στο ελληνικό Δημόσιο για διάφορα γεύματα, αγορά στεφάνου κτλ. Αγνωστο αν σε αυτές περιλαμβάνονταν και οι 50.000 λιρέτες που ο Παπάγος άφησε ως φιλοδώρημα στους αστυνομικούς οι οποίοι τον συνόδευσαν στη Φλωρεντία. Τον Παπάγο συνόδευαν σε εκείνη την επίσκεψη η σύζυγός του, ο ΥΠΕΞ Στ.Στεφανόπουλος, ο διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, πρεσβευτής Γ.Κούστας, ο γενικός διευθυντής της Προεδρίας στρατηγός Χ.Καρατζένης και ο Ι. Σωσσίδης, διευθυντής του Διπλωματικού Γραφείου του έλληνα ΥΠΕΞ.

  • image2Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι προϊσταμένη της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών.