RSS

Category Archives: Ρωσία

ΡΩΣΙΑ – 20 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ

  • Εγκληματικές για τους εργαζόμενους οι συνέπειες του καπιταλισμού

Από κινητοποίηση Ρώσων εργαζομένων το 2006 για τη στέγη

Αυτές τις μέρες, που συμπληρώνονται τα 92 χρόνια του Κόκκινου Οχτώβρη, της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης στη Ρωσία του 1917, που άλλαξε τη ροή της ιστορίας αλλά και που οι αστοί σήμερα πανηγυρίζουν για το προσωρινό πισωγύρισμα, τα 20 χρόνια από τις ανατροπές των σοσιαλιστικών χωρών, τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, γίνεται όλο και πιο κραυγαλέα η τεράστια οπισθοδρόμηση που βιώνουν οι εργάτες, τα λαϊκά στρώματα στη σημερινή καπιταλιστική Ρωσία και τις άλλες χώρες της ΕΣΣΔ. Η αστική τάξη, που έκλεψε τον λαϊκό πλούτο, σήμερα πασχίζει με μια τεράστια προπαγανδιστική μηχανή να αμαυρώσει την σοσιαλιστική περίοδο, τις κατακτήσεις που απολάμβαναν οι λαοί, κατακτήσεις σε όλα τα επίπεδα που παρά τις αδυναμίες και τα λάθη στη σοσιαλιστική οικοδόμηση προσέφεραν μια ασύγκριτα καλύτερη ζωή με τα δικαιώματα σε Υγεία, στέγαση, εργασία, ελεύθερο χρόνο, Παιδεία, Πολιτισμό και Αθλητισμό να είναι εξασφαλισμένα για όλους.

Ολοένα και χειρότερα για το λαό

Στα χρόνια που ακολούθησαν την ανατροπή του σοσιαλισμού παρατηρήθηκε μια τεράστια μείωση του πληθυσμού της χώρας που αποδεδειγμένα οφείλεται στη ραγδαία υποβάθμιση των υπηρεσιών Υγείας, Πρόνοιας, πρόληψης, που ήταν αυτονόητα αγαθά του σοσιαλιστικού κράτους, της ΕΣΣΔ, και στη δραματική χειροτέρευση των συνθηκών ζωής για τα λαϊκά στρώματα. Σύμφωνα με έρευνα του ρωσικού κυβερνητικού ινστιτούτου «Rosstat», η θνησιμότητα ιδιαίτερα του ανδρικού πληθυσμού θα συνεχιστεί οδηγώντας τη Ρωσία το 2025 σε μείωση πληθυσμού περίπου 18 εκατομμυρίων, σε σχέση με τον πληθυσμό της το 1993 (148,9 εκατομμύρια). Μάλιστα, αναφέρεται πως ήδη το 2009 υπάρχει μείωση πληθυσμού 7 εκατομμυρίων σε σχέση με τα στοιχεία της απογραφής του 1993. Ενας στους τρεις άνδρες πεθαίνει ανάμεσα στα 20-60 χρόνια, και το προσδόκιμο όριο ζωής των ανδρών είναι πιο χαμηλό από του Μπαγκλαντές: 61,4 χρόνια (73 για τις γυναίκες) σε σύγκριση με τα 63,8 χρόνια τη δεκαετία του ’60!

Οι δείκτες γεννητικότητας στη Ρωσία μειώθηκαν σημαντικά. Το 1989 ήταν 14,6 γεννήσεις ανά χίλιους κατοίκους, ενώ το 1999 έπεσαν στο 8,4. Αντίθετα, η συνολική θνησιμότητα αυξήθηκε. Αν το 1989 υπήρχαν 10,7 θάνατοι ανά χίλιους κατοίκους, σύμφωνα με τα στοιχεία του 1999 ο δείκτης αυτός αυξήθηκε μέχρι το 14,7.

Μαστίζουν η ανεργία και η φτώχεια

Μέσα στο Γενάρη του 2009 η ανεργία στη Ρωσία αυξήθηκε κατά 23,1% και έφτασε τα 6,1 εκατομμύρια ανθρώπους ή το 8,1% του ενεργά οικονομικού πληθυσμού, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία της χώρας. Ακόμα, ο μέσος μισθός των εργαζομένων στη Ρωσία σημείωσε το Γενάρη του 2009 σημαντική πτώση, κατά 25%. Η φτώχεια πλέον είναι ένα …φαινόμενο με την οποία βρίσκονται αντιμέτωποι οι Ρώσοι. Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2009, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας στη Ρωσία αυξήθηκε περισσότερο από 30%, φτάνοντας τα 24,5 εκατομμύρια. ‘Η αλλιώς, πάντα με βάση τα επίσημα στοιχεία, το 17,4% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2008, ο ίδιος αριθμός άγγιζε τα 18,5 εκατομμύρια ανθρώπους, το 13,1% δηλαδή του πληθυσμού. Το ελάχιστο όριο διαβίωσης στη Ρωσία ήταν ανάμεσα στο Γενάρη και το Μάρτη του 2009 στα 5.083 ρούβλια (113 ευρώ) παρουσιάζοντας πτώση 8% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

Συγκλονιστική μάλιστα είναι η έκθεση της UNICEF (2004) όπου αναφέρει πως τα παιδιά είναι οι μεγαλύτεροι «χαμένοι» από τις αλλαγές που σημειώθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη και την πρώην Σοβιετική Ενωση. Ενα στα τρία παιδιά ζει σήμερα στη φτώχεια. Υπάρχουν 2 εκατομμύρια «παιδιά του δρόμου». Το 2004 καταγράφτηκαν πάνω από 154.000 εγκλήματα που διέπραξαν ανήλικοι, αριθμός στον οποίο θα πρέπει να προστεθούν και άλλα 60-70.000 εγκλήματα που διέπραξαν παιδιά που δε συμπλήρωσαν την ηλικία στην οποία μπορεί να ασκηθεί εναντίον τους ποινική δίωξη. Επίσης, υπολογίζεται πως κάθε χρόνο στη Ρωσία εξαφανίζονται πάνω από 30.000 παιδιά, που είτε καταλήγουν στα σύγχρονα σκλαβοπάζαρα του σωματεμπορίου, είτε σφαγιάζονται στο εμπόριο οργάνων.

Περικοπές και ιδιωτικοποιήσεις σε Υγεία – Παιδεία

Το δημόσιο σύστημα Υγείας της ΕΣΣΔ, που εξασφάλιζε την παροχή πλήρους και δωρεάν, προσιτής και ειδικευμένης, ιατρικής βοήθειας, παίρνοντας υπόψη τις ανάγκες του πληθυσμού καθώς και τις ιατρικές τεχνολογίες που εφαρμόζονταν εκείνη την περίοδο, έχει «καρατομηθεί». Ο Ρώσος πολίτης καλείται να βάλει το χέρι στην τσέπη για ιατρική βοήθεια. Σύμφωνα με υπολογισμούς μιας ρωσικής στατιστικής εταιρείας, μόλις το 2003 οι Ρώσοι πολίτες χρειάστηκε να πληρώσουν από την τσέπη τους 90 δισ. ρούβλια (όσο περίπου ο μισός δημόσιος προϋπολογισμούς για την Υγεία) για τις υπηρεσίες που τους παρείχαν δημόσια νοσοκομεία.

