RSS

Category Archives: Χίτλερ

80 χρόνια από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία

  • Πώς έγινε καγκελάριος «ένας τύπος που έχει το χτένισμα νταβατζή, τη ματιά ενός παλαβού και τη φωνή λυκόσκυλου»
  • Χειλάς Νίκος, TO BHMA:  27/01/2013
80 χρόνια από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία
Ο Αδόλφος Χίτλερ μαζί με τον γηραιό πρόεδρο Πάουλ φον Χίντενμπουργκ την Πρωτομαγιά του 1933

Η 30ή Ιανουαρίου 1933 ήταν ημέρα σημαδιακή στο Βερολίνο. Ο ήλιος ήταν κατάμαυρος, τα σύννεφα έτρεχαν σαν τρελά στον ουρανό, τα πουλιά έπεφταν νεκρά στη γη. Και ο Αντολφ Χίτλερ, που ήταν νυχτερινός τύπος, ξύπνησε για πρώτη φορά στη ζωή του από τα χαράματα. Ενα ρίγος διαπερνούσε την πόλη – πολλοί διαισθάνονταν το επερχόμενο κακό. Ετσι δραματικά περιγράφει ένας χρονικογράφος την ατμόσφαιρα εκείνων των ωρών στη γερμανική πρωτεύουσα. Η πραγματικότητα ήταν βέβαια πολύ πιο πεζή: Ο πρώην δεκανέας του γερμανικού στρατού ήξερε ότι πριν από το μεσημέρι της ίδιας ημέρας θα ορκιζόταν καγκελάριος. Επόμενο έτσι να χάσει τον ύπνο του και να μην μπορεί να τον κρατήσει τίποτε στο κρεβάτι. Ετσι ή αλλιώς πάντως οι κακοί οιωνοί έμελλε να επαληθευθούν: Ο Χίτλερ κατέλαβε όντως την εξουσία. Και αυτό έγινε η αφετηρία μύριων κακών, με πρώτο την κατάλυση της γερμανικής δημοκρατίας και ύστερα τον πολυαίμακτο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on January 28, 2013 in Ναζισμός, Χίτλερ

 

Αδόλφος Χίτλερ λίγο πριν τον πόλεμο-σπάνιες φωτογραφίες του περιοδικού LIFE που ήταν χαμένες για 50 χρόνια

Αδόλφος Χίτλερ λίγο πριν τον πόλεμο-σπάνιες φωτογραφίες του περιοδικού LIFE που ήταν χαμένες για 50 χρόνια

Το onalert παρουσιάζει σήμερα φωτογραφίες του περιοδικού LIFE, από την ναζιστική Γερμανία στα τέλη της δεκαετίας του 30, με τον Χίτλερ, και τους συνεργάτες του…

ΔΕΙΤΕ ΦΩΤΟ
Οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες με έγχρωμο φιλμ σε διαστάσεις 6Χ9. Η ιστορία τους αγγίζει τα όρια του παραμυθιού. Ο απεσταλμένος του LIFE στη Γερμανία το 1939, ακολουθούσε τον Χίτλερ σε κάθε του βήμα και τον απαθανάτιζε. Με την έναρξη του πολέμου ο φωτογράφος μαζί με τα φιλμ και την Roleilflex κάμερα του χάθηκαν. Λίγο πριν μπουν οι Σοβιετικοί στο Βερολίνο, μια νοσοκόμα βρήκε τα φιλμ και τα κράτησε. Τα κράτησε όμως πολύ τουλάχιστον για 30 χρόνια. Μόλις πέθανε η κόρη της καθώς έψαχνε τα πράγματα της σε ένα σκονισμένο σεντούκι τα ανακάλυψε. Αφού τα εμφάνισε έστειλε τα φιλμ στο περιοδικό εξηγώντας την ιστορία τους. Το LIFE τα είχε στα χέρια του όλη τη δεκαετία του 70 και του 80 μέχρι να αποφασίσει να εκδώσει τις φωτογραφίες.

Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί το 1914, ότι 19 χρόνια μετά, ο υποδεκανέας του 16ου Συντάγματος Βαυαρών Εφέδρων Πεζικού, με το όνομα Αδόλφος Χίντλερ (το Χίτλερ προέκυψε λίγο αργότερα από κάποιο ορθογραφικό λάθος ενός υπαλλήλου της Αυστριακής πρεσβείας όταν ο Χίτλερ θα έπαιρνε σαν Αυστριακός πολίτης, την Γερμανική υπηκοότητα) θα γινόταν ο αιματοβαμμένος κυρίαρχος της Ευρώπης, ο υπεύθυνος για τον θάνατο 30 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Όση ομίχλη υπάρχει για τα παιδικά χρόνια και τις ρίζες του Χίτλερ στα τέλη του 19ου αιώνα, άλλο τόσο μυστήριο φαίνεται να καλύπτει τον θάνατο του στα υπόγεια της καγκελαρίας το 1945 και ενώ οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού ήταν κάποια μέτρα κοντά στην είσοδο των υπογείων. Το μυστήριο για τον θάνατο του ήρθε να γίνει μεγαλύτερο με την είδηση που βγήκε χθες στη δημοσιότητα ότι οι ΗΠΑ δεν ήταν καθόλου πεπεισμένες πως ο Χίτλερ αυτοκτόνησε και πέθανε και ότι για 10 χρόνια το FBI έψαχνε κάθε γωνιά του πλανήτη να τον βρει. Από το Θιβέτ μέχρι την Αργεντινή (τόπο όπου πολλοί ναζί ανώτατοι αξιωματικοί βρήκαν καταφύγιο) οι πράκτορες του FBI έστελναν κρυπτογραφημένα μηνύματα ότι τον εντόπισαν.
Η επίσημη ιστορία πάντως θέλει τον Αδόλφο Χίτλερ να αυτοκτονεί στο θωρακισμένο υπόγειο καταφύγιο του, δίπλα στην σύντροφο του Εύα Μπράουν. Ο οδηγός του Έριχ Κέμπκα, ο υπηρέτης του Χάιντς Λίγκε και ο επιλοχίας των SS Ότο Γκίνσε περιέλουσαν με πετρέλαιο τα πτώματα, τα έκαψαν και τα απομεινάρια τους τα έθαψαν δίπλα στην είσοδο του καταφυγίου σε μια τρύπα που είχαν ανοίξει στο έδαφος οι Σοβιετικές βόμβες. Άνδρες του Κόκκινου στρατού που κατέλαβαν λίγα λεπτά αργότερα το καταφύγιο εντόπισαν τα απανθρακωμένα πτώματα και ενημέρωσαν τους ανωτέρους τους.
Κάτω από πλήρη μυστικότητα τα πτώματα μεταφέρθηκαν στη Σοβιετική Ένωση σε σημείο που γνώριζαν ελάχιστοι άνθρωποι. Το 1970 ο τότε αρχηγός της KGB και μετέπειτα ηγέτης της ΕΣΣΔ για κάποια χρόνια, ο Γιούρι Αντρόποφ δίνει την εντολή να καταστραφούν τα πτώματα και ότι απομείνει να πεταχτεί στον ποταμό Έλβα. Ο προσωπικός οδοντίατρος του Χίτλερ λίγο πριν είχε κληθεί στην ΕΣΣΔ και είχε εξετάσει την οδοντοστοιχία του αρσενικού πτώματος και καταφατικά είχα αποφανθεί πως επρόκειτο για τον Αδόλφο Χίτλερ, αφού το σύγκρινε με μια ακτινογραφία του πελάτου του του 1938.
Φωτογραφία από το Μόναχο της δεκαετίας του 30.
Ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, όταν κατέστρωναν σχέδια για το μέλλον του κόσμου
Χαιρετισμός σε παρέλαση

Ο Χίτλερ με μέλη του NSDAP και συνεργάτες του .

Μπροστά στο αυτοκίνητο του
Λίγο πριν εκφωνήσει το λόγο του
Το πλήθος χαιρετά
Τα αγαπημένα αυτοκίνητα του “ένα φθηνό για κάθε Γερμανική οικογένεια” έλεγε

Ξενάγηση σε εργοστάσιο αυτοκινήτων
Φωταγωγημένο Βερολίνο

Με τους επιτελείς του

Καθέλκυση πλοίου

Με τη σύντροφο του
 

Τίμοθι Σνάιντερ: Η συμμαχία Χίτλερ-Στάλιν ευνόησε το Ολοκαύτωμα

  • ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 18 Δεκεμβρίου 2010
  • Πρόκειται για ένα από τα πιο φιλόδοξα και πολυσυζητημένα βιβλία ευρωπαϊκής Ιστορίας του 20ού αιώνα, που εκδόθηκαν τα τελευταία χρόνια. Ξανακοιτάζοντας τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τίμοθι Σνάιντερ θέτει νέα ερωτήματα, κάνοντας χρήση όλων των πηγών που έχει στη διάθεσή του ο σύγχρονος ερευνητής μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ.

Το βιβλίο αρχίζει με μια παρατήρηση για τον χώρο και το χρόνο: ανάμεσα στη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα, ανάμεσα στο Βερολίνο και τη Μόσχα, εκτείνεται μια γεωγραφική ζώνη την οποία ο Σνάιντερ αποκαλεί «πεδία αίματος». Σήμερα αυτή η ζώνη περικλείει τη δυτική Ρωσία, τα κράτη της Βαλτικής, τη Λευκορωσία, την Ουκρανία και το μεγαλύτερο τμήμα της Πολωνίας.

«Αν εξετάσει κανείς αυτήν την περιοχή, θα διαπιστώσει ότι τα περισσότερα ναζιστικά εγκλήματα και ένα δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό από τα σοβιετικά εγκλήματα έλαβαν χώρα εκεί και όχι κάπου αλλού», λέει ο Σνάιντερ, καθηγητής Ιστορίας στο Yale. «Η περίοδος κατά την οποία και ο Χίτλερ και ο Στάλιν είναι στην εξουσία, είναι η ιστορική στιγμή κατά την οποία σε αυτή την περιοχή έχουμε το Ολοκαύτωμα αλλά και τις μαζικότερες δολοφονίες στην ιστορία της Ευρώπης».

– Γράφετε ότι το Αουσβιτς, αν και είναι το απόλυτο σύμβολο των μαζικών εγκλημάτων του ναζισμού, αποτελεί μόνο μια ένδειξη για όσα ακόμη ανακαλύπτουμε για το παρελθόν.

«Θυμόμαστε το Αουσβιτς επειδή δεν ήταν αποκλειστικά και μόνο ένα εργοστάσιο θανάτου, αλλά και στρατόπεδο συγκέντρωσης από το οποίο κάποιοι κατάφεραν να βγουν ζωντανοί και να δώσουν τις μαρτυρίες τους. Ωστόσο, αποτελεί μόλις το ένα έκτο του Ολοκαυτώματος. Πολλοί περισσότεροι δολοφονήθηκαν σε άλλους τόπους οργανωμένης εξόντωσης στην Πολωνία και τουφεκίστηκαν στις χώρες της Σοβιετικής Ενωσης. Τους λησμονούμε, διότι από εκείνους τους τόπους οργανωμένης εξόντωσης κανείς δεν επέζησε για να μιλήσει. Και τείνουμε να μη θυμόμαστε την πολυπληθέστερη ομάδα θυμάτων -τους Εβραίους της Πολωνίας και της Σοβιετικής Ενωσης- γιατί μετά τον πόλεμο τα κράτη τους βρέθηκαν πίσω από το “Σιδηρούν Παραπέτασμα”».

– Για ποιο λόγο έτυχε η γεωγραφική περιοχή που εξετάζετε να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τόσο του Χίτλερ όσο και του Στάλιν; Ξεκινάτε, μάλιστα, από την Ουκρανία και τα θύματα του λιμού.

«Ας θυμηθούμε την παγκόσμια πολιτική οικονομία το 1920-30. Η Μεγάλη Βρετανία ήταν η μόνη υπερδύναμη και ήταν ναυτική υπερδύναμη. Οι Ναζί και οι Σοβιετικοί, αν και τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους, συμπίπτουν στην εκτίμηση ότι ο μόνος τρόπος να γίνουν οι χώρες τους ισχυρές είναι μέσω της δημιουργίας ενός είδους αυτοκρατορίας που θα έχει στον έλεγχό της την Ευρασία. Στο μεταξύ και οι δύο ενδιαφέρονται για την Ουκρανία, τη βλέπουν σαν τον σιτοβολώνα της Ευρώπης. Οταν ο Στάλιν επιδιώκει να εκσυγχρονίσει τη Σοβιετική Ενωση, η Ουκρανία με το αγροτικό της πλεόνασμα αποκτά κεντρικό ρόλο για τα σχέδιά του. Επίσης, όταν ο Χίτλερ οραματίζεται την εικόνα που θα προκύψει όταν θα έχει καταστρέψει και τη Σοβιετική Ενωση, τον ίδιο σιτοβολώνα της Ουκρανίας οραματίζεται. Τα σχέδιά του να επεκτείνει τα σύνορα της Γερμανίας, μετατρέποντάς τη σε μια τεράστια ηπειρωτική αυτοκρατορία, βασίζονταν στην ιδέα της επίτευξης μιας ισορροπίας ανάμεσα στη γερμανική βιομηχανία και ένα είδος αγροτικής αποικίας στα ανατολικά. Ο Στάλιν σχεδίαζε το αντίθετο: να πάρει μια καθυστερημένη, αγροτική χώρα και να εκμεταλλευτεί τη γεωργία για να την εκσυγχρονίσει. Εκείνα τα σχέδια γεωγραφικώς συνέπιπταν απόλυτα. Είναι επίσης σημαντικό ότι πρόκειται για περιοχή όπου ήταν συγκεντρωμένη η τεράστια πλειονότητα των Εβραίων της Ευρώπης».

– Θεωρείτε, άρα, ότι αυτό που άνοιξε το δρόμο στον Χίτλερ για να υλοποιήσει το σχέδιό του για την εξόντωση των Εβραίων ήταν η συμφωνία Μολότοφ-Ρίμπεντροπ του 1939, με την οποία αποκτούσε πρόσβαση σε πολυπληθείς ομάδες Ευρωπαίων Εβραίων;

«Ναι. Το 97% των Εβραίων που δολοφονήθηκαν στο Ολοκαύτωμα κατάγονταν από άλλες χώρες. Εφόσον ο Χίτλερ σκόπευε να πλήξει τους Εβραίους της Ευρώπης, τότε θα έπρεπε να προηγηθεί ένας μεγάλος πόλεμος. Τείνουμε να μην θυμόμαστε πώς ξεκίνησε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: τον Σεπτέμβριο του 1939 Σοβιετικοί και Γερμανοί γίνονται σύμμαχοι. Και το πρώτο πράγμα που κάνουν είναι η εισβολή στην Πολωνία. Η συνέπεια ήταν να βρεθούν 1,7 εκατομμύρια Εβραίοι κάτω από τον έλεγχο του Χίτλερ. Πόλεις όπως η Βαρσοβία και το Λοτζ ξαφνικά βρίσκονται υπό γερμανική κατοχή. Το 1939, περισσότεροι Εβραίοι ζούσαν σε αυτές τις δύο πόλεις μαζί από ό,τι σε ολόκληρη τη Γερμανία. Εχει σημασία να θυμόμαστε ότι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκίνησε στην Πολωνία, ότι ξεκίνησε με μια γερμανο-σοβιετική στρατιωτική συμμαχία και ότι τα φοβερά εγκλήματα που ακολούθησαν ξεκίνησαν με τις διώξεις και τις δολοφονίες των Εβραίων από τους ναζί, σε εδάφη που ο Χίτλερ κατέκτησε με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ενωσης».

– Εχετε γράψει ότι ο σταλινισμός μάς εμπόδισε από το να δούμε τα μαζικά εγκλήματα του Χίτλερ στις αληθινές τους διαστάσεις. Πώς συνέβη αυτό;

«Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Σοβιετική Ενωση εγκαθίδρυσε μια αυτοκρατορία που εκτεινόταν έως την Ανατολική Γερμανία. Ως εκ τούτου, είχε υπό τον έλεγχό της ολόκληρη τη γεωγραφική ζώνη όπου είχαν λάβει χώρα τα ναζιστικά εγκλήματα. Οποτε λοιπόν προσπαθήσαμε να κατανοήσουμε τις γερμανικές πολιτικές εξόντωσης, υπό μια έννοια βρεθήκαμε μπροστά στα εμπόδια που παρενέβαλλε το Σιδηρούν Παραπέτασμα. Υπάρχει και τρόπος πιο περίπλοκος, που συνδέεται με το Ολοκαύτωμα. Προκειμένου να κατανοήσει κανείς το Ολοκαύτωμα, πρέπει να δει ότι πρόκειται για ένα έγκλημα εναντίον των Εβραίων, όπου και αν ζούσαν. Αυτό το έγκλημα έθετε ένα πολιτικό πρόβλημα για την ΕΣΣΔ -διότι ο Στάλιν επιθυμούσε να παρουσιάσει την εισβολή στη Σοβιετική Ενωση ως ένα έγκλημα εναντίον του σοβιετικού λαού. Και ενώ ήταν και ένα έγκλημα εναντίον του σοβιετικού λαού, το κατά πολύ φρικτότερο ήταν το Ολοκαύτωμα των Εβραίων πολιτών της ΕΣΣΔ. Πρόκειται για ένα κεφάλαιο της Ιστορίας που υπήρξε ιδιαίτερως άβολο για τη Σοβιετική Ενωση, ειδικά διότι ο Στάλιν, από το 1941 και μετά, στηρίχτηκε στο ρωσικό εθνικισμό για να πείσει τους ανθρώπους να πολεμήσουν. Μετά το 1945 φρόντισε ώστε η ιστορία του πολέμου να προσλαμβάνεται από την οπτική γωνία των όσων υπέφεραν οι πολίτες της Σοβιετικής Ενωσης ως σύνολο, αδιακρίτως. Επίσης, στις αντισημιτικές εκκαθαρίσεις που εξαπέλυσε προς το τέλος της διακυβέρνησής του, κυνήγησε πολλούς διακεκριμένους Εβραίους αγωνιστές».*

info:Timothy Snyder, «Bloodlands. Europe Between Hitler and Stalin», Basic Books

 
Leave a comment

Posted by on December 19, 2010 in Στάλιν, Χίτλερ

 

Tags: ,

Ο ΧΙΤΛΕΡ ΝΟΜΙΖΕ ΟΤΙ ΓΑΛΛΟΙ ΚΑΙ ΒΡΕΤΑΝΟΙ ΔΕΝ ΘΑ ΤΟΛΜΟΥΣΑΝ

Η υπόθεση του Όβερι ότι ο Χίτλερ ήθελε έναν «τοπικό», γερμανοπολωνικό πόλεμο βασίζεται στη βαθύτερη πεποίθηση του Χίτλερ ότι η Γαλλία και η Βρετανία δεν θα τολμούσαν να αντιπαρατεθούν με το Ράιχ και ότι θα συνέχιζαν την κατευναστική πολιτική του παρελθόντος. Ενδεχομένως να μην ήθελε έναν γενικευμένο, ευρωπαϊκό πόλεμο αλλά παράλληλα δεν ήταν διατεθειμένος να εγκαταλείψει τα σχέδιά του εις βάρος της Πολωνίας.

Η επίθεση κατά της Πολωνίας τις έφερε αντιμέτωπες με αυτό που αρνούνταν να παραδεχθούν το προηγούμενο διάστημα, δηλαδή τη σταδιακή αλλά βίαιη ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων στην Ευρώπη. Η πληθυσμική μεγέθυνση και εδαφική επέκταση της Γερμανίας καθιστούσε τη Γαλλία και τη Βρετανία ιδιαίτερα ευάλωτες: θα έπρεπε είτε να αποδεχθούν την ηγεμονία της ναζιστικής Γερμανίας στην Ευρώπη με τους κινδύνους που συνεπαγόταν για την ελευθερία, την ειρήνη και τη δημοκρατία είτε να συγκρουστούν. Η διπλωματία δεν μπορούσε να υποκαταστήσει άλλο πια τα όπλα.

 

Ολα ήταν γνωστά, αλλά τίποτα με βεβαιότητα…

  • Οι Γερμανοί γνώριζαν τις προθέσεις των Ιταλών, όμως ο Μουσολίνι κράτησε μυστική την ημέρα της επίθεσης για να αιφνιδιάσει την ηγεσία των ναζί

  • Γνώριζε ο Χίτλερ την απόφαση του Μουσολίνι για την επίθεση κατά της Ελλάδας; Η απάντηση της ναζιστικής ηγεσίας είναι αρνητική. Οπως υποστήριξαν και οι κατηγορούμενοι στη Δίκη της Νυρεμβέργης, ο Ιταλός δικτάτορας κατέλαβε εξ απροόπτου «τους συμμάχους του» στις 28 Οκτωβρίου 1940.
Μουσολίνι και Χίτλερ στον σταθμό Σάντα Μαρία Νοβέλα της Φλωρεντίας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940. Εμφανίστηκαν να έχουν πλήρη ταύτιση απόψεων για την εισβολή στην Ελλάδα. Ο Χίτλερ πρότεινε να στείλε
Μουσολίνι και Χίτλερ στον σταθμό Σάντα Μαρία Νοβέλα της Φλωρεντίας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940. Εμφανίστηκαν να έχουν πλήρη ταύτιση απόψεων για την εισβολή στην Ελλάδα. Ο Χίτλερ πρότεινε να στείλει και μονάδα αλεξιπτωτιστών στο μέτωπο, αλλά ο Ντούτσε αρνήθηκε. Ηταν βέβαιος για τη νίκη…

Υπάρχουν γεγονότα και ειδικά η αντίδραση του ίδιου του Χίτλερ, που συνηγορούν για τον αιφνιδιασμό. Αλλά, όπως συμβαίνει συνήθως σε μεγάλα ιστορικά γεγονότα, η απάντηση είναι πολυσύνθετη. Ο ιστορικός της ιταλικής επίθεσης στην Ελλάδα Χ. Ρίχτερ, αξιολογώντας το πλήθος των σχετικών τεκμηρίων, παρατηρεί εύστοχα: «Η απάντηση στο ερώτημα αυτό εμπεριέχει όλα τα στοιχεία ενός κλασικού παραδόξου: ήταν όλα γνωστά, όμως τίποτα με κάθε βεβαιότητα»!

Μερικά εικοσιτετράωρα πριν από τη σύσκεψη της 15ης Οκτωβρίου στο Παλάτσο Βενέτσια, αμέσως μετά την κατάληψη της Ρουμανίας από τα γερμανικά στρατεύματα και τον θρυμματισμό των αυτοκρατορικών ονείρων για ιταλοποίηση των Βαλκανίων, ο Μουσολίνι πήρε ο ίδιος την απόφαση για κατάκτηση της Ελλάδας. Ολόκληρης κι όχι μέχρι τον Αμβρακικό κόλπο και τον ποταμό Αραχθο, όπως προβλέπανε τα προϋπάρχοντα ιταλικά σχέδια. Ηταν τότε που διακήρυσσε: «Ο Χίτλερ με θέτει μονίμως προ τετελεσμένων γεγονότων. Αυτή τη φορά θα πληρώσει με το ίδιο νόμισμα: θα μάθει από τις εφημερίδες ότι εισέβαλα στην Ελλάδα. Ετσι θα αποκατασταθεί και πάλι η ισορροπία».

  • Ανάγκη για δράση

Ο Τσιάνο, αναφέροντας την αντίδραση αυτή στο ημερολόγιό του, προσθέτει πως ρώτησε αν συμφωνεί ο στρατάρχης Μπαντόλιο. «Οχι ακόμη», απάντησε ο Μουσολίνι, «αλλά θα πάψω να είμαι Ιταλός αν κάποιος βρίσκει δυσκολίες στο να καταλάβει τους Ελληνες…».

Υπό το κράτος, λοιπόν, όπως σημειώνεται από πολλές πλευρές, «μιας τυφλής ανάγκης για δράση», το πρωί της 13ης Οκτωβρίου κάλεσε τον Μπαντόλιο και τον διέταξε να προετοιμάσει την επίθεση. Το «αλτ» προς τη Ρώμη για πόλεμο στα Βαλκάνια, που είχε προβάλει το προηγούμενο καλοκαίρι το Βερολίνο, για δικούς του πολεμικούς και συγκυριακούς λόγους, δεν τον πτόησε. Εκρινε ότι θα ήταν παράλογο στις συνθήκες της περιόδου να μην αποσπάσει, τουλάχιστον, την ανοχή, αν όχι τη συγκατάθεση του Βερολίνου «προ τετελεσμένων». Επαιξε και κέρδισε την κήρυξη ενός «παράλληλου πολέμου» με τον ρόλο του πρωταγωνιστή κι όχι του κομπάρσου…

Το ερώτημα μπορεί να επαναδιατυπωθεί. Γνώριζε ο Χίτλερ, από το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτωβρίου και μετά, την απόφαση του Μουσολίνι;

Δεν προκύπτει από τις πηγές και τα αρχεία καταφατική απάντηση. Αν και διατυπώνονται υποψίες ότι η γερμανική απαγόρευση για «διατάραξη της ειρήνης στα Βαλκάνια» είχε σιωπηλά αρθεί. Υποτίθεται ότι αυτό συνέβη κατά τη συνάντηση Μουσολίνι – Χίτλερ στις 4 Οκτωβρίου στη διάβαση Μπρένερ. Αλλά και σ’ αυτή την περίπτωση η εισβολή τοποθετούνταν γενικώς και αορίστως στο μέλλον. Ετσι, δεν ανησυχούσε την ηγεσία των ναζί.

Το γεγονός είναι ότι επισήμως ο Ντούτσε, παίρνοντας μυστικά, όπως προκύπτει από όλες τις μαρτυρίες, την απόφαση για την επίθεση, ενημέρωσε με επιστολή τον Φίρερ καθυστερημένα. Χωρίς πάλι, όμως, ν’ αναφέρει ημερομηνίες.

Η επιστολή γράφτηκε στις 19 Οκτωβρίου και στάλθηκε στο Βερολίνο. Αν και ήταν γνωστό ότι ο Χίτλερ εκείνες τις μέρες ταξίδευε εκτός Γερμανίας. Επιχειρούσε να πείσει τον Φράνκο και τον Πετέν, ώστε να προσχωρήσουν η Μαδρίτη και το δωσίλογο Παρίσι στον Αξονα και να πάρουν μέρος στη «μάχη της Αγγλίας».

Η επιστολή, τελικά, έφθασε στα χέρια του Χίτλερ στις 25 Οκτωβρίου, ενώ βρισκόταν στη Γαλλία. Ηταν γενικόλογη και ανέφερε απλώς ότι είχε ληφθεί απόφαση για δράση σύντομα κατά της Ελλάδας.

  • Παραμονές του ιταλικού τελεσιγράφου

Μουσολίνι και Χίτλερ στον σταθμό Σάντα Μαρία Νοβέλα της Φλωρεντίας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940. Εμφανίστηκαν να έχουν πλήρη ταύτιση απόψεων για την εισβολή στην Ελλάδα. Ο Χίτλερ πρότεινε να στείλει και μονάδα αλεξιπτωτιστών στο μέτωπο, αλλά ο Ντούτσε αρνήθηκε. Ηταν βέβαιος για τη νίκη…

  • 18 Οκτωβρίου

Καθώς έφτανε η ώρα της επίθεσης οι στρατιωτικοί, μπροστά στην ανετοιμότητα του ιταλικού στρατεύματος, προσπάθησαν να πείσουν τον Μουσολίνι να τη μεταθέσει. Το μόνο που πέτυχαν, τελικά, ήταν μία διήμερη αναβολή. Ετσι, ορίστηκε η 28η Οκτωβρίου για την εισβολή…

  • 25 Οκτωβρίου

Ο Χίτλερ παραλαμβάνει επιστολή του Μουσολίνι, με την οποία γνωστοποιεί την απόφαση για ιταλική επίθεση. Ούτε ο ίδιος ούτε το Βερολίνο και οι ναζί αξιωματούχοι στη Ρώμη γνωρίζουν την ακριβή ημερομηνία της κήρυξης του πολέμου…

  • 26 – 27 Οκτωβρίου

Η ηγεσία των ναζί πληροφορείται για την επίθεση, αλλά φαίνεται ότι ακόμη και τότε πιστεύει ότι προλαβαίνει να αποτρέψει την ανεπιθύμητη για τους σχεδιασμούς της επίθεση. Παρακολουθεί σιωπηλή και δεν πράττει τίποτα για να εμποδίσει «το τρελό εγχείρημα». Η συνάντηση της Φλωρεντίας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου

  • Το σχέδιο επίθεσης καταστρώθηκε σε… 90 λεπτά!

Η εισβολή της φασιστικής Ιταλίας στην Ελλάδα αποφασίστηκε στην περίφημη συνεδρίαση στο Παλάτσο Βενέτσια την 15η Οκτωβρίου 1940. Μόλις 90 λεπτά αρκούσαν για να καταστρωθεί από την πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία της το σχέδιο της ελληνικής συντριβής. Εκτός από τον Μουσολίνι συμμετείχαν ο Τσιάνο, δεύτερος στη φασιστική ιεραρχία και υπουργός Εξωτερικών, ο στρατάρχης Μπαντόλιο, αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, ο Σοντού, υπουργός Στρατιωτικών, ο Τζακομίνι, γενικός διοικητής της Αλβανίας, ο Ροάτα, αρχηγός του γενικού επιτελείου στρατού, και ο Πράσκα, ανώτατος στρατιωτικός διοικητής στην Αλβανία.

Oπως προκύπτει από τα πρακτικά, που κρατήθηκαν ή συμπληρώθηκαν με «θεατρικό» τρόπο – προφανώς για να δοξαστεί στους αιώνες η εθνικοσοσιαλιστική μεγαλοφυΐα!-, ο Μουσολίνι έδωσε τις εξής κατευθυντήριες γραμμές:

Σε πρώτη φάση θα καταληφθεί η νότια ακτή της Αλβανίας (Ηπειρος), η Ζάκυνθος, η Κεφαλονιά, η Κέρκυρα, η Θεσσαλονίκη…

Σε δεύτερη, ίσως και ταυτοχρόνως με την πρώτη, θα καταληφθεί η Αθήνα…

Ο ίδιος όρισε και την ημερομηνία της επίθεσης. Θα ήταν η 26η Οκτωβρίου και δεν έπρεπε να υπάρχει ούτε μία ώρα καθυστέρηση! Για στρατιωτικο-τεχνικούς λόγους αναβλήθηκε επί διήμερο αργότερα και συνέπεσε με την επέτειο της φασιστικής πορείας προς τη Ρώμη (28 Οκτωβρίου 1922).

Την επιχείρηση, όπως διαβεβαίωσε ο Μουσολίνι, είχε σχεδιάσει πολλούς μήνες νωρίτερα. Πριν ακόμη από την είσοδο της Ιταλίας στον πόλεμο, αλλά και την έκρηξή του.

Ουδείς διέκρινε κάποιο πρόβλημα στον σχεδιασμό, αν εξαιρεθεί η περίπτωση άμεσης ανάμειξης της Αγγλίας. Ο Ντούτσε την απέκλεισε. Προεξοφλούσε, ακόμη, την ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας, ενώ στη Βουλγαρία θα πρότεινε έξοδο στο Αιγαίο αν ήθελε να πάρει μέρος.

Ο Τσιάνο, αναλύοντας την κατάσταση, είπε ότι το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού δεν θέλει να πολεμήσει, βλέπει τα γεγονότα με πλήρη αδιαφορία, όπως θα δει και την ιταλική εισβολή.

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνταν και οι εκτιμήσεις του Τζακομίνι. Παρουσίασε τους Ελληνες εντυπωσιασμένους από το ύψος των μισθών στην Αλβανία, που πληροφορούνταν από το ραδιόφωνο! Οσο ανόητες κι αν φαίνονται οι εκτιμήσεις αυτές, ήταν ανάλογες με τις στρατιωτικές…

  • Ταύτιση απόψεων για τον «ηλίθιο» πόλεμο!

Η επιστολή του Μουσολίνι προς τον Χίτλερ δεν φαίνεται να προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση. Τη μέρα της παραλαβής της οι υπουργοί Εξωτερικών Ρίμπεντροπ και Τσιάνο καθόριζαν συνάντηση κορυφής για τις επαφές με Ισπανούς και Γάλλους.

Το σκηνικό άλλαξαν οι πληροφορίες τις ίδιες ώρες από Ρώμη και Βερολίνο, ότι επίκειται η ιταλική επίθεση. Ετσι, επισπεύσθηκε από τη γερμανική πλευρά η συνάντηση Χίτλερ- Μουσολίνι. Ορίστηκε για την 28η Οκτωβρίου στη Φλωρεντία (αρχικώς τοποθετούνταν στις 4-5 Νοεμβρίου).

Αν και στις σχετικές επαφές ουδείς λόγος γίνεται για την Ελλάδα, το σύνολο των ιστορικών εκτιμά ότι ο λόγος της επίσπευσης ήταν η ιταλική επίθεση. Ο Χίτλερ υπολόγιζε ότι μέχρι τη μέρα εκείνη δεν θα είχε εκδηλωθεί και θα προλάβαινε να βάλει τη σφραγίδα του στις εξελίξεις.

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, καθώς μετέβαινε σιδηροδρομικώς προς τη Φλωρεντία, πληροφορήθηκε για το πολεμικό τελεσίγραφο και την εισβολή. Η αντίδρασή του, όπως περιγράφεται σε μαρτυρίες, ήταν οργισμένη. Εγινε «έξω φρενών» για την «ηλίθια επίθεση». Σύμφωνα με τον υπασπιστή του, «εξερράγη… Τα έβαλε με τους συνδέσμους και τους στρατιωτικούς ακολούθους, που είναι καλοί συνδαιτυμόνες, αλλά όχι και κατάσκοποι?».

Ηρέμησε όταν κατέβηκε στον σταθμό, όπου τον υποδέχτηκε ο Μουσολίνι. Ο προσωπικός μεταφραστής του Χίτλερ γράφει ότι ο Ντούτσε, λάμποντας από ικανοποίηση, τον ενημέρωσε: «Σήμερα τα ξημερώματα τα νικηφόρα ιταλικά στρατεύματα πέρασαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα». Και προσθέτει το σχόλιο: «Αυτή ήταν η εκδίκηση του Μουσολίνι για ένα πλήθος επιχειρήσεων του Γερμανού συνεταίρου του… Ο Χίτλερ έδειξε αξιέπαινη αυτοκυριαρχία… Εκτός από κάποιο εσωτερικό τρίξιμο των δοντιών στα ευγενικά λόγια που αντάλλαξε με τον Μουσολίνι στο Παλάτσο Πίτι, τίποτε άλλο αξιοσημείωτο…».

Σύμφωνα με ιταλικές πηγές, ο Μουσολίνι καθώς ενημέρωνε τον Χίτλερ για την «προέλαση» και «διαβλέποντας μία έκφραση αποδοκιμασίας στο πρόσωπό του προσέθεσε: Μην ανησυχείτε. Ολα θα έχουν τελειώσει σε 15 μέρες…».

Δημοσίως εμφανίστηκαν και οι δύο με πλήρη ταύτιση απόψεων. Ο Τσιάνο σημείωνε ικανοποιημένος ότι οι Γερμανοί είχαν επιδείξει πνεύμα αλληλεγγύης. Ο Χίτλερ, μάλιστα, πρότεινε την αποστολή Γερμανών αλεξιπτωτιστών στο μέτωπο. Οι Ιταλοί αρνήθηκαν, ήταν βέβαιοι για τη νίκη…

Ο,τι δεν μπόρεσε να πει τότε ο Χίτλερ, το έγραψε αργότερα (20 Νοεμβρίου) σε επιστολή του προς τον Μουσολίνι, όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με την ήττα. Ταξίδεψα, γράφει, στη Φλωρεντία «με την ελπίδα ότι θα μπορούσα να εκθέσω τις σκέψεις μου πριν αρχίσει ο πόλεμος με την Ελλάδα, για τον οποίο μόνο πλημμελώς είχα ενημερωθεί.

Επιθυμούσα κυρίως να σας πείσω ν’ αναβάλετε για λίγο τη δράση για μια πιο ευνοϊκή εποχή του έτους και, εν πάση περιπτώσει, για μετά τις αμερικανικές εκλογές. Ιδιαίτερα ήθελα να τονίσω την ανάγκη να μην αναλάβετε την επιχείρηση χωρίς προηγούμενη κεραυνοβόλο κατάληψη της Κρήτης…».

  • Ο αιφνιδιασμός του Βερολίνου

Οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται σήμερα ότι τα σχέδια του Μουσολίνι για την κατάκτηση της Ελλάδας ήταν γνωστά στον Χίτλερ. Παρόλα αυτά δεν επιβεβαιώνονταν από κάποια ανώτατη πηγή. Αγνωστη παρέμεινε η μέρα έναρξης των επιχειρήσεων, καθώς η ιταλική ηγεσία κατάφερε να την κρατήσει μυστική. Σύμφωνα με γερμανικές πληροφορίες, που χρονολογούνται από τα μέσα Οκτωβρίου 1940, η επίθεση τοποθετούνταν στα τέλη του ίδιου μήνα ή αρχές Νοεμβρίου. Η πραγματική ημέρα και ώρα της εισβολής έγινε γνωστή, μάλλον, στις 26-27 Οκτωβρίου. Οσο βέβαιο είναι ότι η επίθεση ήταν εν γνώσει του Χίτλερ, άλλο τόσο βέβαιο είναι ότι η εισβολή έγινε χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του.

  • Η ναζιστική αντίθεση

Οι λόγοι της αντίθεσης του Χίτλερ ήταν στρατιωτικοί (η μάχη της Αγγλίας συνεχιζόταν, φόβος για εδραίωση των Αγγλων σε Βαλκάνια, αεροπορική απειλή για τις ρουμανικές πετρελαιοπηγές, ύπαρξη βαλκανικού μετώπου στα νώτα του εν όψει ρωσικής εκστρατείας, μη κατάληψη προηγουμένως της Κρήτης κ.ά.). Επιπλέον, ήταν πολιτικοί – διπλωματικοί (έλεγχος Βαλκανίων χωρίς στρατιωτική επέμβαση κ.ά.), αλλά και συγκυριακοί (ένα νέο ευρωπαϊκό μέτωπο θα ωθούσε τις ΗΠΑ στην έξοδο προς τον πόλεμο κλπ.). Αλλωστε, η επίθεση στον χρόνο και με τον τρόπο που έγινε, δεν εντασσόταν στα τρέχοντα σχέδιά του και δεν συνδυαζόταν με γερμανική δράση.

Τ. Κατσιμάρδος, ΕΘΝΟΣ, 25/10/2009

 

Η επίμονη σκιά ενός «συμφώνου (μη;) επιθέσεως»

Σκηνή από την ταινία «Κατίν» του Αντρέι Βάιντα

  • Χάγκεν Φλάισερ | Το Βήμα | Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

Οταν στις 21.8.1939 ο υπουργός Εξωτερικών της ναζιστικής Γερμανίας Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ έφτασε στη Μόσχα για μπίζνες με τον ιδεολογικό αντίποδα, ο Στάλιν πρόσκαιρα μόνο φρέναρε τη διαχυτικότητα του ναζί επισκέπτη: «Μήπως πρέπει να υπολογίσουμε περισσότερο την κοινή γνώμη; Χρόνια τώρα έχουμε περιλούσει οι μεν τους δε με κουβάδες σκατά…». Γρήγορα όμως οι δύο πλευρές ξεπέρασαν τις όποιες αναστολές και προχώρησαν στο δούναι-λαβείν του συμφώνου της 23ης Αυγούστου.

Αλλωστε, η εκατέρωθεν λογοκρισία δεν επέτρεπε να εκδηλωθεί η έκπληξη για την απρόσμενη προσέγγιση στους άμεσα εμπλεκόμενους λαούς, προβάλλοντας μάλιστα την «αντιπλουτοκρατική» συνιστώσα των δύο καθεστώτων, όταν ύστερα από μια εβδομάδα ο Χίτλερ εξαπέλυσε τον Πόλεμο- κατά της Πολωνίας και εμμέσως κατά της Δύσης. Αλλά και μετά τη γερμανική εισβολή στην ΕΣΣΔ, η επίσημη κομμουνιστική ιστοριογραφία επέμενε για δεκαετίες στο επιχείρημα της ρεαλπολιτίκ, ότι δηλαδή ο Στάλιν έπρεπε να κερδίσει χρόνο (και χώρο) για την αναπόφευκτη σύγκρουση. Μόλις το 1989, επί Γκορμπατσόφ, το σοβιετικό κοινοβούλιο παραδέχθηκε και κατήγγειλε την ύπαρξη μυστικού πρωτοκόλλου που κανόνισε τα της «μοιρασιάς» του ενδιάμεσου χώρου μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ.

Πικρή θύμηση

Στις χώρες που το 1939/40 είχαν πέσει θύματα σοβιετικής εισβολής (με γερμανική «εξουσιοδότηση»), σε πείσμα της καθεστωτικής τάξης και ιστοριογραφίας η μνήμη λειτουργούσε καλύτερα. Ανεδύθη μάλιστα- επωφελούμενη από την περεστρόικααπό το underground στην επιφάνεια, καταλύοντας την πειθαρχημένη συνοχή του ανατολικού μπλοκ και της ίδιας της ΕΣΣΔ. Οι Πολωνοί δεν έκρυβαν πια την πικρή θύμηση (συχνά κληρονομημένη) ότι εκτός από την επίσημη αποφράδα μέρα της ναζιστικής εισβολής, την 1η Σεπτεμβρίου, υπήρχε και δεύτερη: η 17η Σεπτεμβρίου, επέτειος της «πισώπλατης» σοβιετικής εισβολής και της κατάληψης της μισής χώρας. Δημοσίως πλέον κατήγγειλαν ότι ο επακόλουθος αποδεκατισμός της πολωνικής «αστικής ελίτ» στο Κατίν (και αλλού), η σφαγή 22.000 αξιωματικών και διανοουμένων είχε διαπραχθεί με προσωπική εντολή του Στάλιν και δεν αποτελούσε ένα ακόμα έγκλημα των γερμανών κατακτητών, όπως η κομμουνιστική προπαγάνδα διατυμπάνιζε επί μισόν αιώνα. (Σε πρόσφατη δημοσκόπηση, η πλειοψηφία των Πολωνών εμφανίζεται να θεωρεί τους δύο μεγάλους γείτονές της εξίσου ενόχους για το ξέσπασμα του Πολέμου. Στις βαλτικές δημοκρατίες, όπου ο αγώνας για την ανάκτηση της ανεξαρτησίας εισήλθε σε αποφασιστική καμπή ήδη από το 1987/89, με τις μαζικές εκδηλώσεις κατά του συμφώνου Μολότοφ- Ρίμπεντροπ, η μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί τους ναζί ως «μη χείρον»…)

Οπως ο Γκορμπατσόφ το 1990, έτσι και οι διάδοχοί του παραδέχτηκαν το (τρόπον τινά «προσωποπαγές»!) έγκλημα του Στάλιν στο Κατίν επιμένοντας όμως πως «η δημοκρατική Ρω σία ουδεμία ευθύνη» φέρει για τα «παλαιά». Ετσι η Μόσχα δεν συνέβαλε στην πλήρη διαλεύκανση και δεν προέβη σε επίσημη απολογία (όπως ζητούν και σήμερα 87% των Πολωνών) φοβούμενη μήπως ενισχύσει τις αξιώσεις για αποζημιώσεις. Ακόμη πιο επίμονη ήταν η άρνηση της Μόσχας να παραδεχθεί μακιαβελικές προθέσεις πίσω από τη σύναψη του συμφώνου Μολότοφ- Ρίμπεντροπ, ή να του αποδοθεί καταλυτικός ρόλος (δίνοντας δηλαδή «πράσινο φως» στον Χίτλερ να εξαπολύσει τον Πόλεμο). Επανειλημμένα, ο Πούτιν χαρακτήριζε το σύμφωνο αναγκαία και θεμιτή κίνηση της ΕΣΣΔ για να σιγουρέψει «τα συμφέροντα και την ασφάλειά της στα δυτικά σύνορα». Του απέδιδε δηλαδή «σταθεροποιητική» σημασία, όπως έκανε και σχετικά με τη διασυμμαχική μοιρασιά της Ευρώπης στη Γιάλτα, που επίσης αποτελεί ανάθεμα για τους «μικρούς» της Ανατολικής Ευρώπης.