Η εκπαίδευση στα σχολεία της Ρωσίας έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι δωρεάν και οι ταξικοί φραγμοί που έχουν μπει και στη μόρφωση έχουν τα ανάλογα αποτελέσματα. Η εκπαιδευτική νομοθεσία, αν και απαγορεύει την επιβολή διδάκτρων στα δημόσια σχολεία (κάτι που δεν ισχύει γα τα δημόσια ΑΕΙ), επιτρέπει ωστόσο στις διευθύνσεις των σχολείων να συλλέγουν «μη δημόσιους πόρους». Κάτι τέτοιο γίνεται με τη σύνδεση με εταιρείες – «σπόνσορες» καθώς έχουν μειωθεί κατά πολύ οι δημόσιες δαπάνες για την Παιδεία. Αν στα χρόνια του σοσιαλισμού το κράτος διέθετε πάνω από το 12% του προϋπολογισμού για τις ανάγκες της Παιδείας, το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί στο 4% με τάση μείωσης.

Το 1987 υπήρχαν 140.000 δημόσια ιδρύματα προσχολικής αγωγής και πήγαιναν σ’ αυτά πάνω από 16 εκατομμύρια παιδιά, ωστόσο, το 1998 στην καπιταλιστική Ρωσία μειώθηκαν σε 56.600 δημόσια ιδρύματα προσχολικής αγωγής, στα οποία πήγαιναν 4,4 εκατομμύρια παιδιά.

Αύξηση των αλκοολικών και ναρκομανών

Η Ρωσία έγινε η μεγαλύτερη «εθνική αγορά» χρήσης ηρωίνης και το 1/5 της παγκόσμιας παραγωγής του συγκεκριμένου ναρκωτικού διακινείται στη χώρα, σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε πρόσφατα η Διεύθυνση του ΟΗΕ κατά των Ναρκωτικών (UNODC). Μάλιστα, τα ετήσια κέρδη των εμπόρων ναρκωτικών στη Ρωσία υπολογίζονται στα 76 δισεκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με την ίδια υπηρεσία του ΟΗΕ, σήμερα στη Ρωσία υπάρχουν 1,5 εκατομμύριο χρήστες ηρωίνης.

Επιπλέον, πρόσφατα, ο Ρώσος Πρόεδρος, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας της χώρας υποστήριξε ότι μόνο τα τελευταία 10 χρόνια ο αριθμός των ναρκομανών στη Ρωσία αυξήθηκε κατά 60%, ενώ πρόσθεσε πως τα 2/3 των εξαρτημένων από τα ναρκωτικά είναι νέοι κάτω των 30 ετών.

Αξίζει να σημειωθεί πως μετά τη νομιμοποίηση της χρήσης των ναρκωτικών στις 5/12/1991, περίοδος που κράτησε 7 ολόκληρα χρόνια, η Ρωσία γνώρισε μια ραγδαία εξάπλωση των ναρκωτικών με κύριο θύμα τη νέα γενιά. Στοιχεία κυβερνητικών ερευνών του 2004 έδειξαν πως στη Ρωσία υπήρχαν 4 εκατομμύρια νεολαίοι ηλικίας 11 – 24 χρόνων που έκαναν χρήση ναρκωτικών ουσιών, ενώ περίπου 1,1 εκατομμύριο απ’ αυτούς θεωρούνται ναρκομανείς. Με δραματικό ρυθμό αυξάνονται οι αλκοολικοί τα τελευταία χρόνια, μάστιγα που επηρεάζει όλο και περισσότερο τους ανήλικους και τις γυναίκες, με παλαιότερα στοιχεία (2003) να αναφέρουν πως τα τελευταία δέκα χρόνια ο αριθμός των παιδιών στη Ρωσία που συστηματικά καταναλώνουν αλκοόλ τριπλασιάστηκε! Σύμφωνα με υπολογισμούς, ένας στους πέντε Ρώσους είναι αλκοολικός. Μάλιστα, το φαινόμενο ήταν τόσο έντονο στους ανήλικους, που το 2003 λειτούργησε το πρώτο θεραπευτικό ίδρυμα για αλκοολικά παιδιά στα νοτιοδυτικά της Μόσχας…

Μια ισχυρή ιμπεριαλιστική δύναμη

Την ίδια στιγμή που ο λαός βιώνει αυτή τη βαρβαρότητα της παλινόρθωσης του καπιταλισμού, η μερίδα των πλουτοκρατών, η αστική τάξη της Ρωσίας ενισχύει την θέση της στον ενδοϊμπεριαλιστικό ανταγωνισμό διεκδικώντας όλο και υψηλότερη θέση. Η Ρωσία πρωτοστατεί σε διάφορες περιφερειακές οργανώσεις, στον Οργανισμό Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας (κυρίως με χώρες της πρώην ΕΣΣΔ), στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (με Κίνα, Καζαχστάν και άλλες χώρες) στο λεγόμενο BRIC, δηλαδή την άτυπη Ενωση (με Βραζιλία, Ινδία και Κίνα, χώρες με αναδυόμενες ισχυρές οικονομίες). Διατηρεί το καθεστώς της πυρηνικής δύναμης, αλλάζει το στρατιωτικό της δόγμα, το οποίο προβλέπει πως θα μπορεί να προβεί σε προληπτικό πυρηνικό χτύπημα – αντιγράφοντας ουσιαστικά τις ανάλογες κινήσεις των ΗΠΑ που βρίσκονται στη λογική των «προληπτικών» πολέμων και στρατιωτικών επεμβάσεων. Τροποποιεί νόμους που επεκτείνουν τη χρήση των ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων στο εξωτερικό. Στην ουσία η καπιταλιστική Ρωσία, που έχει γίνει κόλαση για τα λαϊκά στρώματα, είναι παράδεισος για τους κεφαλαιοκράτες. Φυσικά οι λαϊκές αντιδράσεις δε λείπουν και χρόνο με το χρόνο δυναμώνουν, ενώ δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα το 58% των πολιτών θεωρεί «μεγάλη ατυχία τη διάλυση της ΕΣΣΔ».

  • Κλωντίν ΧΕΣΠΕΡ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 8 Νοέμβρη 2009
 
Leave a comment

Posted by on November 8, 2009 in ΕΣΣΔ, Ρωσία

 

Η επίμονη σκιά ενός «συμφώνου (μη;) επιθέσεως»

Σκηνή από την ταινία «Κατίν» του Αντρέι Βάιντα

  • Χάγκεν Φλάισερ | Το Βήμα | Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

Οταν στις 21.8.1939 ο υπουργός Εξωτερικών της ναζιστικής Γερμανίας Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ έφτασε στη Μόσχα για μπίζνες με τον ιδεολογικό αντίποδα, ο Στάλιν πρόσκαιρα μόνο φρέναρε τη διαχυτικότητα του ναζί επισκέπτη: «Μήπως πρέπει να υπολογίσουμε περισσότερο την κοινή γνώμη; Χρόνια τώρα έχουμε περιλούσει οι μεν τους δε με κουβάδες σκατά…». Γρήγορα όμως οι δύο πλευρές ξεπέρασαν τις όποιες αναστολές και προχώρησαν στο δούναι-λαβείν του συμφώνου της 23ης Αυγούστου.

Αλλωστε, η εκατέρωθεν λογοκρισία δεν επέτρεπε να εκδηλωθεί η έκπληξη για την απρόσμενη προσέγγιση στους άμεσα εμπλεκόμενους λαούς, προβάλλοντας μάλιστα την «αντιπλουτοκρατική» συνιστώσα των δύο καθεστώτων, όταν ύστερα από μια εβδομάδα ο Χίτλερ εξαπέλυσε τον Πόλεμο- κατά της Πολωνίας και εμμέσως κατά της Δύσης. Αλλά και μετά τη γερμανική εισβολή στην ΕΣΣΔ, η επίσημη κομμουνιστική ιστοριογραφία επέμενε για δεκαετίες στο επιχείρημα της ρεαλπολιτίκ, ότι δηλαδή ο Στάλιν έπρεπε να κερδίσει χρόνο (και χώρο) για την αναπόφευκτη σύγκρουση. Μόλις το 1989, επί Γκορμπατσόφ, το σοβιετικό κοινοβούλιο παραδέχθηκε και κατήγγειλε την ύπαρξη μυστικού πρωτοκόλλου που κανόνισε τα της «μοιρασιάς» του ενδιάμεσου χώρου μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ.

Πικρή θύμηση

Στις χώρες που το 1939/40 είχαν πέσει θύματα σοβιετικής εισβολής (με γερμανική «εξουσιοδότηση»), σε πείσμα της καθεστωτικής τάξης και ιστοριογραφίας η μνήμη λειτουργούσε καλύτερα. Ανεδύθη μάλιστα- επωφελούμενη από την περεστρόικααπό το underground στην επιφάνεια, καταλύοντας την πειθαρχημένη συνοχή του ανατολικού μπλοκ και της ίδιας της ΕΣΣΔ. Οι Πολωνοί δεν έκρυβαν πια την πικρή θύμηση (συχνά κληρονομημένη) ότι εκτός από την επίσημη αποφράδα μέρα της ναζιστικής εισβολής, την 1η Σεπτεμβρίου, υπήρχε και δεύτερη: η 17η Σεπτεμβρίου, επέτειος της «πισώπλατης» σοβιετικής εισβολής και της κατάληψης της μισής χώρας. Δημοσίως πλέον κατήγγειλαν ότι ο επακόλουθος αποδεκατισμός της πολωνικής «αστικής ελίτ» στο Κατίν (και αλλού), η σφαγή 22.000 αξιωματικών και διανοουμένων είχε διαπραχθεί με προσωπική εντολή του Στάλιν και δεν αποτελούσε ένα ακόμα έγκλημα των γερμανών κατακτητών, όπως η κομμουνιστική προπαγάνδα διατυμπάνιζε επί μισόν αιώνα. (Σε πρόσφατη δημοσκόπηση, η πλειοψηφία των Πολωνών εμφανίζεται να θεωρεί τους δύο μεγάλους γείτονές της εξίσου ενόχους για το ξέσπασμα του Πολέμου. Στις βαλτικές δημοκρατίες, όπου ο αγώνας για την ανάκτηση της ανεξαρτησίας εισήλθε σε αποφασιστική καμπή ήδη από το 1987/89, με τις μαζικές εκδηλώσεις κατά του συμφώνου Μολότοφ- Ρίμπεντροπ, η μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί τους ναζί ως «μη χείρον»…)

Οπως ο Γκορμπατσόφ το 1990, έτσι και οι διάδοχοί του παραδέχτηκαν το (τρόπον τινά «προσωποπαγές»!) έγκλημα του Στάλιν στο Κατίν επιμένοντας όμως πως «η δημοκρατική Ρω σία ουδεμία ευθύνη» φέρει για τα «παλαιά». Ετσι η Μόσχα δεν συνέβαλε στην πλήρη διαλεύκανση και δεν προέβη σε επίσημη απολογία (όπως ζητούν και σήμερα 87% των Πολωνών) φοβούμενη μήπως ενισχύσει τις αξιώσεις για αποζημιώσεις. Ακόμη πιο επίμονη ήταν η άρνηση της Μόσχας να παραδεχθεί μακιαβελικές προθέσεις πίσω από τη σύναψη του συμφώνου Μολότοφ- Ρίμπεντροπ, ή να του αποδοθεί καταλυτικός ρόλος (δίνοντας δηλαδή «πράσινο φως» στον Χίτλερ να εξαπολύσει τον Πόλεμο). Επανειλημμένα, ο Πούτιν χαρακτήριζε το σύμφωνο αναγκαία και θεμιτή κίνηση της ΕΣΣΔ για να σιγουρέψει «τα συμφέροντα και την ασφάλειά της στα δυτικά σύνορα». Του απέδιδε δηλαδή «σταθεροποιητική» σημασία, όπως έκανε και σχετικά με τη διασυμμαχική μοιρασιά της Ευρώπης στη Γιάλτα, που επίσης αποτελεί ανάθεμα για τους «μικρούς» της Ανατολικής Ευρώπης.

Αμοιβαίες εντάσεις

Οι αμοιβαίες εντάσεις εκδηλώνονται κυρίως με αφορμή επετειακές εορτές άμεσα συνδεδεμένες με τον Πόλεμο. Ορισμένοι αρχηγοί των γειτονικών κρατών αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στις σοβιετικού τύπου μεγαλειώδεις εορταστικές εκδηλώσεις της 9ης Μαΐου 1995 και 2005 για την 50ή και 60ή επέτειο αντίστοιχα της αντιφασιστικής νίκης- για να μη νομιμοποιήσουν την «απελευθέρωσή» τους από τον Κόκκινο Στρατό που την έβλεπαν απλώς ως αλλαγή δυνάστη. Στις βαλτικές χώρες οι 32 τόποι μνήμης που τιμούσαν τους υπερασπιστές του Στάλινγκραντ ξηλώθηκαν ή άλλαξαν χαρακτήρα, ενώ η σχεδιαζόμενη απομάκρυνση (και τελικά μεταφορά) του «μπρούντζινου στρατιώτη» στο Τάλιν τον Μάιο του 2007 σηματοδοτούσε πολεμικό κλίμα μεταξύ Εσθονίας και Ρωσίας. Σε τέτοιες συγκυρίες οι εταίροι της πρώτης στην ΕΕ εμπλέκονται αναπόφευκτα, αν και με ποικίλλουσα ένταση, αφού ολοφάνερα τα νέα κράτη, με ισχυρά εθνικιστικά-λαϊκιστικά κινήματα, εκμεταλλεύονται το ασφαλές λιμάνι της Δύσης (ΕΕ/ΝΑΤΟ) για να προκαλέσουν τη ρωσική αρκούδα στο ευαίσθητο μέτωπο της Ιστορίας. Η απαιτούμενη κοινοτική αλληλεγγύη παρέχεται δύσκολα, όταν τα βαλτικά κράτη απαγορεύουν στους εγχώριους βετεράνους του Κόκκινου Στρατού να φορούν τα διακριτικά τους σύμβολα και παράσημα ενώ τιμούν έμπρακτα τους ένοπλους συνεργάτες των Γερμανών ως μάρτυρες του αγώνα για την ανεξαρτησία! Το τελευταίο φαινόμενο ανθεί άλλωστε και σε άλλα πρώην «σοσιαλιστικά» κράτη.

Ημέρα μνήμης

Το 2008 η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών-μελών της ΕΕ απέρριψε τη βαλτική- πολωνική πρόταση να ποινικοποιηθεί μαζί με την άρνηση του Ολοκαυτώματος και η άρνηση των κομμουνιστικών εγκλημάτων. Τον περασμένο Ιούλιο όμως η Κοινοβουλευτική Σύνοδος του ΟΑΣΕ δέχθηκε την εξομοίωση ναζισμού και σταλινισμού υιοθετώντας λιθουανική πρόταση περί ανακήρυξης της «αμαρτωλής» 23ης Αυγούστου ως ημέρα μνήμης των θυμάτων των δύο καθεστώτων.