Αμοιβαίες εντάσεις

Οι αμοιβαίες εντάσεις εκδηλώνονται κυρίως με αφορμή επετειακές εορτές άμεσα συνδεδεμένες με τον Πόλεμο. Ορισμένοι αρχηγοί των γειτονικών κρατών αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στις σοβιετικού τύπου μεγαλειώδεις εορταστικές εκδηλώσεις της 9ης Μαΐου 1995 και 2005 για την 50ή και 60ή επέτειο αντίστοιχα της αντιφασιστικής νίκης- για να μη νομιμοποιήσουν την «απελευθέρωσή» τους από τον Κόκκινο Στρατό που την έβλεπαν απλώς ως αλλαγή δυνάστη. Στις βαλτικές χώρες οι 32 τόποι μνήμης που τιμούσαν τους υπερασπιστές του Στάλινγκραντ ξηλώθηκαν ή άλλαξαν χαρακτήρα, ενώ η σχεδιαζόμενη απομάκρυνση (και τελικά μεταφορά) του «μπρούντζινου στρατιώτη» στο Τάλιν τον Μάιο του 2007 σηματοδοτούσε πολεμικό κλίμα μεταξύ Εσθονίας και Ρωσίας. Σε τέτοιες συγκυρίες οι εταίροι της πρώτης στην ΕΕ εμπλέκονται αναπόφευκτα, αν και με ποικίλλουσα ένταση, αφού ολοφάνερα τα νέα κράτη, με ισχυρά εθνικιστικά-λαϊκιστικά κινήματα, εκμεταλλεύονται το ασφαλές λιμάνι της Δύσης (ΕΕ/ΝΑΤΟ) για να προκαλέσουν τη ρωσική αρκούδα στο ευαίσθητο μέτωπο της Ιστορίας. Η απαιτούμενη κοινοτική αλληλεγγύη παρέχεται δύσκολα, όταν τα βαλτικά κράτη απαγορεύουν στους εγχώριους βετεράνους του Κόκκινου Στρατού να φορούν τα διακριτικά τους σύμβολα και παράσημα ενώ τιμούν έμπρακτα τους ένοπλους συνεργάτες των Γερμανών ως μάρτυρες του αγώνα για την ανεξαρτησία! Το τελευταίο φαινόμενο ανθεί άλλωστε και σε άλλα πρώην «σοσιαλιστικά» κράτη.

Ημέρα μνήμης

Το 2008 η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών-μελών της ΕΕ απέρριψε τη βαλτική- πολωνική πρόταση να ποινικοποιηθεί μαζί με την άρνηση του Ολοκαυτώματος και η άρνηση των κομμουνιστικών εγκλημάτων. Τον περασμένο Ιούλιο όμως η Κοινοβουλευτική Σύνοδος του ΟΑΣΕ δέχθηκε την εξομοίωση ναζισμού και σταλινισμού υιοθετώντας λιθουανική πρόταση περί ανακήρυξης της «αμαρτωλής» 23ης Αυγούστου ως ημέρα μνήμης των θυμάτων των δύο καθεστώτων.

Ηδη από τον περασμένο Μάιο ο ρώσος πρόεδρος Μεντβέντεφ προετοίμασε αντεπίθεση, ιδρύοντας επιτροπή με τον οργουελιανό τίτλο «κατά της παραχάραξης της Ιστορίας εις βάρος των ρωσικών συμφερόντων». Μέλος της Επιτροπής επισήμανε ότι τα εδάφη για τα οποία έγινε λόγος στις 23.8.1939 «ανήκαν ανέκαθεν ως επαρχίες στη ρωσική αυτοκρατορία», ενώ οι Πολωνοί δεν έπρεπε να παριστάνουν τα αθώα θύματα, αφού από το 1934 συνωμοτούσαν με τους ναζί σε επιθετικά σχέδια κατά της ΕΣΣΔκαταγγελία που μερικώς επιβεβαιώνεται από γερμανικές πηγές. ΜΜΕ και αξιωματούχοι της Ρωσίας ανέλυαν (και πάλι) ότι ο Στάλιν δεν είχε άλλη επιλογή εξαιτίας της φιλοναζιστικής στάσης των δυτικών Δυνάμεων με αποκορύφωμα το αισχρό σύμφωνο του Μονάχου (1938). Υπενθύμισαν μάλιστα ότι τότε και η ίδια η Πολωνία «άρπαξε» ένα κομμάτι από το έδαφος της Τσεχοσλοβακίας.

Οσα δεν βόλευαν

Μέσα σε αυτό το δυσοίωνο κλίμα έγινε η πρώτη επίσκεψη του Πούτιν ύστερα από επτά χρόνια στη γειτονική Πολωνία- με αφορμή την 70ή επέτειο της γερμανικής εισβολής. Ο λόγος της καγκελαρίου Μέρκελ δεν παρουσίασε εκπλήξεις: απολογήθηκε για τη γερμανική επίθεση που προκάλεσε «αμέτρητα δεινά για όλο τον κόσμο». Σε ένα υστερόγραφο κατονόμασε, βέβαια, και τον ξεριζωμό 12 εκατ. Γερμανών από τα πρώην γερμανικά εδάφη ως μια «αδικία», υποσχόμενη όμως ότι η Γερμανία ποτέ δεν θα απομόνωνε το γεγονός αυτό από το αιτιολογικό πλαίσιο. Ο Πούτιν, απρόσμενα συμφιλιωτικός, ζήτησε να μελετηθούν κι άλλο οι αιτίες του πολέμου, κάνοντας λόγο για «τεράστια σφάλματα από όλες τις πλευρές». Καταδίκασε «ανεπιφύλακτα» το σύμφωνο Ρίμπεντροπ- Μολότοφ ως «ηθικά απαράδεκτο», όπως άλλωστε όλες τις συμφωνίες με τους ναζί… Στο τέλος εξέφρασε την ελπίδα- όπως και η Μέρκελ και ο πολωνός πρόεδροςνα μην καταντήσει η Ιστορία παλίμψηστο όπου όλοι ξαναγράφουν όσες σελίδες δεν τους βόλευαν. Και οι τρεις ρήτορες, μάλλον, είχαν κάτι διαφορετικό στον νου…

Το παρελθόν έχει μέλλον.

Πρβλ. σχετικά: Χάγκεν Φλάισερ, Οι Πόλεμοι της μνήμης. Ο Β ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη δημόσια ιστορία, Αθήνα, Εκδόσεις Νεφέλη, 2008

  • Ο κ. Χάγκεν Φλάισερ είναι καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
 

Ο πόλεμος για τον Πόλεμο

  • Η Ρωσία υπερασπίζεται το παρελθόν της

  • Marie Jego | Το Βήμα | Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

«Πόσο θα κρατήσει ο μήνας του μέλιτος;». Σκίτσο του Κλίφορντ Μπέριμαν για το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο του 1939

Τι ήταν τελικά το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο; Ηταν η ειρηνική κίνηση ενός ηγέτη, του Στάλιν, που προσπαθούσενα κερδίσει χρόνο; Ηταν μια ανίερη συμμαχία μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν για το μοίρασμα της Πολωνίας και των κρατών της Βαλτικής; Ηταν κάτι άλλο; Εβδομήντα χρόνια μετά την υπογραφή του συμφώνου Μολότοφ- φον Ρίμπεντροπ, ένας νέος πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη. Είναι ο πόλεμος των ιστορικών αφηγήσεων
για το σύμφωνο. Στον πόλεμο αυτόν πρωταγωνιστούν όχι μόνο οι ιστορικοί και οι ειδικοί του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και οι πολιτικοί. Οι Ρώσοι, που το 1989 είχαν καταδικάσει το σύμφωνο ως «μη συνεπές προς τις αρχές του λενινισμού», επιχειρούν τώρα να το υπερασπιστούν. Σύμφωνα με τη ρωσική αφήγηση, η ευθύνη για το ξέσπασμα του πολέμου βαρύνει την Πολωνία. Το αίτιο ήταν μια πολωνική μηχανορραφία που υποστηρίχθηκε
από τους Βρετανούς, ενώ οι διεκδικήσεις του Χίτλερ επί της Πολωνίας ήταν μετριοπαθείς και κάπως δικαιολογημένες. Σύμφωνα με την πολωνική αφήγηση, η Πολωνία αντιστάθηκε και πολέμησε τους Γερμανούς όσο καμία άλλη χώρα και η Βαρσοβία υπέστη τις μεγαλύτερες καταστροφές από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Οσο για τη Γερμανία, η ευθύνη για τον πόλεμο ίσως να μη βαρύνει αποκλειστικά τους Γερμανούς.