Ηδη από τον περασμένο Μάιο ο ρώσος πρόεδρος Μεντβέντεφ προετοίμασε αντεπίθεση, ιδρύοντας επιτροπή με τον οργουελιανό τίτλο «κατά της παραχάραξης της Ιστορίας εις βάρος των ρωσικών συμφερόντων». Μέλος της Επιτροπής επισήμανε ότι τα εδάφη για τα οποία έγινε λόγος στις 23.8.1939 «ανήκαν ανέκαθεν ως επαρχίες στη ρωσική αυτοκρατορία», ενώ οι Πολωνοί δεν έπρεπε να παριστάνουν τα αθώα θύματα, αφού από το 1934 συνωμοτούσαν με τους ναζί σε επιθετικά σχέδια κατά της ΕΣΣΔκαταγγελία που μερικώς επιβεβαιώνεται από γερμανικές πηγές. ΜΜΕ και αξιωματούχοι της Ρωσίας ανέλυαν (και πάλι) ότι ο Στάλιν δεν είχε άλλη επιλογή εξαιτίας της φιλοναζιστικής στάσης των δυτικών Δυνάμεων με αποκορύφωμα το αισχρό σύμφωνο του Μονάχου (1938). Υπενθύμισαν μάλιστα ότι τότε και η ίδια η Πολωνία «άρπαξε» ένα κομμάτι από το έδαφος της Τσεχοσλοβακίας.

Οσα δεν βόλευαν

Μέσα σε αυτό το δυσοίωνο κλίμα έγινε η πρώτη επίσκεψη του Πούτιν ύστερα από επτά χρόνια στη γειτονική Πολωνία- με αφορμή την 70ή επέτειο της γερμανικής εισβολής. Ο λόγος της καγκελαρίου Μέρκελ δεν παρουσίασε εκπλήξεις: απολογήθηκε για τη γερμανική επίθεση που προκάλεσε «αμέτρητα δεινά για όλο τον κόσμο». Σε ένα υστερόγραφο κατονόμασε, βέβαια, και τον ξεριζωμό 12 εκατ. Γερμανών από τα πρώην γερμανικά εδάφη ως μια «αδικία», υποσχόμενη όμως ότι η Γερμανία ποτέ δεν θα απομόνωνε το γεγονός αυτό από το αιτιολογικό πλαίσιο. Ο Πούτιν, απρόσμενα συμφιλιωτικός, ζήτησε να μελετηθούν κι άλλο οι αιτίες του πολέμου, κάνοντας λόγο για «τεράστια σφάλματα από όλες τις πλευρές». Καταδίκασε «ανεπιφύλακτα» το σύμφωνο Ρίμπεντροπ- Μολότοφ ως «ηθικά απαράδεκτο», όπως άλλωστε όλες τις συμφωνίες με τους ναζί… Στο τέλος εξέφρασε την ελπίδα- όπως και η Μέρκελ και ο πολωνός πρόεδροςνα μην καταντήσει η Ιστορία παλίμψηστο όπου όλοι ξαναγράφουν όσες σελίδες δεν τους βόλευαν. Και οι τρεις ρήτορες, μάλλον, είχαν κάτι διαφορετικό στον νου…

Το παρελθόν έχει μέλλον.

Πρβλ. σχετικά: Χάγκεν Φλάισερ, Οι Πόλεμοι της μνήμης. Ο Β ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη δημόσια ιστορία, Αθήνα, Εκδόσεις Νεφέλη, 2008

  • Ο κ. Χάγκεν Φλάισερ είναι καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
 

Οι πολλαπλές αφηγήσεις

23 Αυγούστου 1939, μετά την υπογραφή του γερμανοσοβιετικού συμφώνου μη επιθέσεως. Από δεξιά, ο σοβιετικός κομισάριος για τις εξωτερικές υποθέσεις Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μολότοφ, ο Στάλιν, ο υπουργός Εξωτερικών του Ράιχ Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ και ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ράιχ Φρίντριχ Γκάους

  • Norman Davies | Το Βήμα | Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

Θα πίστευε κανείς ότι 70 χρόνια είναι αρκετά ώστε να κατανοήσουμε τι ακριβώς συνέβη το 1939. Αλλά δεν είναι έτσι. Οι παρερμηνείες και η παραπληροφόρηση πληθαίνουν. Την περασμένη εβδομάδα οι Πολωνοί γιόρτασαν την 70ή επέτειο από την κήρυξη του πολέμου την 1η Σεπτεμβρίου στο οχυρό του Βέστερπλατε στο λιμάνι του Γκντανσκ (πρώην Ντάντσιχ). Οικοδεσπότης ήταν ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, γέννημα θρέμμα του Γκντανσκ και πολύ καλός ιστορικός. Στη λίστα των προσκεκλημένων συμπεριελήφθησαν η Ανγκελα Μέρκελ, ο Μπερνάρ Κουσνέρ, ο Ντέιβιντ Μίλιμπαντ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο Γκόρντον Μπράουν και ο Μπαράκ Ομπάμα αρνήθηκαν την πρόσκληση. Οι προσκεκλημένοι άκουσαν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πώς ο Αδόλφος Χίτλερ στις 31 Ιουλίου 1939 διέταξε επίθεση κατά της Πολωνίας από ξηράς, θαλάσσης και αέρος και πώς το αγκυροβολημένο στο λιμάνι καταδρομικό Schleswig Ηolstein άνοιξε ξαφνικά πυρ κατά του Βέστερπλατε ακριβώς στις 4.45 τα ξημερώματα.


Τεράστιες απώλειες


Η πολωνική κυβέρνηση χρησιμοποίησε την επέτειο για να εξιστορήσει τη δική της εκδοχή των γεγονότων, τονίζοντας τις τεράστιες απώλειες που υπέστη η χώρα από την απόφασή της να αντισταθεί και να πολεμήσει. Ως το 1945 είχαν σκοτωθεί πάνω από έξι εκατομμύρια πολωνοί πολίτες (περίπου το 18% του πληθυσμού), ενώ οι μισοί από αυτούς ήταν εβραίοι. Περίπου η μισή επικράτεια της Πολωνίας κατελήφθη διά της βίας από τη Σοβιετική Ενωση. Η πρωτεύουσα της χώρας, η Βαρσοβία, υπέστη τις μεγαλύτερες καταστροφές από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή πόλη. Και η πολύτιμη ανεξαρτησία της Πολωνίας, που οι Βρετανοί βιάστηκαν να εγγυηθούν, βυθίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη, για να ξαναβγεί στην επιφάνεια μόλις το 1989. Οι Ρώσοι προειδοποίησαν ότι, αν κανείς τολμούσε να αμφισβητήσει τον ρόλο της Σοβιετικής Ενωσης κατά το ξέσπασμα του Β Δ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κ. Πούτιν δεν θα παρευρίσκετο στις εορταστικές εκδηλώσεις.

Οι νικητές των πολέμων καταλαμβάνουν εξέχουσα θέση στις μεταπολεμικές αφηγήσεις των γεγονότων. Και η Πολωνία, η μοναδική Συμμαχική χώρα που αντιμετωπίστηκε ως ηττημένη, εξακολουθεί να βγαίνει ζημιωμένη. Υιοθετώντας το Ολοκαύτωμα ως το υπέρτατο σύμβολο του κακού κατά του οποίου πολέμησαν, ακουσίως επισκίασαν άλλες τεράστιες τραγωδίες που συντελέστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Οι Ρώσοι, οι οποίοι ήταν οι κύριοι νικητές του πολέμου στην ηπειρωτική Ευρώπη, κατάφεραν να «πουλήσουν» μιαν ενδιαφέρουσα μεταπολεμική αφήγηση των γεγονότων. Διαφημίζοντας το σλόγκαν «Είκοσι εκατομμύρια Ρώσοι νεκροί» κέρδισαν τεράστια διεθνή συμπάθεια, ενώ διέγραψαν από το «αρ χείο» τα σοβιετικά εγκλήματα και απέκρυψαν τη μοίρα των εκατομμυρίων ανθρώπων που σκότωσε ο Στάλιν. Μετά το 1989 οι πληροφορίες άρχισαν να κυκλοφορούν πιο ελεύθερα. Αλλά ως και σήμερα λίγοι άνθρωποι έχουν συνειδητοποιήσει ότι οι απώλειες της Λευκορωσίας, των βαλτικών κρατών και της Ουκρανίας ήταν μεγαλύτερες από εκείνες της Ρωσίας.