H Μόσχα επιχειρεί να αποκαταστήσει τη μνήμη του Ιωσήφ Στάλιν και του κόκκινου στρατού που νίκησε τους ναζιστές, με αφορμή την 70ή επέτειο από την υπογραφή του συμφώνου μη επίθεσης των υπουργών Εξωτερικών της τότε Σοβιετικής Ενωσης Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μολότοφ και του γερμανού ομολόγου του Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ.

Ωστόσο αυτή η εκστρατεία υπέρ του σοβιετικού παρελθόντος υποθηκεύει τις προσπάθειες αναθέρμανσης των σχέσεων της Ρωσίας με τη Δύση αλλά και τους γείτονές της, δηλαδή τις βαλτικές χώρες και την Πολωνία.

Το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο πουυπεγράφη στις 23 Αυγούστου 1939 στη Μόσχα μετετράπη σύντομα σε μια συμφωνία που χώριζε την Ευρώπη σε σφαίρες επιρροής. Η Πολωνία θα χωριζόταν έτσι στη μέση ενώ η Λετονία, η Εσθονία και η Φινλανδία περνούσαν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής σύμφωνα με το μυστικό συμπληρωματικό πρωτόκολλο. Το ίδιο κείμενο θεωρήθηκε αργότερα ότι δεν ταίριαζε σε μια αντιιμπεριαλιστική δύναμη όπως η Σοβιετική Ενωση η οποία έπειτα από πενήντα χρόνια ύπαρξης ηρνείτο ουσιαστικά τον εαυτό της. Στις 24 Δεκεμβρίου 1989 το σοβιετικό κοινοβούλιο καταδίκασε το σύμφωνο ως «μη συνεπές με τις αρχές του λενινισμού». Ομως ήταν το ίδιο ψήφισμα που οδήγησε αμέσως μετά στη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο Πούτιν έχει καταστήσει σαφές ότι η σημερινή Ρωσία είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη του Γκορμπατσόφ και την Περεστρόικα. Η «πατριωτική ιντελιγκέντσια» υπερασπίζεται ανοικτά το σύμφωνο καθώς αυτό καθυστέρησε την είσοδο της χώρας στον πόλεμο κατά δύο χρόνια. «Ηταν μια ιδιοφυής πρωτοβουλία του Στάλιν διότι ας μην ξεχνάμε ότι μετά τη συνωμοσία του Μονάχου το 1938 η Σοβιετική Ενωση βρέθηκε απομονωμένη από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές δυνάμεις» επισημαίνει ο ρώσος βουλευτής Γιούρι Κβιτσίνσκι. Στο ίδιο πνεύμα και οι εκτιμήσεις ενός πολιτικού αναλυτή που τυγχάνει και εγγονός του τότε υπουργού Εξωτερικών. «Παρά τα λάθη που είχε διαπράξει η σοβιετική ηγεσία (ο Μολότοφ) ποτέ δεν έθεσε υπό αμφισβήτηση το Σύμφωνο» δηλώνει σήμερα ο Βιασετσλάβ Νικόνοφ επικαλούμενος όσα του είχε εξομολογηθεί ο παππούς του.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η υπεράσπιση του συμφώνου έχει μετατραπεί σε λεκτική επίθεση εναντίον της Πολωνίας και της στάσης που ακολούθησε τότε. «Η Πολωνία θα μπορούσε να είχε αποφύγει τη χιτλερική επίθεση αν δεχόταν να παραχωρήσει την περιοχή του Γκντανσκ συνάπτοντας συμφωνία με τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Σοβιετική Ενωση» εκτιμά ο ιστορικός Πάβελ Ντανίλιν. «Η είσοδος των σοβιετικών στρατευμάτων στις 17 Σεπτεμβρίου δεν ήταν επίθεση αλλά μια επιχείρηση υπεράσπισης του πληθυσμού ενός κράτους το οποίο είχε πάψει να υπάρχει» προσθέτει.

Η προσάρτηση μέρους της Πολωνίας δικαιολογείται απόλυτα από τους σύγχρονους ιστορικούς. «Τα εδάφη που βρίσκονταν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής αποτελούσαν μέρος της παλαιάς ρωσικής αυτοκρατορίας » δηλώνει στο κρατικό τηλεοπτικό κανάλι RΤR η ιστορικός Ναταλία Ναροτσίτσκαγια, δηλωμένη θαυμάστρια του Στάλιν.

Διαφορετική είναι η στάση ενός άλλου ιστορικού που επισημαίνει τον κίνδυνο από την υιοθέτηση αυτής της άποψης. «Κάτι τέτοιο δικαιολογεί την προσάρτηση εδαφών γειτονικών χωρών. Με τα σημερινά δεδομένα η λογική των προσκείμενων στο Κρεμλίνο επιστημόνων θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την εδαφική ακεραιότητα των κρατών που προήλθαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης» εξηγεί ο Νικίτα Πετρόφ που εργάζεται για λογαριασμό της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Μemorial.

«Ο κόσμος εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο σοβιετικός στρατός εισέβαλε στην Πολωνία το 1939 προς όφελος του πολωνικού λαού. Το ίδιο πιστεύεται και σε ό,τι αφορά την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία» υποστηρίζει ο ρώσος ιστορικός.

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση το 61% των Ρώσων αγνοεί εντελώς το γεγονός της εισβολής του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή του Συμφώνου.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πραγματοποιείται η επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Βαρσοβία για την τελετή μνήμης από την έναρξη του Β Δ Παγκοσμίου Πολέμου 70 χρόνια πριν. Αυτό που περιμένει η ηγεσία της Πολωνίας είναι η αποκατάσταση της μνήμης των 26.000 στρατιωτικών που θανατώθηκαν στο Κατίν της Λευκορωσίας από τη ρωσική μυστική υπηρεσία ΝΚDV, δηλαδή την τότε ΚGΒ. Η Ρωσία η οποία κατά τη σοβιετική περίοδο ισχυριζόταν ότι είχαν εκτελεστεί από τους ναζιστές έχει πλέον παραδεχθεί την ιστορική αλήθεια χωρίς όμως να αποκαταστήσει ηθικά τους δολοφονηθέντες Πολωνούς.

Η σημερινή Ρωσία ζει όμως στον πυρετό του πατριωτισμού, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο του Καυκάσου το καλοκαίρι του 2008. «Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται από τα μέσα ενημέρωσης θυμίζει ποδόσφαιρο καθώς η Ρωσία περιγράφεται ως σημαντικός παίκτης στην περιοχή. Ομως το σκορ αυτού του παιχνιδιού μετριέται σε ανθρώπινες ζωές και αυτό δεν το λαμβάνει κανείς υπόψη. Αυτό είναι ενδεικτικό της σημερινής Ρωσίας» συμπεραίνει ο κ. Πετρόφ.