Ιδιόμορφη ιεραρχία


Στην Πολωνία ισχύει μια ιδιόμορφη ιεραρχία των αμφισβητούμενων αφηγήσεων του πολέμου. Την 1η Σεπτεμβρίου 1939 η Luftwaffe στην πρώτη αεροπορική επίθεση στόχευσε τη μικρή πολωνική πόλη Βιελούν. Οι βόμβες άρχισαν να πέφτουν μεταξύ 4.30

και 4.40 το πρωί, δηλαδή πριν από την επίθεση στο Βέστερπλατε. Περίπου 1.290 κάτοικοι της πόλης σκοτώθηκαν ενώ κοιμούνταν. Τα τρία τέταρτα της πόλης καταστράφηκαν ολοσχερώς. Αλλά σχεδόν κανείς, εκτός από τους κατοίκους της Βιελούν, δεν το θυμάται. Για κάποιον λόγο ο βομβαρδισμός της Βιελούν πέρασε στη λήθη της Ιστορίας. Σε αυτόν τον πόλεμο των ιστορικών αφηγήσεων τίποτε δεν συγκρίνεται σε μέγεθος και αποφασιστικότητα με την προπαγάνδα που εξαπέλυσε η Μόσχα πριν από το ταξίδι του κ. Πούτιν. Ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντεκ Σικόρσκι προέβη σε μια σημαντική διπλωματική χειρονομία εξυμνώντας το θάρρος του κ. Πούτιν- εξάλλου συμφώνησε να παρευρεθεί σε μια εκδήλωση που όλοι οι άλλοι ρώσοι ηγέτες περιφρονούσαν.

Σήμερα δεν είναι πλέον δυνατόν το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο της 23ης Αυγούστου 1939 να παρουσιάζεται ως αποκύημα της φαντασίας των ιμπεριαλιστών εχθρών. Ολοι έχουν παρακολουθήσει τη σκηνή όπου ο Ρίμπεντροπ προσγειωνόταν στη Μόσχα ή όπου ο Στάλιν χαμογελούσε διάπλατα καθώς ο Ρίμπεντροπ και ο Μολότοφ υπέγραφαν το σύμφωνο μη επιθέσεως. Ωστόσο δεν είναι διόλου δύσκολο να επανέλθουν στο προσκήνιο τα επιχειρήματα των σοβιετικών προπαγανδιστών τα οποία παρουσιάζουν το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο ως μια ειρηνική κίνηση ενός ηγέτη που προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο. Επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει το Κρεμλίνο ή τους υποστηρικτές του να κατηγορούν για τον πόλεμο κάποιους απροσδιόριστους «κακούς»εννοώντας συνήθως τους Πολωνούς – που θα υπάκουαν με ευχαρίστηση στις προσταγές του Χίτλερ.

Μυστικά πρωτόκολλα
Προσφάτως δύο κρατικοί ρωσικοί τηλεοπτικοί σταθμοί πρόβαλαν μια ταινία με τίτλο «Τα μυστικά των μυστικών πρωτοκόλλων». Το φιλμ δεν πραγματευόταν, αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κανείς, τα μυστικά πρωτόκολλα του γερμανοσοβιετικού συμφώνου, αλλά την πολωνογερμανική συμφωνία μη επιθέσεως του 1934. «Υποθέτουμε» είπε ο Αλεξάντρ Ντιουκόφ, ο οποίος συμμετείχε στη δημιουργία της ταινίας, «ότι το σύμφωνο του 1934 περιείχε μυστικά πρωτόκολλα κατά της Σοβιετικής Ενωσης». Μία από τις πιο ξεκάθαρες δηλώσεις της επίσημης γραμμής της ρωσικής κυβέρνησης εμφανίστηκε στην ιστοσελίδα του υπουργείου Αμυνας. Ο Σεργκέι Κοβάλεφ, του Ινστιτούτου Στρατιωτικής Ιστορίας στη Μόσχα, έγραψε ότι οι διεκδικήσεις του Χίτλερ στην Πολωνία το 1939 ήταν «μετριοπαθείς» και «δικαιολογημένες» και ότι η ευθύνη για το ξέσπασμα του πολέμου βαρύνει την Πολωνία. Το στυλ του, το παράπονο για «τις διαστρεβλώσεις και τα επινοήματα των άλλων» θυμίζει έντονα τη σοβιετική εποχή. Αλλά η λογική του, όχι. Κανείς στη σοβιετική Μόσχα δεν θα τολμούσε να περιγράψει τις πολιτικές του Αδόλφου Χίτλερ ως «μετριοπαθείς». Η εφημερίδα «Πράβντα» (η λέξη αυτή σημαίνει «αλήθεια» στα ρωσικά) πήγε ένα βήμα πιο πέρα. Ενα άρθρο που έφερε την υπογραφή της Λίζας Κάρποβα ανέφερε ότι η Πολωνία από το 1926 ήταν ένα φασιστικό κράτος όπως η Ιταλία του Μουσολίνι και ότι οι εβραίοι της χώρας κατάφεραν να επιβιώσουν χάριν των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Πολωνοί πράκτορες σχεδίασαν μια επίθεση σε γερμανική φάλαγγα οχημάτων που μετέφερε μία μηχανή Εnigma. Ετσι, κατέληγε η Κάρποβα, το αίτιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι «μια πολωνική μηχανορραφία που υποστήριξαν οι Βρετανοί».

Τι ακριβώς πυροδότησε το φρενήρες ενδιαφέρον της Μόσχας για την ιστορία δεν είναι ξεκάθαρο. Ισως έχει να κάνει με την απόφαση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη να καταδικάσει το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο και να επιρρίψει την ευθύνη για τον πόλεμο τόσο στον Χίτλερ όσο και στον Στάλιν. Ισως πάλι να οφείλεται στην ανοιχτή επιστολή μιας μεγάλης ομάδας διακεκριμένων γερμανών ιστορικών και διανοουμένων, η οποία ισοδυναμούσε με μιαν απολογία προς την Πολωνία. Εδώ και 50 χρόνια η Ρωσία εκμεταλλευόταν την προθυμία των Γερμανών να αναλάβουν εξ ολοκλήρου την ευθύνη για τον πόλεμο. Τα πράγματα όμως αλλάζουν. Η Ανγκελα Μέρκελ συμφώνησε στην ανέγερση ενός μουσείου προς τιμήν των εκατομμυρίων Γερμανών που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από τον Κόκκινο Στρατό, τα σοβιετικά καθεστώτα και τη Συμμαχική συνδιάσκεψη του Πότσδαμ. Η κοινή γνώμη στη Γερμανία έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι κάποιοι άνθρωποι σε ένα έθνος μπορεί να είναι εγκληματίες ενώ άλλοι να είναι θύματα. Στη Ρωσία δεν συμβαίνει το ίδιο.

  • Ο κ. Νόρμαν Ντέιβις είναι ιστορικός, μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας και επισκέπτης καθηγητής στο Clare Ηall του Κέιμπριτζ. Είναι ειδικευμένος στην ιστορία της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης του 20ού αιώνα.

 

Ο πόλεμος για τον Πόλεμο

  • Η Ρωσία υπερασπίζεται το παρελθόν της

  • Marie Jego | Το Βήμα | Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

«Πόσο θα κρατήσει ο μήνας του μέλιτος;». Σκίτσο του Κλίφορντ Μπέριμαν για το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο του 1939

Τι ήταν τελικά το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο; Ηταν η ειρηνική κίνηση ενός ηγέτη, του Στάλιν, που προσπαθούσενα κερδίσει χρόνο; Ηταν μια ανίερη συμμαχία μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν για το μοίρασμα της Πολωνίας και των κρατών της Βαλτικής; Ηταν κάτι άλλο; Εβδομήντα χρόνια μετά την υπογραφή του συμφώνου Μολότοφ- φον Ρίμπεντροπ, ένας νέος πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη. Είναι ο πόλεμος των ιστορικών αφηγήσεων
για το σύμφωνο. Στον πόλεμο αυτόν πρωταγωνιστούν όχι μόνο οι ιστορικοί και οι ειδικοί του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και οι πολιτικοί. Οι Ρώσοι, που το 1989 είχαν καταδικάσει το σύμφωνο ως «μη συνεπές προς τις αρχές του λενινισμού», επιχειρούν τώρα να το υπερασπιστούν. Σύμφωνα με τη ρωσική αφήγηση, η ευθύνη για το ξέσπασμα του πολέμου βαρύνει την Πολωνία. Το αίτιο ήταν μια πολωνική μηχανορραφία που υποστηρίχθηκε
από τους Βρετανούς, ενώ οι διεκδικήσεις του Χίτλερ επί της Πολωνίας ήταν μετριοπαθείς και κάπως δικαιολογημένες. Σύμφωνα με την πολωνική αφήγηση, η Πολωνία αντιστάθηκε και πολέμησε τους Γερμανούς όσο καμία άλλη χώρα και η Βαρσοβία υπέστη τις μεγαλύτερες καταστροφές από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Οσο για τη Γερμανία, η ευθύνη για τον πόλεμο ίσως να μη βαρύνει αποκλειστικά τους Γερμανούς.

H Μόσχα επιχειρεί να αποκαταστήσει τη μνήμη του Ιωσήφ Στάλιν και του κόκκινου στρατού που νίκησε τους ναζιστές, με αφορμή την 70ή επέτειο από την υπογραφή του συμφώνου μη επίθεσης των υπουργών Εξωτερικών της τότε Σοβιετικής Ενωσης Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μολότοφ και του γερμανού ομολόγου του Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ.

Ωστόσο αυτή η εκστρατεία υπέρ του σοβιετικού παρελθόντος υποθηκεύει τις προσπάθειες αναθέρμανσης των σχέσεων της Ρωσίας με τη Δύση αλλά και τους γείτονές της, δηλαδή τις βαλτικές χώρες και την Πολωνία.

Το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο πουυπεγράφη στις 23 Αυγούστου 1939 στη Μόσχα μετετράπη σύντομα σε μια συμφωνία που χώριζε την Ευρώπη σε σφαίρες επιρροής. Η Πολωνία θα χωριζόταν έτσι στη μέση ενώ η Λετονία, η Εσθονία και η Φινλανδία περνούσαν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής σύμφωνα με το μυστικό συμπληρωματικό πρωτόκολλο. Το ίδιο κείμενο θεωρήθηκε αργότερα ότι δεν ταίριαζε σε μια αντιιμπεριαλιστική δύναμη όπως η Σοβιετική Ενωση η οποία έπειτα από πενήντα χρόνια ύπαρξης ηρνείτο ουσιαστικά τον εαυτό της. Στις 24 Δεκεμβρίου 1989 το σοβιετικό κοινοβούλιο καταδίκασε το σύμφωνο ως «μη συνεπές με τις αρχές του λενινισμού». Ομως ήταν το ίδιο ψήφισμα που οδήγησε αμέσως μετά στη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο Πούτιν έχει καταστήσει σαφές ότι η σημερινή Ρωσία είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη του Γκορμπατσόφ και την Περεστρόικα. Η «πατριωτική ιντελιγκέντσια» υπερασπίζεται ανοικτά το σύμφωνο καθώς αυτό καθυστέρησε την είσοδο της χώρας στον πόλεμο κατά δύο χρόνια. «Ηταν μια ιδιοφυής πρωτοβουλία του Στάλιν διότι ας μην ξεχνάμε ότι μετά τη συνωμοσία του Μονάχου το 1938 η Σοβιετική Ενωση βρέθηκε απομονωμένη από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές δυνάμεις» επισημαίνει ο ρώσος βουλευτής Γιούρι Κβιτσίνσκι. Στο ίδιο πνεύμα και οι εκτιμήσεις ενός πολιτικού αναλυτή που τυγχάνει και εγγονός του τότε υπουργού Εξωτερικών. «Παρά τα λάθη που είχε διαπράξει η σοβιετική ηγεσία (ο Μολότοφ) ποτέ δεν έθεσε υπό αμφισβήτηση το Σύμφωνο» δηλώνει σήμερα ο Βιασετσλάβ Νικόνοφ επικαλούμενος όσα του είχε εξομολογηθεί ο παππούς του.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η υπεράσπιση του συμφώνου έχει μετατραπεί σε λεκτική επίθεση εναντίον της Πολωνίας και της στάσης που ακολούθησε τότε. «Η Πολωνία θα μπορούσε να είχε αποφύγει τη χιτλερική επίθεση αν δεχόταν να παραχωρήσει την περιοχή του Γκντανσκ συνάπτοντας συμφωνία με τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Σοβιετική Ενωση» εκτιμά ο ιστορικός Πάβελ Ντανίλιν. «Η είσοδος των σοβιετικών στρατευμάτων στις 17 Σεπτεμβρίου δεν ήταν επίθεση αλλά μια επιχείρηση υπεράσπισης του πληθυσμού ενός κράτους το οποίο είχε πάψει να υπάρχει» προσθέτει.

Η προσάρτηση μέρους της Πολωνίας δικαιολογείται απόλυτα από τους σύγχρονους ιστορικούς. «Τα εδάφη που βρίσκονταν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής αποτελούσαν μέρος της παλαιάς ρωσικής αυτοκρατορίας » δηλώνει στο κρατικό τηλεοπτικό κανάλι RΤR η ιστορικός Ναταλία Ναροτσίτσκαγια, δηλωμένη θαυμάστρια του Στάλιν.

Διαφορετική είναι η στάση ενός άλλου ιστορικού που επισημαίνει τον κίνδυνο από την υιοθέτηση αυτής της άποψης. «Κάτι τέτοιο δικαιολογεί την προσάρτηση εδαφών γειτονικών χωρών. Με τα σημερινά δεδομένα η λογική των προσκείμενων στο Κρεμλίνο επιστημόνων θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την εδαφική ακεραιότητα των κρατών που προήλθαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης» εξηγεί ο Νικίτα Πετρόφ που εργάζεται για λογαριασμό της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Μemorial.

«Ο κόσμος εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο σοβιετικός στρατός εισέβαλε στην Πολωνία το 1939 προς όφελος του πολωνικού λαού. Το ίδιο πιστεύεται και σε ό,τι αφορά την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία» υποστηρίζει ο ρώσος ιστορικός.

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση το 61% των Ρώσων αγνοεί εντελώς το γεγονός της εισβολής του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή του Συμφώνου.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πραγματοποιείται η επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Βαρσοβία για την τελετή μνήμης από την έναρξη του Β Δ Παγκοσμίου Πολέμου 70 χρόνια πριν. Αυτό που περιμένει η ηγεσία της Πολωνίας είναι η αποκατάσταση της μνήμης των 26.000 στρατιωτικών που θανατώθηκαν στο Κατίν της Λευκορωσίας από τη ρωσική μυστική υπηρεσία ΝΚDV, δηλαδή την τότε ΚGΒ. Η Ρωσία η οποία κατά τη σοβιετική περίοδο ισχυριζόταν ότι είχαν εκτελεστεί από τους ναζιστές έχει πλέον παραδεχθεί την ιστορική αλήθεια χωρίς όμως να αποκαταστήσει ηθικά τους δολοφονηθέντες Πολωνούς.

Η σημερινή Ρωσία ζει όμως στον πυρετό του πατριωτισμού, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο του Καυκάσου το καλοκαίρι του 2008. «Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται από τα μέσα ενημέρωσης θυμίζει ποδόσφαιρο καθώς η Ρωσία περιγράφεται ως σημαντικός παίκτης στην περιοχή. Ομως το σκορ αυτού του παιχνιδιού μετριέται σε ανθρώπινες ζωές και αυτό δεν το λαμβάνει κανείς υπόψη. Αυτό είναι ενδεικτικό της σημερινής Ρωσίας» συμπεραίνει ο κ. Πετρόφ.

 

Δεν συγχωρούν τους Ρώσους για τη σφαγή στα δάση του Κατίν

Οι Πολωνοί δεν συγχωρούν στους Ρώσους την άρνησή τους να αναλάβουν την ευθύνη της δολοφονίας 20.000 αιχμάλωτων Πολωνών στα δάση γύρω από το Κατίν. Η Μόσχα παραδέχθηκε το γεγονός μόλις το 1990, αν και τα ρωσικά δικαστήρια αποφάνθηκαν ότι δεν πρόκειται για έγκλημα πολέμου, ενώ το Κρεμλίνο αρνείται ακόμα να αποχαρακτηρίσει απόρρητα σχετικά αρχεία.

  • «Ανήθικο» σύμφωνο

Περισσότερο λάδι στη φωτιά έριξε η ρωσική κρατική τηλεόραση, δικαιολογώντας την εισβολή του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία στις 17 Σεπτεμβρίου του 1939 ως μία απαραίτητη ενέργεια, εξαιτίας φημολογούμενων διαπραγματεύσεων ανάμεσα στην πολωνική κυβέρνηση και την ηγεσία του Γ΄ Ράιχ, με σκοπό την υπονόμευση της Σοβιετικής Ενωσης.

Πάντως, ο ίδιος ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν σε συνέντευξή του σε μεγάλης κυκλοφορίας πολωνική εφημερίδα χαρακτήρισε «ανήθικο» το μυστικό γερμανο-σοβιετικό σύμφωνο, παραμονές της έναρξης του πολέμου, ενώ δεν παρέλειψε να εκφράσει τη λύπη του για τις σφαγές που έγιναν στο Κατίν (τα γεγονότα στο Κατίν ήταν και το θέμα της πρόσφατης ταινίας του διάσημου Πολωνού σκηνοθέτη Αντρέι Βάιντα).

Στη χθεσινή κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Πολωνό ομόλογό του, ο Πούτιν αναγνώρισε ότι υπάρχουν ανοιχτά μέτωπα στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν οι δύο χώρες την πρόσφατη Ιστορία, αλλά ζήτησε να αφήσουν στην άκρη τα προβλήματα του παρελθόντος και να εστιάσουν σε αυτά του μέλλοντος. O Ρώσος πρωθυπουργός υποσχέθηκε να ανοίξει τα ρωσικά αρχεία σχετικά για το Κατίν με την προϋπόθεση ότι θα ανοίξουν και οι Πολωνοί τα δικά τους.

Το Γκντανσκ έχει φυσικά και άλλους λόγους για να γιορτάζει. Στα πιο κεντρικά σημεία της πόλης βλέπεις το χαρακτηριστικό έμβλημα της «Αλληλεγγύης», σημαίες και συνθήματα, ακόμα και αν έχουν περάσει αρκετές εβδομάδες από τον επίσημο εορτασμό των είκοσι χρόνων δημοκρατίας στη χώρα.

Ηταν το 1989 όταν η Πολωνία προχώρησε στις πρώτες ελεύθερες εκλογές, αν και μόνο το 36% των εδρών του Κοινοβουλίου θα μπορούσε να καλυφθεί από τους δημοκρατικά εκλεγμένους εκπροσώπους.

Η αντιπολίτευση της «Αλληλεγγύης» κέρδισε όλες τις «ελεύθερες» έδρες, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για τον σχηματισμό της πρώτης μη κομμουνιστικής κυβέρνησης σε ολόκληρο το πρώην ανατολικό μπλοκ.

  • Πηγή έμπνευσης

Οι Πολωνοί υπερηφανεύονται ότι «όλα ξεκίνησαν εδώ» και δεν έχουν άδικο. Η «Αλληλεγγύη» εξακολουθεί να είναι πηγή έμπνευσης: παιδιά αγέννητα την εποχή των μεγάλων αλλαγών εμφανίζονται στην τηλεόραση και μιλάνε για την «Αλληλεγγύη», το νόημα των αξιών της σε μια τόσο διαφορετική Πολωνία.

Τη Δευτέρα είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε τον Λεχ Βαλέσα και να διαπιστώσουμε πόσο εξαιρετικά δημοφιλής παραμένει. Μιλάει με πάθος, ο αυθορμητισμός του σπάει κόκαλα, δεν έγινε ποτέ ο πολιτικός που θα μασήσει τα λόγια του.

Μπορεί να είναι υπερήφανος ότι η χώρα του, εβδομήντα χρόνια μετά το ξέσπασμα του δεύτερου μεγάλου πολέμου και είκοσι χρόνια ύστερα από την αποκατάσταση της δημοκρατίας, είναι ξανά μια μεγάλη, ανοιχτή ευρωπαϊκή χώρα, γεμάτη αυτοπεποίθηση και με τις καλύτερες προοπτικές μπροστά της για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες.

 

Η ανθρωπότητα θυμάται και ελπίζει…

  • Εβδομήντα χρόνια από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ηρωική αντίσταση λίγων Πολωνών στο Βεστερπλάτε
  • Η Καθημερινή, 02/09/2009
  • Tου απεσταλμένου μας στο Γκντανσκ Δημητρη Pηγοπουλου

Σε μια πόλη βουτηγμένη μέχρι το κόκαλο στα πάθη της Ιστορίας, η εικόνα ενός παρασημοφορεμένου βετεράνου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι τόσο σπάνιο θέαμα. Και αν για τους περισσότερους από μας το Γκντανσκ είναι ταυτισμένο με τη μορφή του Λεχ Βαλέσα και το κίνημα της «Αλληλεγγύης», προάγγελους του δημοκρατκού ντόμινο που σάρωσε πριν από 20 χρόνια τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης, είναι πάλι εδώ που ξεκίνησαν όλα: τα ξημερώματα της 1ης Σεπτεμβρίου του 1939, όταν το γερμανικό θωρηκτό Schleswig – Holsteiέριξε τις πρώτες βολές του εναντίον ενός πολωνικού οχυρού στη χερσόνησο Βεστερπλάτε πολύ κοντά στο Γκντανσκ.

Η 70ή επέτειος της έναρξης του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι ούτως ή άλλως μια σημαντική ημερομηνία που έφερε στο Γκντανσκ προσωπικότητες της διεθνούς σκηνής (ανάμεσα στους πολλούς ξένους ηγέτες ο Βλαντιμίρ Πούτιν και η Αγκελα Μέρκελ) και εδώ στην Πολωνία παίρνει σχεδόν μυθολογικές διαστάσεις. Η μάχη του Βεστερπλάτε, η ηρωική αντίσταση μιας χούφτας Πολωνών εναντίον της άρτια εξοπλισμένης πολεμικής μηχανής των ναζί, αποτελεί ένα χρυσό κεφάλαιο της πολωνικής ιστορίας, κάτι σαν το δικό μας αλβανικό έπος. Σκεφτείτε 182 Πολωνούς στρατιώτες, τη φρουρά του οχυρού, οι οποίοι σύμφωνα με τους αμυντικούς σχεδιασμούς και τις εκτιμήσεις του πολωνικού επιτελείου θα άντεχαν 12 ώρες. Και όμως. Αντιστάθηκαν στις γερμανικές επιθέσεις με κάθε μέσο για επτά ολόκληρες ημέρες έχοντας απέναντί τους 3.000 στρατιώτες της Βέρμαχτ.

  • «Οποιος ξεχνάει…»

Ποιος να μην κατανοήσει την εμμονή των Πολωνών να εγκαινιάσουν τις εκδηλώσεις με μια τελετή ακριβώς την ίδια ώρα της γερμανικής εισβολής, τα ξημερώματα της Τρίτης, στις 04.45 ακριβώς, παρουσία της πολωνικής πολιτικής ηγεσίας. «Τα μαθήματα της Ιστορίας δεν θα έπρεπε να ξεχαστούν», τόνισε ο πρωθυπουργός της χώρας Ντόναλντ Τασκ. «Συνεχίζουμε να θυμόμαστε, επειδή ξέρουμε πολύ καλά ότι όποιος ξεχνάει ή όποιος παραποιεί την Ιστορία και έχει ή πρόκειται να αποκτήσει δύναμη, θα φέρει ξανά τον τρόμο και τη δυστυχία, ακριβώς όπως έγινε πριν από εβδομήντα χρόνια» είπε σχετικά.

Η εισβολή στην Πολωνία άνοιξε το τραγικότερο κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή ιστορία, υπογράμμισε η Μέρκελ στην ομιλία της.

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν. Οι ρωσο – πολωνικές σχέσεις δεν βρίσκονται στο καλύτερο δυνατό σημείο, με τις σκιές της Ιστορίας να πέφτουν βαριές. Εδώ πολλοί αναμένουν μια χειρονομία καλής θέλησης από τον Ρώσο πρωθυπουργό.


[+] ΓPAΦHMA

 

«Σύννεφα» στην επέτειο των 70 χρόνων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Σκιασμένη από τις διαφωνίες Ρωσίας-Πολωνίας για τις πολιτικές ευθύνες ξεκίνησαν σήμερα οι εκδηλώσεις για την επέτειο των 70 χρόνων από το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Οι εκδηλώσεις άρχισαν σήμερα την αυγή στη χερσόνησο Βέστερπλατε κοντά στο Γκντανσκ, ακριβώς την ίδια ώρα που την 1η Σεπτεμβρίου του 1939 το γερμανικό πολεμικό πλοίο Schleswig-Holstein εξαπέλυσε τα πρώτα πυρά εναντίον πολωνικού οχυρού. Tην ίδια ώρα, τα γερμανικά στρατεύματα επιτέθηκαν από την ανατολή, τη δύση και το νότο. Δύο ημέρες αργότερα, η Βρετανία και η Γαλλία κήρυξαν πόλεμο εναντίον της Γερμανίας.

Ο πρόεδρος της Πολωνίας Λεχ Καζίνσκι προειδοποίησε την Τρίτη να μην γίνονται προσπάθειες να «ξαναγραφτεί η ιστορία», την ώρα που περίπου 20 Ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν στο Γκντάνσκ της Πολωνίας για να τιμήσουν την .

Ο Λεχ Καζίνσκι δήλωσε ότι η χώρα του έλαβε «μια μαχαιριά στην πλάτη», αναφερόμενος στη συμφωνία Ρίμπεντροπ-Μολότοφ ανάμεσα στη Μόσχα και το Βερολίνο, η οποία θεωρήθηκε ως το «πράσινο φως» για την επίθεση της Γερμανίας στην Πολωνία.

Μάλιστα συνέκρινε την σφαγή στο δάσος του Κατίν 20.000 Πολωνών αξιωματούχων από σοβιετικούς με την γενοκτονία των εβραίων από τους ναζί.

«Ποια είναι η σύγκριση ανάμεσα στο Ολοκαύτωμα και το Κατίν; Υπάρχει κάποια (σύγκριση), αν και το μέγεθός τους ήταν διαφορετικό. Οι εβραίοι χάθηκαν επειδή ήταν εβραίοι. Οι Πολωνοί αξιωματούχοι χάθηκαν επειδή ήταν Πολωνοί αξιωματούχοι» είπε.

«Δεν είναι η Πολωνία που πρέπει να μάθει το μάθημα της ταπεινοφροσύνης. Δεν έχουμε λόγο να το κάνουμε αυτό. Αλλοι πρέπει -αυτοί που προκάλεσαν τον πόλεμο» πρόσθεσε.

Ο Λ.Καζίνσκι σε άρθρο του στην πολωνική εφημερίδα Rzeczpospolita έγραψε: «(Πρέπει) να αντισταθούμε στις προσπάθειες να ξαναγραφτεί η ιστορία, να αμφισβητηθούν οι αλήθειες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, το εύρος των θυμάτων των ναζί και επίσης του πλήρους κομμουνισμού».

Η Ρωσία είναι περήφανη για το ρόλο που διαδραμάτισε στη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Σε συνέντευξη Τύπου με τον Πολωνό ομόλογό του, ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν αναγνώρισε ότι υπάρχουν προβλήματα στην ιστορία των δύο χωρών που θα πρέπει να αναλυθούν.

«Πρέπει να ξεπεράσουμε τα προβλήματα του παρελθόντος και να λύσουμε τα προβλήματα του μέλλοντος» είπε.

Από την πλευρά της, η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ χαρακτήρισε, πριν την αναχώρησή της από τη Γερμανία, «αδικία» την εκδίωξη των Γερμανών από την Πολωνία μετά την ήττα των ναζί.

«Η εκδίωξη άνω των 12 εκατομμυρίων ανθρώπων από εδάφη της τότε Γερμανίας, τα οποία σήμερα ανήκουν στην Πολωνία, είναι προφανώς μια αδικία», δήλωσε η Ανγκ.Μέρκελ στο γερμανικό τηλεοπτικό δίκτυο ARD.

Η Γερμανίδα καγκελάριος παραδέχθηκε, ωστόσο, την ευθύνη της χώρας της στην κήρυξη του πολέμου και τόνισε ότι η Γερμανία δε θα προσπαθήσει να αποσιωπήσει τις αιτίες και τις επιπτώσεις της παγκόσμιας αυτής σύρραξης.

«Η Γερμανία επιτέθηκε στην Πολωνία, η Γερμανία κήρυξε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Προκαλέσαμε αμέτρητες πληγές στον κόσμο. Εξήντα εκατομμύρια νεκρούς» [ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2009, Τελευταία ενημέρωση: 01/09/2009 16:59, Web-Only]